Τσικνοπέφτη

Επίκαιρο (!) άρθρο του Τάκη Οικονομάκη (ΕΦΗΜΕΡΟΣ) από τη ΘΕΣΣΑΛΙΑ 

της Πέμπτης 29 Φεβρουαρίου 1940

Αυστριακοί !!

Κάθε τόπος έχει και το ...παρατσούκλι του.  Συνήθως αποκαλούν έτσι σκωπτικά τους κατοίκους οι γείτονές τους. Έτσι ο Βόλος κατοικείται από "αυστριακούς, η Λάρισα από "πλατύποδες", τα Γιάννινα από "παγουράδες" και πάει λέγοντας... Πάντα πίσω απ' αυτά τα προσωνύμια υπάρχει μια εξήγηση, μια δικαιολογία. 

Να γιατί "αυστριακοί" οι Βολιώτες και κατά προέκταση όλοι οι Μαγνησιώτες:

Υ.Γ. Ο φίλος αναγνώστης του ιστολογίου Αντώνης Ζ., στην κοινότητά του

"Η Μαγνησία Στο Πέρασμα Του Χρόνου" (ΕΔΩ), 

συμπλήρωσε για το "δεύτερο" όνομα των Βολιωτών. 

Αξίζει, όσοι είστε στο fb, να δείτε και να βλέπετε τις σπουδαίες αναρτήσεις του. Είναι πάντα σχετικές με τη Μαγνησία, εμπεριστατωμένες και αναλυτικές !

"Είναι αδύνατο να κάνεις κουβέντα για το Βόλο χωρίς να έρθει στην κουβέντα η λέξη «Αυστριακοί».[...]
 Εδώ συμπληρώνω ότι η μία από τις απόψεις ανήκει στο Γ. Κορδάτο (από το "Ιστορία Επαρχίας Βόλου και Αγιάς") - κείμενο στην φωτογραφία. Η εκδοχή αυτή μου φαίνεται πιό αληθοφανής. Το ατμόπλοιο στην φωτογραφία είναι το πρώτο μεταλλικό ατμόπλοιο της εταιρείας Oesterreichischer Lloyd με το όνομα «Αustria» ναυπηγήθηκε το 1865. Παρόμοια καράβια (ίσως και αυτό το ίδιο) έπιαναν και στο Βόλο από τα μέσα του 19ου αιώνα. Το απόκομμα κάτω δεξιά είναι τα δρομολόγια των καραβιών αυτής της εταιρείας – το πρώτο λέει Δαρδανέλια, Dedeagatsch(Αλεξανδρούπολη?), Καβάλα, Σαλονίκη, Βόλος, Πειραιάς, ... Τριέστη (από το 1902). 

Αλλά ας επικεντρωθούμε στο όνομα “Αυστριακοί”. Οι εξηγήσεις που έχουν δωθεί είναι οι εξής:

1) Η εκδοχή του Κορδάτου – ότι οι βολιώτες έμποροι αποκαλούνταν Αυστριακοί από τους συναδέλφους τους της Θεσσαλονίκης λόγω της μεγάλης εμπορικής κίνησης με την Αυστρια μέσω του λιμανιού του Βόλου στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα (πράγμα που επιβεβαιώνεται από τις εμπορικές στατιστικές – βλέπε π.χ. http://tinyurl.com/cv2jtoz )
2) Άλλη εκδοχή είναι η πιθανή επίκληση της προστασίας της Αυστρίας μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1878. Οι σχετικές βιβλιογραφικές αναφορές εστιάζουν στο ρόλο του Προξένου της Ιταλίας Μπόρελ, που έπαιξε σημαντικό ρόλο, και δεν γίνεται αναφορά στην Αυστρία. 
3) Σε άλλα μέρη του διαδικτύου γίνεται παρόμοια αναφορά στο «γεγονός» ότι οι Βολιώτες υψώσαν Αυστριακές σημαίες όταν οι Τούρκοι ήταν να μπούν στο Βόλο μετά τις ήττες του ελληνικού στρατού στο πόλεμο του 1897 για να αποφύγουν την μανία των νικητών. Και πάλι οι ιστορικές αναφορές είναι περισσότερο γύρω στο ρόλο του Γάλλου προξένου (και του Μπόρελ της Ιταλίας) στην αποτροπή των βιαιοτήτων, και δεν έχω βρεί απ’ αυθείας αναφορά στο επιχείρημα αυτό. 
4) Λέγεται επίσης ότι στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν μπήκε στον Παγασητικό ένα Αυστριακό πολεμικό, αν και εχθρικό, οι Βολιώτες το υποδέχθηκαν με μπάντες και αυστριακές σημαίες. 
5) Στο διδακτορικό του Γιάννη Γκιόσου ("Τουρκομερίτες και Αυστριακοί: Κοινωνικές παράμετροι στον τρόπο οργάνωσης του ποδοσφαίρου στον Βόλο» 1922-90), 1994, υπάρχει μιά αναφορά στην "Το ιστορικό γεγονός της άρνησης των ντόπιων να συμμορφωθούν με μια απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης (να μην εκτελωνίζονται αυστριακά προϊόντα στο λιμάνι του Βόλου),το χρησιμοποιούσαν οι πρόσφυγες [αργότερα] για να υπαινιχθούν άτομα με ελαττωμένη αίσθηση της εθνικής τους ταυτότητας". Αλλά δεν δίνεται καμμία συγκεκριμένη αναφορά.
6) Σχετική με φόρους είναι μιά άλλη εκδοχή. Μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας το 1881 στο ελληνικό κράτος, η νέα κυβέρνηση φορολόγησε βαριά τη Θεσσαλία. Μπήκε ένας νέος φόρος σε όλους τους έλληνες εμπόρους κάτι το οποίο οδήγησε τους Βολιώτες να βάλουν αυστριακές σημαίες στα μαγαζιά τους για να αποφύγουν να φορολογηθούν. Η επιβολή υψηλών φόρων εκείνη την εποχή είναι βεβαιωμένη αλλά συγκεκριμένες αναφορές στην ύψωση αυστριακών σημαιών δεν έχω καταφέρει να βρώ.
7) Στο λήμμα «Αυστριακοί» του slang.gr γίνεται λόγος για την χρήση της έκφρασης «Αυστριακός» με τη σημασία σκληρός/μοχθηρός στο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «Ο Πανταρώτας», γραμμένο στα 1891. Το απόσπασμα έχει ως εξής: «Εις άλλος όμως ήτο σκληρός. Ήτο ολιγώτερον τρεπτός από τους αρχαίους θεούς, κι ας τους είχε σχεδόν πατριώτας. Ήτο «Αυστριακός, χειρότερος από Τούρκον», κι έτυχε να γίνει υπάλληλος εις την ελευθέραν Ελλάδα» και σημειώνει ότι η χρήση του όρου πρέπει να προηγείται της εποχής του διηγήματος αυτού (1891). Τώρα γιατί να θεωρούνται οι Βολιώτες σκληροί και μοχθηροί ... δεν το καταλαβαίνω. Διαλέξτε και πάρτε :) Εγώ πάντως ψηφίζω το Νο 1. :) "

Γέφυρα "Κουφάλας"

Ένα ατυχές γεγονός που συνέβηκε πάνω στη σιδηροδρομική γέφυρα Κουφάλας στα Λεχώνια πριν από 87 χρόνια!

(από το αρχείο του λεχωνίτη Νικ. Μαστρογιάννη)

Το "ρεύμα Κουφάλας"

«Κουφάλα»: το ρέμα και τα γεφύρια  

    Το «ρεύμα Κουφάλας» είναι το ποτάμι που έχει τις βασικές του πηγές στην τοποθεσία «Κουφάλα», περιοχή πάνω από τον Άγιο Βλάση-Καραμπάσι  και ανάμεσα στις περιφέρειες Αγίου Λαυρεντίου και Αγίου Γεωργίου Νηλείας. Ίσως να πήρε και το όνομά του το ποτάμι κι η περιοχή, από μια σπηλιά που υπάρχει στο ίδιο μέρος, γνωστή κι ως «Τρύπα τ’ Αράπη».

Μερική Γεωγραφία -Αργυρη Φιλιππίδη-1815

    Για το ποτάμι αυτό γράφει ο Νικ. Μάγνης στο «Περιήγησις ή τοπογραφία  της Θεσσαλίας και  Θετταλικής Μαγνησίας»:

Ο Τρύφων Ευαγγελίδης στο "Ελλάς"-1901:

Ο Emile Isambret στο βιβλίο του "Οδοιπορικά Μακεδονίας, Ηπείρου και Θεσσαλίας" -1878 λέει:

Επίσης κι ο Νικ. Γεωργιάδης στο βιβλίο του «Θεσσαλία» γράφει:

Βέβαια δεν θα μπορούσε να λείπει από τις αναφορές κι ο Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης:

Επίσης:

Στον παρακάτω χάρτη του τέως δήμου Νηλείας του 1900 φαίνεται το ποτάμι απ’ τις πηγές του ως την εκβολή του στη θάλασσα του Παγασητικού .

 Είναι το φυσικό όριο μεταξύ των παραθαλάσσιων οικισμών Πλατανίδια (περιφέρειας Άνω Λεχωνίων)  και Μαλάκι (περιφέρειας Καραμπασίου -Αγίου Βλασίου). Σ’ όλο το μήκος της ροής του, δημιουργεί  ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλους.

Στο χάρτη σημειώνονται τα πέτρινα γεφύρια που ένωναν τα χρόνια εκείνα τους δρόμους-καλντερίμια.

 Ο σιδηρόδρομος έφτανε ως τα Άνω Λεχώνια, οπότε δεν σημειώνεται στο χάρτη η γνωστή τρίτοξη «γέφυρα Κουφάλας» που έγινε με σχέδια και επίβλεψη του ιταλού Εβαρίστο ντε Κίρικο, μηχανικού στην κατασκευή του σιδηροδρόμου Πηλίου.

(αρχείο Ν. Μαστρογιάννη)

 Είναι ένα στολίδι τεχνικής και αρχιτεκτονικής, γι’ αυτό και υπάρχει σε πολλές φωτογραφίες και καρτ ποστάλ.(βλ. και παλιότερη σχετική ανάρτηση)

(αρχείο Νικ. Μαστρογιάννη)

Σήμερα εκτός από τα διατηρητέα τοξωτά πέτρινα γεφύρια των Λεχωνίων (παραπάνω και δίπλα απ’ την τρίτοξη γέφυρα) και του Παλιόκαστρου και τη γέφυρα του τρένου,

Το πέτρινο τοξωτό γεφύρι
στα Άνω Λεχώνια

Το τοξωτό γεφύρι στο Παλιόκαστρο

Υπάρχουν ακόμα:
α) γέφυρα τσιμεντένια στ’ ανατολικά των  Άνω Λεχωνίων, στον κεντρικό δρόμο Βόλου –Τσαγκαράδας,

β) γέφυρα τσιμεντένια στο Παλιόκαστρο (δίπλα και πάνω από το τοξωτό γεφύρι) στον επαρχιακό δρόμο Άνω Λεχωνίων Αγίου Βλασίου-Πινακατών,

γ) μικρό γεφυράκι κάτω από τους Αγίους Αναργύρους που ενώνει τον ασφαλτόδρομο με το παλιό καλντερίμι προς παλιό κοιμητήριο Άνω Λεχωνίων –περιοχή Λαμπογιαννέικα – Καρδαρά -Άγιο Βλάσιο. Στο ίδιο σημείο παλιά υπήρχε πέτρινο γεφύρι που ένωνε τα πάνω  χωριά με τα Άνω Λεχώνια. Φαίνεται στον παραπάνω χάρτη της Νηλείας που σχεδίασε ο δημοδιδάσκαλος Ιωάννης Σαρρής το 1899.

Το ποτάμι καλοκαίρι από το μικρό γεφύρι
 κάτω τους Αγ. Αναργύρους

δ) μικρό τσιμεντένιο γεφυράκι  στην ίδια θέση με το παλιό- που δείχνει κι ο χάρτης Νηλείας-στην περιοχή της Ντριστέλας του Αγίου Βλασίου. Είναι μόνο για πεζούς και ζώα και ενώνει τον  Άγιο Βλάση με τον Άγιο Λαυρέντη. 

Απόκομμα από παλιά εφημερίδα του Βόλου

Μάρτιος

Μάρτιος. Καλό μήνα!