Κατά την ιδίαν πεδινήν οδόν μίαν ώραν προβαίνοντες (απὸ το Βόλο), ερχόμεθα εις τα Λεχώνια. Αυτά κείνται επί μιας με χωράφια, αμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων και άλλων διαφόρων οπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία-Ιωάννης Αναστασίου Λεονάρδος, 1836)

Π Ρ Ο Σ Ο Χ Η ! Μπορείτε να αντιγράφετε κείμενα κ.ά. από το ιστολόγιο. Αυτό, ΔΕΝ αποκλείει αναφορά στην ΠΗΓΗ. - Φωτογραφίες άλλων να μην ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ - Ιδιωτικά αρχεία να ΜΗΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ.

Δευτέρα 23 Μαΐου 2011

Το όνομα «Λεχώνια»


Οι εκδοχές για την προέλευση της ονομασίας του χωριού «Λεχώνια» είναι αρκετές:
1. Ο γλωσσολόγος καθηγητής Νικόλαος Ανδριώτης θεωρεί πως η ονομασία Λεχώνια προέρχεται από το φυτό «ηδύοσμος ο γλήχων» δηλαδή μέντα. Έτσι γλήχων>γληχώνι>λεχώνι>Λεχώνια.
2. Ο ιστορικός Γιάννης Κορδάτος λέει πως προέρχεται από τη σλάβικη  λέξη lech (λεχ= πεδινός). Πράγματι η περιοχή των Λεχωνίων είναι πεδινή, κάμπος και οι (Bελεγεζήτες) Σλάβοι ήρθαν στην περιοχή μετά τον ΣΤ΄αιώνα.
3. Από την παραφθορά της λέξης «Μεθώνη» >Λεχώνι>Λεχώνια.
4. Από το όνομα «Λέχων» ή «Λέκωνα», Ενετού αξιωματούχου ή φεουδάρχη, που έδωσε το όνομά του στην περιοχή.
5. Από τον εξελληνισμό των Liconia –Λεχωνίων, όπως ονόμαζαν το ΙΓ΄ αιώνα την περιοχή οι Μελησσινοί, μεσαιωνικοί τοπάρχες. (Ίσως να προέρχεται από το «λύκος»)
6. Από τη λαϊκή εκδοχή που λέει πως επειδή η γη είναι εύφορη, παράγει όλα τα αγαθά που επιθυμεί οποιαδήποτε "λεχώνα", ή όπως η γυναίκα γεννά, έτσι και η γη των Λεχωνίων παράγει άφθονα προϊόντα.
7. Ο αρχιολόγος Ν. Γιαννόπουλος στα 1932 έγραω: "Ο κ. Τσοποτός γράφει τη λέξη ΛΕΧΩΝΙΑ με ει. Επίσης ο κ. Ισοκράτης Π. Παλαμηδάς μου υπέδειξε πως στη Γαλλία στην περιοχή του Βερντέν (Verdun) υπάρχει μικρή πόλη και περιοχή που λέγεται Lihon (Λιχών). Θεωρεί τη λέξη Λεχώνια φράγκικη και υποθέτει ότι κατά τη Φραγκοκρατία στην Ελλάδα, κάποιος τιμαριούχος Γάλλος από το Lihon  που κατείχε το μέρος, θα έδωσε το όνομα της πατρίδας του απ' τη Γαλλία.
Ο ίδιος ο κ. Ισοκράτης Π. Παλαμηδάς μου είπε πως το Λεχών (Lihon) σαν μικρή πόλη και περιφέρεια βρίσκεται στο (Chaulnes Rosieres) Σώλν-Ροζιέρ, στην περιφέρεια Πικαρδίας (Picardie). Ακόμη ότι τη λέξη Λεχώνια, τη συναντάμε στη Σκιάθο, Σκόπελο και Σκύρο σαν θέση «Λεχωνίων Ρέμα».
Μήπως η λέξη Λεχώνια είναι παραφθορά του αρχαίου ονόματος  της πόλεως Μεθώνη= Λεχώνη-Λεχώνια; Τουλάχιστον δεν είναι μακριά απ’ την πραγματικότητα."

Η περιοχή των Λεχωνίων ήταν αρχικά ενιαία. Μετά με τη δημιουργία των δύο οικισμών, ονομάστηκαν Πέρα και Δώθε Λεχώνια, σε σχέση με την πόλη του Βόλου. Πέρα ήταν τα Άνω και Δώθε  τα Κάτω.

Τα Πλατανίδια, επίνειο της περιοχής, ήταν γνωστά από την περίοδο των Μελισσηνών με την ονομασία Scala di Liconia, ως παράλιος εμπορευματικός σταθμός.

Τετάρτη 18 Μαΐου 2011

Σταθμός Λεχωνίων (1)

Ο σταθμός στα 1924 
Ο σταθμός στα 1935 -
Συλλογή του λεχωνίτη Νικ. Μαστρογιάννη   
      Όταν αναφερόμαστε στο "Σταθμό Λεχωνίων" εννοούμε το σιδηροδρομικό σταθμό στα Άνω Λεχώνια. Στα Κάτω Λεχώνια δεν υπήρχε σταθμός παρά μόνο στάση. Κι αυτό γιατί, τα Άνω Λεχώνια ήταν κόμβος.
     Ο σταθμός εξυπηρετούσε τα ανατολικά χωριά του δήμου Νηλείας (έδρα του τα Άνω Λεχώνια), δηλαδή τον Άγιο Βλάσιο (Καραμπάσι) και τον Άγιο Γεώργιο Νηλείας.
Ο νέος ισόγειος σταθμός μετά τους σεισμούς του 1955
Με τους καταστρεπτικούς για το δυτικό Πήλιο και το Βόλο σεισμούς του Απρίλη του 1955, ο σταθμός γκρεμίζεται και στη θέση του χτίζεται ισόγειο κτήριο. (Το κτήριο αυτό φαίνεται στην ταινία του 1969 "Η δασκάλα με τα χρυσά μαλλιά" με το όνομα Κρυόβρυση) 
Αυτό κατεδαφίζεται τη δεκαετία του ΄80 και στη θέση του χτίζεται ο σημερινός που είναι πιστό αντίγραφο του παλιού.

Τρίτη 17 Μαΐου 2011

Το τρενάκι του Πηλίου

Στη Γορίτσα 1904 
Εγκαίνια στα Άνω Λεχώνια -1895
   
Εγκαίνια στις Μηλιές. 
(Εκδήλωση μπροστά στη Μηλιώτικη Σχολή) -1903

 Η ιδέα για μια νέα γραμμή που θα εξυπηρετούσε αρχικά τα χωριά του δυτικού Πηλίου και μετέπειτα θα προχωρούσε ως τη Τσαγκαράδα και τη Ζαγορά ήταν του Μαύρου Γορδάτου Έλληνα τραπεζίτη της Κων-πολης.
 Οι σιδηρόδρομοι της Θεσσαλίας στην προσπάθειά τους να αυξήσουν τα έσοδά τους, αποφάσισαν (1892) να κατασκευάσουν αυτήν τη σιδηροδρομική γραμμή. Έτσι το Μάιο του 1893, υπόγραψαν σύμβαση με το Δημόσιο και την ιταλική εταιρία Ev. De Chirico & Co, για να γίνει η γραμμή από το Βόλο ως τα Άνω Λεχώνια. Οι εργασίες κατασκευής της γραμμής άρχισαν το 1894 και μπήκε σε λειτουργία στις 12 Οκτωβρίου 1895. Γενικός μηχανικός ήταν ο Εβαρέστο ντε Κίρικο, πατέρας του γνωστού Ιταλού γλύπτη και ζωγράφου Τζιόρτζιο ντε Κίρικο.
Μετά από μερικά χρόνια η γραμμή αποδείχτηκε επικερδής. Το 1900 προκειμένου να γίνει πιο ωφέλιμη, υπογράφτηκε άλλη σύμβαση για προέκταση ως τις Μηλιές. Δημιουργήθηκε έτσι μια γραμμή συνολικού μήκους 28 χλμ. (12,5χλμ ως Άνω Λεχώνια και 15,5χλμ περίπου από Άνω Λεχώνια ως τις Μηλιές).
Το 1903 οι εργασίες κατασκευής προέκτασης τελείωσαν και δόθηκε σε κυκλοφορία. (Στη βιβλιοθήκη των Μηλεών υπάρχει η ιστορική φωτογραφία των εγκαινίων).
Στα τέλη του χειμώνα του 1903 μετά από κακοκαιρία και μεγάλες ζημιές στο δίκτυο η κυκλοφορία διακόπηκε ως το Μάιο το1904. έτσι εκτός από τα έργα αποκατάστασης αυτών των ζημιών, έγιναν κι άλλα συμπληρωματικά.
Το τμήμα της γραμμής Βόλου –Λεχωνίων έγινε εύκολα, με την κατασκευή δύο γεφυρών: του Αναύρου στο Βόλου και του Βρύχωνα, ( είναι η πρώτη γέφυρα στην Ελλάδα που φτιάχτηκε με οπλισμένο σκυρόδεμα-μπετόν) στα Κάτω Λεχώνια.
Το τμήμα της γραμμής Άνω Λεχωνίων –Μηλεών ήταν πολύ δύσκολο αφού κατασκευάστηκαν : επτά πέτρινες γέφυρες μονότοξες, τρίτοξες και μία πεντάτοξη, καθώς και μια μεταλλική, δύο σήραγγες κ.ά.
     Οι σταθμοί Αγριάς και Άνω Λεχωνίων ήταν όμορφα χτίσματα και λειτουργικοί. Οι σεισμοί όμως τους καταστρέψανε και τελευταία ξαναχτίστηκαν στην ίδια μορφή. Ο σταθμός των Λεχωνίων είναι ένα πανέμορφο διώροφο κτίριο με ξύλινα χαγιάτια, νεοκλασικού ρυθμού.
 Η σιδηροδρομική γραμμή έχει πλάτος 60 εκατοστά και είναι η μοναδική στην Ελλάδα με τέτοιο πλάτος. Στην Αγριά και στις Μηλιές το τρένο διανυκτέρευε και συντηρούνταν οι μηχανές και το τροχαίο υλικό. Οι μηχανές ήταν ατμοκίνητες και έκαιγαν κάρβουνο. Φόρτωναν κάρβουνο και νερό από το «καζάνι» στα Άνω Λεχώνια και στις Μηλιές. Αρχικά αγοράστηκαν τρεις γαλλικές μηχανές. Όταν το δίκτυο επεκτάθηκε πήραν σταδιακά άλλες πέντε  βελγικές, που πήραν τα ονόματα Βόλος, Μηλέαι, Τσαγκαράδα, Ιάσων και Πήλιον. Τα βαγόνια ήταν 14 κλειστά και 9 ανοιχτά -καλοκαιρινά- καθώς και 10 φορτάμαξες. Για κάποια χρόνια, μετά την ανακαίνιση σταθμών και γραμμής, οι συρμοί λειτουργούσαν με το παλιό τροχαίο υλικό που επισκευάστηκε από συνταξιούχους βασικά σιδηροδρομικούς και τεχνίτες του Βόλου. Όμως λόγω της δυσκολίας συντήρησής τους -εφόσον δεν υπήρχαν πια ανταλλακτικά επισκευής, αντικαταστάθηκαν -μόνον οι μηχανές κι όχι τα βαγόνια- με δύο νέες πετρελαιοκίνητες,
Το τρενάκι ως συγκοινωνία ήταν πολύτιμο για το Πήλιο και κύρια για το δυτικό. Οι άνθρωποι από τα χωριά πήγαιναν στην πόλη εύκολα -αν κι όχι γρήγορα, αφού η διαδρομή Βόλος -Μηλιές ήταν 2:15 ώρες- και μετέφεραν και τα προϊόντα τους. Έσφυζε από ζωή, κάνοντας μέχρι και επτά δρομολόγια με επιστροφή την ημέρα από το Βόλο στις Μηλιές.
Εφημερίδα ΚΗΡΥΞ του Βόλου 3-2-1912
Ακόμη και τις Αποκριές και την Πρωτομαγιά το τρενάκι αυτός ο θρυλικός «Μουτζούρης» ντυνόταν γιορτινά … Γνώρισε δόξες και μεγαλεία, λύπες και πόλεμο (1940-τότε καταστράφηκε μεγάλο μέρος τροχαίου υλικού), αλλά και την Αλίκη που γύρισε το έργο «Η δασκάλα με τα χρυσά μαλλιά»!
Στις 20 Ιουνίου 1971 έπαψε να είναι μέσο συγκοινωνίας και διέκοψε τη λειτουργία του σαν ασύμφορη αφού, η διάνοιξη αμαξιτών οδών σ’ όλο το Πήλιο -ειδικά μεταπολεμικά-  και η λύση του αυτοκινήτου, υποβίβασαν την επιβατική και εμπορική κίνηση.
Σήμερα επαναλειτουργεί –αφού πρώτα χαρακτηρίστηκε παραδοσιακό και διατηρητέο- κύρια για λόγους τουριστικούς, πολιτιστικούς, αλλά και συναισθηματικούς. Ξεκινά τα Σαββατοκύριακα και τις γιορτές, το πρωί από τα Άνω Λεχώνια και καταλήγει στις Μηλιές. Επιστρέφει  το απόγευμα.
Στην εποχή της ταχύτητας το τρενάκι  κάνοντας  μια διαδρομή 15,5 περίπου χλμ, βγαίνει μέσα από τους πίνακες του Ντε Κίρικο, απ’ τις φυλλωσιές των δέντρων, απ’ το άρωμα των λουλουδιών κι απ’ το απερίγραπτης ομορφιάς πηλιορείτικο τοπίο. Ας ταξιδέψουμε με τον «Μουντζούρη» αργά-αργά στο χώρο και στο χρόνο κι ας απολαύσουμε την ομορφιά του κόσμου. Αξίζει!
                                                                                                             (Επίσης δείτε εδώ )

Παρασκευή 13 Μαΐου 2011

Το τρένο και η τρίτοξη γέφυρα Κουφάλας

Μια από τις πολλές λιθόκτιστες γέφυρες του πηλιορείτικου τρένου κατασκευασμένη από ντόπιους τεχνίτες με την καθοδήγηση και το σχεδιασμό του μηχανικού Εβαρέστο ντε Κίρικο στην αρχή του 20ου αιώνα.

Δευτέρα 9 Μαΐου 2011

O Πύργος Σουλεϊμάν-Καραγιαννόπουλου

Ο πύργος δια χειρός του βολιώτη δικηγόρου Παντελή Μωραϊτη (1991), 
μαθητή του ζωγράφου Νικ. Γρύσπου.   
Πίνακας του ζωγράφου και φωτογράφου Κώστα Ζημέρη στα 1905
Βρίσκεται στο βόρειο μέρος του χωριού πιο κάτω από τον πύργο Κοκοσλή και κάτω ακριβώς από την οδό Δ. Ιατρίδη σε ερειπωμένη σχεδόν κατάσταση.
Λεχώνια και πύργοι
(Φωτογραφία Ζημέρης -αρχείο Νικ. Μαστρογιάννη)
             Αγοράστηκε, μαζί με τη γύρω περιοχή, από το δημοδιδάσκαλο Δημήτριο Καραγιάννη ή Καραγιαννόπουλο μέσω του πατέρα του (Γεωργίου-Ιωάννου Δ. Καραγιάννη), από την Τουρκάλα Σεϊντέ Χανούμ (θυγατέρα Αχμέτ Σουινοπούλου και σύζυγος Αλή Μουσταφά), στις 17 Δεκεμβρίου 1881. (Το πρώτο καταχωρημένο συμβόλαιο του Υποθηκοφυλακείου Νηλείας. (εδώ)
Ήταν οχυρός πύργος κτισμένος το 17ο αιώνα και ίσως πρώιμο 18ο με τέσσερις ορόφους και υπόγειο. Η τετραγωνική του κάτοψη έχει διαστάσεις 8Χ8 μέτρα.
Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αρχιτεκτονικής πρώιμου πυργόσπιτου.
Η είσοδος ήταν ανατολικά στον πρώτο όροφο, με ξύλινη κινητή σκάλα αρχικά, ενώ αργότερα όταν εξέλιπε ο κίνδυνος εισβολής και έπαψε να υπάρχει ανασφάλεια- σταθερή. Σε δεύτερη φάση «ντύθηκε» με δεύτερο εξωτερικό τοίχωμα για να συγκρατήσει το «άνοιγμα» της τοιχοποιίας. Πάνω στο φάρδος του τοίχου στηρίχτηκαν  τα φορούσια από καστανιά και τα «σαχνισιά». Έτσι μεγάλωσε η επιφάνεια του τελευταίου ορόφου όπου ήταν η κυρίως κατοικία.
Η τοιχοποιία είναι με πέτρες και λάσπη και κρυφές ξυλοδεσιές, τα γνωστά «σιδερώματα», ως τον τελευταίο όροφο. Τα σαχνισιά (=εξώστεγα) ήταν από «τσατμά» (=ξύλινο λασποασβεστωμένο χώρισμα). Είχε πολεμίστρες και καταχύστρα (=ζεματίστρα). Το εσωτερικό, όπως και το εξωτερικό των τοίχων ήταν «αρμολογημένο» (αρμολόγι = κλείσιμο των αρμών με ασβεστοκονίαμα για να μη περνά νερό και υγρασία βασικά, αλλά και για λόγους αισθητικής και υγιεινής).
 Ο τελευταίος όροφος ήταν κατοικία περίπου ως και το 1905. Οι πληροφορίες λένε πως ο γιος του δημοδιδασκάλου ιδιοκτήτη Ιωάννης Καραγιαννόπουλος, γιατρός (1887-1942) ή ο αδελφός του επίσης Γεώργιος παιδίατρος (;-1932), όταν μελετούσαν, για να μην ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες, κατέβαζαν καλάθι με σχοινί, όπου η μητέρα τους έβαζε νερό και φαγητό. Την ίδια εποχή η οικογένεια Καραγιάννη (Καραγιαννόπουλου) κατοικούσε στο δεύτερο σπίτι-πύργο του κτήματος (μικρότερο και νεότερης κατασκευής). Αυτό το σπίτι κατοικείται σήμερα και βρίσκεται σε απόσταση εκατό περίπου μέτρων δυτικά του πύργου και στους πρόποδες του λόφου Νεβεστίκι.
Ο πύργος σήμερα

Ο πύργος Σουλεϊμάν-Καραγιαννόπουλου ερειπωμένος πια, είναι ιδιοκτησίας των κληρονόμων της οικογένειας. Η καταστροφή του οφείλεται αφ’ ενός στην κατάρρευση του τελευταίου ορόφου και αφ’ ετέρου στο ότι οι λασπόχτιστοι τοίχοι διαβρέχονται και σωριάζονται. Η κατάρρευση των σαχνισιών άρχισε μετά το 1935 όταν καταστράφηκε η κεραμοσκεπή.
Όταν άρχιζε η κατάρρευση
Γενικά ο πύργος δεν κατέρρευσε από τους σεισμούς (1955-57), αλλά από την αδιαφορία παλιότερων ιδιοκτητών. Σήμερα αποτελεί αντικείμενο μελέτης από αρχιτέκτονες.
Οξύμωρον: Το ΦΕΚ του 1991 που χαρακτηρίζει διατηρητέο
έναν πύργο που ερειπώθηκε πριν τα 1950 !