Τα «κιριτζίδικα» της Ζαγοράς

    Τα κιριτζίδικα είναι μια διάλεκτος, μια συντεχνιακή γλώσσα, με λίγες λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι οργανοπαίχτες όταν ήθελαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους χωρίς να τους καταλαβαίνουν οι γλεντοκόποι. Κυρίως τα χρησιμοποιούσαν όταν οι άντρες που κάνανε τις «παραγγελιές» ήταν μεθυσμένοι. (πχ Κάνε τον μπαλαμό να οσλαντίσει πέντε τσουρβαλοί, αν θέλει να κάνουμε κιρίζ= Πες στο νοικοκύρη να δώσει πέντε κατοστάρικα, αν θέλει να παίξουμε)

Προέρχονται από τη λέξη «κιρίζ» =μουσικά όργανα και είναι λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι παλιοί «τουρκόγυφτοι» οργανοπαίχτες του Βόλου. Αυτοί ήταν κυρίως κλαριντζήδες.  Πολύ γνωστός τουρκόγυφτος κλαριτζής ήταν ο Μέτος, που έφυγε με την ανταλλαγή των πληθυσμών και είχε μαθητή το βολιώτη (με αλμυριώτικη καταγωγή) σπουδαίο κλαριντζή Γιώργο Ζήση, το γνωστό Γυφτογιώργη ή Καραγιώργη. Οι  μουσικοί των γλεντιών, γάμων και πανηγυριών τότε, ήταν χριστιανοί εκτός από τους τουρκόγυφτους κλαριντζήδες,

Οι περισσότερες λέξεις είναι τσιγγάνικες, αλλά και τούρκικες. Έτσι τα «κιριτζίδικα», τα μιλούσαν μόνον οι «κιριτζίδες», δηλαδή οι βιολιτζήδες κι οι άλλοι οργανοπαίχτες.

Τη «γλώσσα» αυτή την κατέγραψε στη Ζαγορά του Πηλίου, ο μεγάλος γλωσσολόγος Μανόλης Τριανταφυλλίδης. Ίσως την γνώριζαν και την χρησιμοποιούσαν στα θεσσαλικά Τρίκαλα ή κι αλλού.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

-αενελί= καλός, όμορφος (καφές εναλίδικος)

-ανασίζικος= κακός, άσχημος (καφές ανασίζικος)

-ατές= φωτιά

-γκανίκω= γυναίκα

-γκιοτ= πισινός

-ζαριά= μαλλιά

-ζουζουλάμ= αναχώρηση, φευγιό (κάνουμε ζουζουλάμ)

-ζνταπ= ξύλο, δάρσιμο (θα μας κάνουν ζνταπ)

-κιρίζ= μουσικά όργανα (θα κάνουμε κιρίζ)

-καϊαρτό= συνουσία ( κάνω καϊαρτό)

-καϊαρτίζομαι= συνουσιάζομαι & καϊαρτίσκι- καϊάρτσι

-κουρέλα & χορέλα= χορός

-κτζισλάμ= φεύγουμε (κάνουμε  κτζισλάμ; )

-λιμπάμ= πέρδομαι (έκανε λιμπάμ ! )

-μαγκίζ= χρήματα

-μαγκιζλής= πλούσιος

-μαρίζ= καβγάς, ξύλο

-ματίζ= μεθυσμένος

-ματζλής= μπεκρής

-ματς= κρέας

-μορτ= νεκρός

-μουρτέλα= αφόδευση, ούρηση

-μπαγκός= κουτσός

-μπακρό= σφαχτό (αρνί-γίδα-τράγος-πρόβατο)

-μπαλαμός= άνθρωπος νοικοκύρης & μπαλαμίνα

-μπιάβ= γάμος

-μπισίζ= χορός

-μπαρός= άνθρωπος πλούσιος, καλός νοικοκύρης

-μπάρ(ι)κος= πλούσιος (μπάρκο μπιάβ=πλούσιος γάμος)

-νταουσάνης= λαγός

-ντινιλός & ντενελός= χαζός, παλαβός, κουτός

-ντικίλ & ντικέλα= κοίτα

-ντομάνι-ντουμάνι= καπνός, τσιγάρο

-ντιίζ= πισινός

-ντούκα= ανδρικό μόριο

-οσλαντίζω-ομαι= έρχομαι, δίνω-παίρνω

-οσλαντίζω τσόρκα= κλέβω, παίρνω κρυφά

-παπέλι= χαρτί

-πάνι= νερό

-πεκίζ= σπίτι

-πελέ –πιλέ= όρχεις (ζαριά απ’ τα πελέ= τρίχες από … )

-πιίζ =κρασί

-πουλούρια= λεφτά -παράδες

-σαρκάφ= ρούχα, καπέλο, άλλα αντικείμενα

-σερό= κεφάλια

-σουίζ= ύπνος (θα κάνουμε σουίζ)

-ταούκ= κότα, πετεινός

-ταϊακά= μάτια

-τάτος = καφές & τατοτζής = καφετζής

-τζιγαλίκι= άφραγκος-απένταρος

-τζίγας= καλοπληρωτής

-τοτζάρ & τογκάρ= αγόρι

-τσάη= κοπέλα

-τσόρας= κλέφτης

-τσουλάρα= γυναίκα

-τσουκέλι= σκύλος

-τσινίζ-τσουνίζ= μαχαίρι

-τσουρβαλός-τσορβαλός= γέρος παπάς, εκατοδραχμο

-τσουρβάλω= γριά

-τσούτης= χωροφύλακας, αστυνόμος, αγροφύλακας

-χαίζ-χιίζ= ουρώ, αφοδεύω (κάμω χιίζ τα μούτρα του)

-χιρ= ζώο, γάιδαρος, άλογο

Ο Φιλικός Γαζής και το Πήλιο -πρόταση για έδρα της Φιλικής Εταιρίας

Ο αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής, είναι γνωστό πως στα 1814 ίδρυσε, χρηματοδότησε και οργάνωσε μαζί με τον εξάδελφό του Γρηγόριο Κωνσταντά τη Σχολή των Μηλεών (Λύκειο). Στις 6 Αυγούστου 1815 έγιναν τα εγκαίνια και οι ίδιοι δίδαξαν σ’ αυτήν.

Ο Γαζής όμως δεν ήρθε αμέσως στο Πήλιο, παρά πήγε στην Οδησσό για να μαζέψει με εράνους χρήματα για τη Μηλιώτικη Σχολή. Εκεί έμαθε για τη Φιλική Εταιρία. Οι ιδρυτές της ήθελαν οπωσδήποτε τον αρχιμανδρίτη στο αρχηγικό σχήμα κι αυτό γιατί τον εκτιμούσαν βαθύτατα όλοι οι Έλληνες και γιατί ήταν και γνωστός του Ιωαν. Καποδίστρια. Ο Σκουφάς ανέλαβε να τον κατηχήσει για να γίνει μέλος, αλλά ο Γαζής γνωρίζοντας καλά τα ευρωπαϊκά πολιτικά πράγματα, αρνήθηκε όπως του προτάθηκε να μπει μπροστά. Θεωρούσε πως το Γένος έπρεπε να έχει πολύ καλά προπαρασκευαστεί και να έχει ισχυρή προστασία για να ριχτεί στον Αγώνα.  Γι’ αυτό και η απάντησή του ήταν: «Σκουφά, σεις είστε νέοι και καλά θα κάνετε ν’ αφίσετε εμάς τους γέροντες […] Ήκουσα τι, περί του οποίου με προβάλλετε, αλλά δεν είμαι σύμφωνος, μολονότι δεν είμαι εναντίος».

Όπως φαίνεται στη συνέχεια ο Γ. Σέκερης προσπάθησε να τον πείσει να γίνει μέλος και ο Σκουφάς με τους άλλους αρχηγούς διέσωσαν πως η συμμετοχή του αρχιμανδρίτη Γαζή ήταν σίγουρη. Ο Τσακάλωφ είχε αναλάβει να τον παρακολουθεί μήπως και τον μεταπείσει, αλλά κι αυτός απέτυχε.

Οι αρχηγοί πάντως δεν άφησαν το σκοπό τους.

Τότε στο Πήλιο αρχές του 1818 ήρθε προσπαθώντας ο Ξάνθος. Πίστευαν πως αν γίνει Φιλικός ο Γαζής ίσως έπειθε και τον Ιωαν. Καποδίστρια ν’αναλάβει την αρχηγία και να φέρει σε πέρας το δύσκολο εγχείρημα.

Το Μάρτιο ήρθε κι ο Αθαν. Τσακάλωφ, αφού πρώτα πέρασε από τα παράλια της Θράκης και Μακεδονίας για κατηχήσεις. Έφτασε πρώτα στο Τρίκερι και στις 24 του μήνα, κατευθύνθηκε στις Μηλιές. Εκεί συνάντησε τον Άνθιμο Γαζή, και κοντά του έμεινε πέντε μέρες. Ο ίδιος γράφει σε μεταγενέστερη επιστολή του «επέρασε δε παρά τω φίλω, θαυμασίαν ζωήν λαβών το ανήκον του και εξέκαμε καθώς επιθυμούσε» .

Όμως, όπως σημείωνει κι ο Τάκης Κανδηλώρος,  δεν  έκαμε όπως κι ο Σκουφάς επιθυμούσε. Γιατί σκοπός της μεταβάσής του δεν ήταν να πείσει το Γαζή να εργασθεί υπέρ της Φιλικής Εταιρίας, το οποίο θεωρούσε εκείνος κατόρθωμα. Αυτό ανεπιφύλαχτα του το αναγνωρίζει και ο Φιλήμονας, αλλά για να συσταθεί σαν τόπος εργασιών τής Φιλικής Εταιρίας το Πήλιο!

 Ο Γαζής, όπως λέγει ο Εμμ. Ξάνθος, υποπτευόμενος πως ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, ο γνωστός δάσκαλος και συνεργάτης του στις Μηλιές, ως συντηρητικός, φιλύποπτος και δειλός, δε θα δεχόταν, επρότεινε τη Μάνη. Η περιοχή όμως αυτή δεν ήταν κατηχημένη και, καθώς «ο Τσακάλωφ εν τη νωθρότητι της σκέψεώς του τα εύρισκεν όλα διά μεν τους άλλους απλά και εύκολα, διά τον εαυτόν του όμως βουνά» .

Τότε ο Τσακάλωφ εγκατέλειψε το Πήλιο γιατί, όπως έλεγε, αμέσως με την εμφάνισή του στο Βόλο, είχε τραβήξει την προσοχή αυτών που φύλαγαν τα μέρη Αλβανών του Αλήπασα φοβούμενος μην κινήσει πάλι υποψίες.

Ο σκοπός της κατήχησης του Γαζή είχε επιτευχθεί και εμφανίζεται από το 1818 σαν Φιλικός. Έκτοτε η δραστηριότητά του ήταν αξιοθαύμαστη. Περιέτρεχε τον ελλαδικό χώρο κατηχώντας νέα μέλη, αλλά και ζητώντας να συντρέχουν και τη Μηλιώτικη Σχολή, πιστεύοντας πως χωρίς μάθηση και πολιτισμό δεν ήταν δυνατή η επιτυχία της εξέγερσης. Στις Μηλιές έμεινε ελάχιστα, αλλά όταν άρχισε η Επανάσταση στο Πήλιο ήρθε αμέσως.

Πάντως έγινε ο θερμότερος κήρυκας και επαναστάτης της Θεσσαλομαγνησίας βοηθώντας τους συμπατριώτες μας.

ΠΗΓΕΣ:

-ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ, Εμμανουήλ Ξάνθος, Αθήναι 1845.

-ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ, Ι. Φιλήμονος, Εν Ναυπλία 1834,

-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΦΑΡΟΣ, Εν Αλεξανδρεία , Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1916.

-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (1814-1821), Τάκης Κανδηλώρος, Αθήναι 1926.

Οι θησαυροί του Πηλίου...

   Τούτες τις μέρες η μνήμη των επιζώντων της εποχής του καταστροφικού σεισμού της Άνοιξης του 1955, ζωντανεύει. Σεισμική δόμηση 6,2 βαθμών,  συγκλόνισε την περιοχή και όλη τη Μαγνησία. Μεγάλες καταστροφές έπαθαν τα χωριά του Πηλίου που βρίσκονται αντίκρυ στον Παγασητικό, όπως και ο Βόλος, αφού το επίκεντρο ήταν στα Λεχώνια. Ο σεισμός ήταν η αιτία να αλλάξει το «χρώμα» και η αισθητική  των  χωριών, αλλά και της πόλης. 

------------------------------------------------------------------------

Ένα σπουδαίο κείμενο της εποχής από τον ΚΙΤΣΟ Α. ΜΑΚΡΗ στο περιοδικό

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ, Ιούνιος 1955, σελ. 486-87, μας μιλάει για τις καταστροφές των θησαυρών του Πηλίου από τους ανθρώπους... 

ΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ 

ΠΡΟΣΕΙΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΣΕΙΣΜΙΚΑ

Η Ιστορία είναι πολύ παλιά, και δεν μπορούμε να την παρακολουθήσουμε. Μπορούμε όμως να την υπολογίσουμε με ασφάλεια ά ό.τι γίνεται εδώ και είκοσι χρόνια, γιατί από τότε έχουμε στοιχεία. Είναι απόλυτα βέβαιο πώς ό,τι γίνεται στα τελευταία είκοσι χρόνια, θα γίνονταν και παλιότερα : μια συνεχής καταστροφή των καλλιτεχνικών θησαυρών του Πηλίου. Η άγνοια, η αδιαφορία, η ανακαινιστική δραστηριότητα, από χρόνια τώρα συνεργάζονται στην καταστροφή ή στην παραμόρφωση των παλιών σπιτιών, των εκκλησιών, των γεφυριών και των άλλων μνημείων της λαϊκής τέχνης. Ας το πούμε απ’ την αρχή : Οι σεισμοί απλώς επιτάχυναν το ρυθμό της καταστροφής. Μερικά παραδείγματα, από τις άπειρες περιπτώσεις, θα δείξουν πιο καθαρά την καταστροφή.

Στο αρχονταρίκι τού μοναστηριού του Άη -Λαυρέντη βρίσκονταν μια θαυμαστή ζωγραφική φρίζα, έργο του 13ου αιώνα. Έπιανε και τους τέσσερες τοίχους τού αρχονταρικιού (δωματίου υποδοχής). Θέμα της η πομπή με την οποία πήγαινε ο Πατριάρχης στα Σουλτανικά Ανάκτορα για να «φιλήσει χέρι», να πάρη, δηλαδή, την έγκριση της εκλογής του από το Σουλτάνο. Το ταβάνι τού αρχονταρικιού ήταν κι' εκείνο διακοσμημένο με ζωγραφιές, ενώ ο βορεινός του τοίχος σκεπάζονταν από ένα ωραιότατο ξυλόγλυπτο ντουλάπι με παραθύρες. Εδώ και δέκα χρόνια όλα αυτά καταστράφηκαν τελείως.

Στην Ανακασιά, δυτικά από την πλατεία, σε μια καμπή τού καλντεριμιού, υπήρχε μια γραφική βρύση με διπλή κάμαρα, ωραία πέτρινη πελεκητή λεκάνη καί σκαλιστές γούβες. Δένονταν περίφημα με τα γύρω της κτίρια. Δραστήριος κοινοτάρχης, εδώ καί λίγα χρόνια, γκρέμισε την παλιά βρύση καί στη θέση της έστησε μια τετράγωνη τσιμεντένια που την κάλυψε με γκρίζα βιομηχανικά πλακάκια. Άσχημο καί ψυχρό κατασκεύασμα, τελείως ξένο προς το τοπίο.

Στις Μηλιές, μέσα στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας, υπήρχαν ωραιότατες τοιχογραφίες του 13ου και 19ου αιώνα. Στους επιτρόπους της εκκλησίας φάνηκαν παλιές και μαυρισμένες. Ανέθεσαν σ’  έναν «πρακτικό» να τις ξανακαινουργιώση. Με λαδομπογιά τούς πέρασε καινούργιες φανταχτερές φορεσιές, έβαλε στους Αγίους κοκκινάδι στα μάγουλα και στα χείλια, τους πέρασε με πρόστυχη μπρουτζίνα τα φωτοστέφανα, έκανε και μερικά βάρβαρα διακοσμητικά. Επίσης το λεπτοδουλεμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο αλείφτηκε με παχύ στρώμα μπρουτζίνας. 

Στον Άγιο 'Ονούφριο, μέσα στη ρεματιά, υπήρχε ένας υδρόμυλος με ζωγραφιές του Θεόφιλου. Έπεσε, εδώ και δεκαπέντε χρόνια, η στέγη και η βροχή, ξέπλυνε τις ζωγραφιές. Στο μοναστήρι του Άη-Γιάννη της Συκής ο λαϊκός γλύπτης Μίλιος Ζουγιανιοπολίτης, έκανε τα τέλη του 18ου αιώνα ωραιότατα ανάγλυφα σε πέτρα. Ο ευσεβής ζήλος τα σκέπασε με απανωτά στρώματα ασβέστη και τώρα πια δε φαίνεται τίποτα. Επειδή μάλιστα ή πέτρα των γλυπτών ήταν συγγενής με τον ασβέστη, ο καθαρισμός τους είναι προβληματικός.

Θα μπορούσανε να κάνουμε ένα μακρύ κατάλογο με ασβεστώματα  παλιών τοιχογραφιών, με αντικαταστάσεις της πλακόστρωσης των πλατειών με τσιμέντο, με παραμορφώσεις αρχοντικών, με επιζωγραφίσεις, και με πολλούς άλλους βανδαλισμούς. 

Ύστερα ήρθαν οι σεισμοί. Το τι έγινε είναι γνωστό. Οι καταστροφές σε έργα τέχνης είναι ανυπολόγιστες. Μερικά χωριά είναι πια ένας θλιβερός σωρός από ερείπια. Διατηρήθηκαν κυρίως τα νεώτερα κτίσματα πού είναι καί τα λιγότερο ενδιαφέροντα από την πλευρά της λαϊκής τέχνης. Θα προσπεράσουμε όμως αυτές τις καταστροφές, γνωστές κι' από τις περιγραφές των εφημερίδων, για να ιδούμε τι έγινε μετά τους σεισμούς. 

Οι σεισμοί δεν υπήρξαν εγωιστές. Δεν αποτελείωσαν το καταστροφικό τους έργο. Άφησαν αρκετά περιθώρια δράσης και στους ανθρώπους. Μόλις σταμάτησαν οι σεισμοί ήρθαν οι μπουλντόζες και οι δυναμίτες. Ολόκληρα αρχοντικά έγιναν, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, σωροί -από ξύλα και πέτρες. Το αρχοντικό του Μπαντή, στη Δράκια, θυσιάστηκε για να προχωρήση ο δρόμος. Λίγα του ξυλόγλυπτα σώθηκαν, χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία, την τελευταία στιγμή. Ο ίδιος δρόμος έφαγε, λίγο πιο πάνω, κι' ένα καλά διατηρημένο σπίτι με εξωτερικές τοιχογραφίες. Η εγκατάλειψη συμπληρώνει το έργο των σεισμών.

Στην Ανακασιά, το σπίτι, του Κοντού με τις ζωγραφιές του Θεόφιλου έπαθε σοβαρές ζημιές αλλά είναι επισκευάσιμο. Ο ιδιοκτήτης του δεν έχει τα μέσα να κάνει μόνος του τις επισκευές. Έκρουσε όλες τις πόρτες χωρίς αποτέλεσμα. Με τις βροχές καί τα χιόνια του χειμώνα το σπίτι θα πέσει και μαζί του και σε λαϊκές τοιχογραφίες.

Στην Ανεμούτσα είναι η εκκλησία του Σταυρού με τοιχογραφίες των αρχών του 14^ου αιώνα και μ’ ένα καταπληκτικό τέμπλο της ίδιας εποχής. «Πλήρης αποσύνθεσις των μαζών της τοιχοποιίας», «πιθανότης αμέσου καταρρεύσεως» λέει η σχετική έκθεση του μηχανικού. Κι’ όμως το τέμπλο μένει ακόμα μέσα.

Κι’ εδώ τα παραδείγματα θα μπορούσαν να αυξηθούν, αλλά νομίζω πώς είναι αρκετά για να μπορέσει ο αναγνώστης να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματα.

Ιωάννης Γουργιώτης

Ένα κείμενο του Πηλιορείτη εκπαιδευτικού και ερευνητή κ. Γιάννη Κονιόρδου, για τον εκ Μηλεών αιγυπτιώτη δικηγόρο & συμβολαιογράφο Ιωάννη Γουργιώτη. Διαβάστε το!

https://drive.google.com/file/d/18QYyQjsXn4jNZBDrMA_swIZl8ERBo2th/view?fbclid=IwAR3yrSDpndvIHDpyCS3eA4SCai16ZQoAlU4e0llcktDM436KZbDUjNGx8Gs 

Ονοματοθεσία δρόμων του Βόλου

 

Ονόματα γεγονότων και τοπικών ηρώων του 1821

--------------------------------------------------------------------

  ΘΕΣΣΑΛΟΙ

Γεωργίου Καραϊσκάκη: Συνοικία Αγίου Κων-νου. Κλεφταρματολός του Αλήπασα, στρατηγός και γενναίος αγωνιστής στις μάχες της Αράχοβας, του Δίστομου, του Φαλήρου.  

Γεωργάκη Ολύμπιου: Συνοικία Νεαπόλεως. Φιλικός και κλεφταρματολός. Πολέμησε στο Δραγατσάνι και ανατινάχτηκε στη μονή Σέκου.

Θύμιου Βλαχάβα: Συνοικία Αγίου Κων-νου. Χασιώτης, προεπαναστατικός αρματολός με σημαντική δράση στη Θεσσαλία.

Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ: Συνοικία Κάραγατς. Εθνομάρτυρας από τα Αμπελάκια Θεσσαλίας. Διακρίθηκε στην πολιορκία Μεσολογγίου όπου συνελήφθηκε και απαγχονίστηκε στις 13-4-1826.

Ρήγα Φεραίου: Συνοικίες Επτά Πλατανίων, Μεταμορφώσεως, Αναλήψεως και Αγίου Κων-νου. Ο Ρήγας Βελεστινλής υπήρξε σπουδαίος πρωτομάρτυρας και πρόδρομος της Επανάστασης. Ξεσήκωσε τους Έλληνες και τους Βαλκάνιους με τη δράση του και τα γραπτά του. Τύπωσε τη μεγάλη «Χάρτα της Ελλάδος», το «Θούριο», προκηρύξεις, τη «Διακήρυξη για την Ελληνική Δημοκρατία» κ.ά. Μαρτύρησε από τους Τούρκους στο Βελιγράδι.

Χριστόφορου Περραιβού: Συνοικία Αγίου Κων-νου. Θεσσαλός Φιλικός, σύντροφος του Ρήγα, αγωνιστής, αξιωματικός και συγγραφέας πολεμικών απομνημονευμάτων και Ιστορίας. Συμμετείχε στις πολεμικές επιχειρήσεις στο Μεσολόγγι και στην Πέτρα.

        ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΕΣ

Άνθιμου Γαζή: Συνοικίες Επτά Πλατανίων, Μεταμορφώσεως, Αγίου Νικολάου και Αγίου Κων-νου. Μηλιώτης αρχιμανδρίτης, δάσκαλος του Γένους, Φιλικός και αγωνιστής. Υπήρξε πρωτεργάτης της Επανάστασης στο Πήλιο και τη Μαγνησία. 

Αντώνη Στέφου: Συνοικία Μεταμορφώσεως. Ζαγοριανός αγωνιστής και Φιλικός. Πολέμησε στο Πήλιο και έπεσε ηρωικά στη μάχη της Μακρινίτσας στην Επιδρομή του Δράμαλη το Μάιο του 1821.

Γιάννη Δήμου: Συνοικία Χιλιαδούς, Καλλιθέας, Κάραγατς. Μηλιώτης Φιλικός και επαναστάτης, συνεργάτης του Ανθ. Γαζή.  

Γρηγορίου Κωνσταντά: Συνοικίες Επτά Πλατανίων, Μεταμορφώσεως, Αναλήψεως, Αγίου Νικολάου και Αγίου Κων-νου. Μηλιώτης κληρικός, δάσκαλος του Γένους και λόγιος. Δίδαξε στ’ Αμπελάκια, στην Πόλη και στις Μηλιές όπου δημιούργησε με το Γαζή στα 1814 τη Σχολή των Μηλεών. Πήρε μέρος στην κήρυξη της Επανάστασης. 

Δανιήλ Φιλιππίδη: Συνοικία Αγίου Κων-νου και Κάραγατς. Μηλιώτης λόγιος, κληρικός, Δάσκαλος του Γένους και Φιλικός. Έγραψε μαζί με τον Γρ. Κωνσταντά τη «Μερική Γεωγραφία» κ.ά. 

Δημητρίου Καλαμίδα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Μιτζελιώτης πρόκριτος και Φιλικός. Πολέμησε στα Βρυσάκια και το 1822 στο Τρίκερι. Σκοτώθηκε στην Αταλάντη το 1826.

Δημητρίου Χατζηρήγα: Συνοικία Νέας Δημητριάδας. Εύπορος μακρινιτσιώτης και Φιλικός. Οργανωτής της εξέγερσης στο Πήλιο πολέμησε στην πολιορκία του Κάστρου του Βόλου, στην Αγιά και τρεις μέρες στη Μακρινίτσα με τις δυνάμεις του Δράμαλη.

Ευστάθιου Κουτμάνη: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Τρικεριώτης ναύαρχος, γιος του ένδοξου Κων. Κουτμάνη. Πήρε μέρος σε αρκετές ναυμαχίες.

Θωμά Αλαγιάννη: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Καπετάνιος των επαναστατών Πηλίου, διορισμένος από τους Ανθ. Γαζή και Γ. Δήμου.

Ιωάννη & Δημητρίου Πλατυγένους: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Πορταρίτες ευεργέτες και έμποροι. Αναφέρονται και σαν οπλαρχηγοί της Πορταριάς.

Ιωάννου Βελέντζα-Στρατηγού: Συνοικία Αγίου Γεωργίου. Αλμυριώτης αγωνιστής, χωροφύλακας και χιλίαρχος. Πήρε μέρος στα επαναστατικά κινήματα του 1821, καθώς και των 1854 και 1878.

Μαργαρίτη Δημάδη: Συνοικία Νέας Δημητριάδας. Αργαλαστιώτης Φιλικός και αντιπρόσωπος των Μαγνησιωτών στις Α΄& Β΄ Εθνοσυνελεύσεις.

Μήτσου Βασδέκη: Συνοικία Αγίου Γεωργίου. Μήτρος ή Μήτσος Βασδέκης-Μπασδέκης οπλαρχηγός αγωνιστής του 1823 και μέλος της γνωστής οικογένειας.

Μπασδέκη: Συνοικία Αγίου Γεωργίου και Καλλιθέας. Πηλιορείτικη οικογένεια αρματολών και οπλαρχηγών με μεγάλη δράση στους αγώνες του τόπου.

Σπύρου Ζήρα: Συνοικία Νεαπόλεως. Πηλιορείτης κλεφταρματολός με προεπαναστατική δράση στην  Ήπειρο.

Φιλίππου Ιωάννου: Συνοικία Αγίου Κων-νου. Ζαγοριανός Φιλικός, λόγιος και καθηγητής Πανεπιστημίου. Πήρε μέρος στην πολιορκία του Κάστρου του Βόλου σαν γραμματέας .

Φρουρίου: Συνοικία Παλαιών. Βυζαντινό  Κάστρο ή Φρούριο του Γόλου, όπου εκεί ήταν παλιά πόλη του Βόλου. Πολιορκήθηκε από τους επαναστάτες του Πηλίου το Μάιο του 1821, χωρίς επιτυχία. Κατεδαφίστηκε στα 1889.

      ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΤΟΠΩΝ & ΣΗΜΕΙΩΝ

Αλαμάνας: Γέφυρα του Σπερχιού όπου και η περίφημη μάχη στις 23-4-1821.

Αραπίτσας: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ποτάμι και καταρράχτης της Νάουσας, οπου έπεσαν οι γυναίκες με τα παιδιά τους στις 21-4-1821, για να αποφύγουν την αιχμαλωσία.

Αράχοβας: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Κωμόπολη της Βοιωτίας όπου έγινε η περίφημη μάχη στις 26-11-1826, με τον Γεωρ. Καραϊσκάκη.

Βαλτετσίου: Συνοικία Νεαπόλεως. Τόπος της Αρκαδίας όπου έγινε στις 12-5-1821 η μάχη με τους Θ. Κολοκοτρώνη, Πλαπούτα, Μαυρομιχάλη κ.ά.

Βέργας: Συνοικία Νεαπόλεως. Μεσσηνιακή κοινότητα ορμητήριο των Μαυρομιχαλαίων, γνωστή από την ομώνυμη μάχη.

Γραβιάς: Συνοικία Παλαιών. Χωριό της Παρνασσίδας, όπου στις 8-5-1821 στο ιστορικό χάνι της πολέμησε ο Οδυσ. Ανδρούτσος.

Δερβενακίων: Συνοικία Νεαπόλεως. Ιστορική τοποθεσία της Πελοποννήσου όπου ο Θ. Κολοκοτρώνης κατατρόπωσε τη στρατιά του Δράμαλη στις 26-7-1821.

Διστόμου: Συνοικία Αγίου Γεωργίου. Ρουμελιώτικη ιστορική κωμόπολη πεδίο μαχών.

Δραγατσανίου: Συνοικία Νεαπόλεως. Πόλη της Μολδοβλαχίας όπου έγινε η γνωστή μάχη με τον Υψηλάντη.

Καλαβρύτων: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ιστορική πελοποννησιακή κωμόπολη που πρωταγωνίστησε στην Επανάσταση.

Καλτεζών:  Συνοικία Νεαπόλεως. Ιστορικό αρκαδικό χωριό, όπου έγινε η Συνέλευση στη Μονή των Καλτεζών.

Καρτερίας: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ατμοκίνητο πολεμικό σκάφος με πλοίαρχο τον Άγγλο Άστιγα που βομβάρδισε στα 1827 το Κάστρο του Βόλου.

Μεσολογγίου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. «Ιερά Πόλις» της Στερεάς, γνωστή για την αντίστασή της στις δύο πολιορκίες του 1822 και 1825-26. Δοξάστηκε με την ηρωική «Έξοδο» των πολεμιστών και κατοίκων καθώς και με το ολοκαύτωμα.

Ναβαρίνου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Όρμος στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο όπου έγινε η γνωστή ναυμαχία τον Οκτώβριο του 1827, με τον ενωμένο ευρωπαϊκό στόλο και τους Τουρκοαιγύπτιους.

Παλαιάς Μιντζέλας: Συνοικία Αγίου Νικολάου. Ναυτικό χωριό που υπήρχε ως το 1828, που οι Τούρκοι το κατέστρεψαν ολοσχερώς. Οι κάτοικοι τότε εγκαταστάθηκαν στη σημερινή Αμαλιάπολη του Αλμυρού.

Σουλίου: Συνοικία Παλαιών. Ομάδα ορεινών Ηπειρώτικων χωριών που αντιστάθηκαν στον Αλήπασα κι αργότερα οι Σουλιώτες σκορπισμένοι, αγωνίστηκαν για την Επανάσταση.

Τριπολιτσάς: Συνοικία Αγίου Γεωργίου. Αρκαδική πρωτεύουσα γνωστή από την πολιορκία της και η πρώτη περιοχή απελευθέρωσης από τους Τούρκους.

Ύδρας: Συνοικία Νεαπόλεως. Ιστορικό νησί του Σαρωνικού, γνωστό από το ναυτικό αγώνα του 1821.

Φιλελλήνων: Συνοικία Αγίου Νικολάου και Αναλήψεως. Ευρωπαίοι και Αμερικανοί που πρόσφεραν ηθική, υλική και προσωπική βοήθεια στον Αγώνα, μέσα από το κίνημα του Φιλελληνισμού.

Φιλικής Εταιρείας: Συνοικία Νεαπόλεως. Μυστική οργάνωση που το 1814 ίδρυσαν οι Τσακάλωφ, Ξάνθος και Σκουφάς στην Οδησσό. Οργάνωσε τους υπόδουλους Έλληνες, οραματιζόμενη την ελευθερία τους. 

Χίου: Συνοικία Αγίας Παρασκευής. Νησί του Αιγαίου γνωστό και για την ολοκληρωτική καταστροφή του στις 2-4-1821 από τα στρατεύματα του Καρά Αλή.

Ψαρών:  Συνοικία Νεαπόλεως. Νησί του Αιγαίου γνωστό και για την καταστροφή του στις 24-6-1824 από το στράτευμα του Χοσρέφ πασά. Μανιακίου: Συνοικία Καλλιθέας. Ιστορικός τόπος της Μεσσηνίας, όπου έγινε η πολύωρη μάχη του Παπαφλέσσα με τον Ιμπραήμ το Μάιο του 1826.

25^ης Μαρτίου 1821: Συνοικία Αγίου Γεωργίου.

----------------------------------------

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ

Άγγελου Γέροντα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Φιλικός και δημογέροντας Αθηνών. Βοήθησε στην προπαρασκευή του Αγώνα στην Αττική.

Αθανασίου Διάκου: Συνοικία Μεταμορφώσεως. Ήρωας της Αλαμάνας, οπλαρχηγός της Λειβαδιάς.

Αθανασίου Τσακάλωφ: Συνοικία Νεαπόλεως. Ηπειρώτης συνιδρυτής της Φιλικής Εταιρείας με μεγάλη δράση στη μύηση μελών. Υπήρξε υπασπιστής του Ιερού Λόχου στη Μολδοβλαχία και στο Δραγατσάνι με τον Υψηλάντη. Μετά ήλθε στην Ελλάδα προσφέροντας τις υπηρεσίες του.

Αλέξανδρου Μαυροκοδάτου: Συνοικία Αγίου Νικολάου και Κάραγατς. Φαναριώτης πολιτικός, αγωνιστής και πρωθυπουργός.

Αλέξανδρου Υψηλάντου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Μέλος της μεγάλης φαναριώτικης οικογένειας, υπασπιστής του Τσάρου, ηγέτης της Φιλικής Εταιρείας και αρχηγός της εξέγερσης στις Παραδουνάβιες χώρες. Πολέμησε στο Δραγατσάνι όπου νικήθηκε, αιχμαλωτίστηκε και φυλακίστηκε. 

Αναστασίου Τσαμαδού: Συνοικία Νεαπόλεως. Υδραίος καπετάνιος και αγωνιστής του ναυτικού αγώνα με το δικό του πλοίο «Άρης».  Το Μάιο του 1821 επικεφαλής των υδραιοσπετσιώτικων καραβιών μπήκε στον Παγασητικό, ενισχύοντας την εξέγερση του Πηλίου. Πολέμησε σε Ερεσό, Πάτρα, Σφακτηρία.

Ανδρέα Ζαΐμη: Συνοικία Νεαπόλεως. Γόνος προκρίτων των Καλαβρύτων, αγωνιστής και πολιτικός.

Ανδρέα Λόντου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Πελοποννήσιος Φιλικός, κοτζαμπάσης του Αιγίου, αγωνιστής των Δρεβενακίων, στρατιωτικός και πολιτικός.

Ανδρέα Μιαούλη:  Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος ναυτικός και ναύαρχος του στόλου. Πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις και στη ναυμαχία του Γέροντα.

Ανδρέα Πιπίνου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος αγωνιστής – σημαντικός πυρπολητής στη Χίο, στις Σπέτσες, στη Σάμο και στη Σφακτηρία.

Αντώνη Βρατσάνου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ψαριανός αγωνιστής και ήρωας. Πήρε μέρος σε ναυτικές επιχειρήσεις και στην άμυνα του νησιού του.

Αντώνη Οικονόμου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος Φιλικός πλοίαρχος και οργανωτής του νησιού του. Εκδιώχτηκε από τους προεστούς και δολοφονήθηκε από τους ίδιους στο Κρανίδι.

Αντωνίου Κριεζή: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος ναύαρχος που πήρε μέρος σ’ όλες σχεδόν τις ναυτικές επιχειρήσεις του Αγώνα. Έγινε γερουσιαστής, αυλάρχης και πρωθυπουργός.

Ασημάκη Φωτήλα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Καλαβρυτινός πρόκριτος και Φιλικός. Στήριξε την έναρξη της Επανάστασης και σαν αντιπρόσωπος και πληρεξούσιος. Πολέμησε στα Καλάβρυτα και αλλού.

Γεωργίου Γενναδίου: Συνοικία Χιλιαδούς. Δάσκαλος του Γένους και λόγιος. Αντιπρόσωπος της Γ΄Εθνοσυνέλυσης.

Γεωργίου Λασσάνη: Συνοικία Νεαπόλεως. Κοζανίτης Φιλικός, γιατρός και φιλόλογος-συγγραφέας, Ιερολοχίτης στο Δραγατσάνι με τον Αλ. Υψηλάντη. Στα 1829 αγωνίστηκε με το Δημ. Υψηλάντη στη μάχη της Πέτρας.

Γεωργίου Σαχίνη:  Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος αγωνιστής σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις.

Γεωργίου Σαχτούρη: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος αντιναύαρχος με δράση στις ναυμαχίες Πατρών, Σπετσών Μυκάλης, Καφηρέα, Μεσολογγίου, Αλεξάνδρειας.

Γεωργίου Τερτσέτη: Συνοικία Χιλιαδούς. Επτανήσιος ποιητής, συγγραφέας και νομικός. Δικαστής του Θ. Κολοκοτρώνη που τον αθώωσε. Έγραψε με υπαγόρευση του Θ. Κολοκοτρώνη τα «ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ» του.

Δημητρίου Καρατάσου (Τσάμη) : Συνοικία Νεαπόλεως. Μακεδόνας αγωνιστής και χιλίαρχος επί Καποδίστρια. Γιος του Γερο-Καρατάσου.

Δημητρίου Παπανικολή: Συνοικία Νεαπόλεως. Ναυμάχος πλοίαρχος και πυρπολητής. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις, στην Ερεσσό και στο Γέροντα.

Δημητρίου Πετρουλάκη: Συνοικία Νεαπόλεως. Μανιάτης επαναστάτης και αγωνιστής.

Δημητρίου Πλαπούτα: Συνοικία Νεαπόλεως. Πελοποννήσιος αγωνιστής και στρατηγός στις περισσότερες επιχειρήσεις στην Πελοπόννησο με το Θεοδ. Κολοκοτρώνη.

Εδουάρδου Κόρδιγκτον: Συνοικία Νεαπόλεως. Άγγλος ναύαρχος, αρχηγός του ενωμένου στόλου στο Ναυαρίνο το 1827.

Εμμανουήλ Ξάνθου:  Συνοικία Νεαπόλεως. Έμπορος κι ένας από τους ηγέτες και ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας από την Πάτμο. Πρότεινε την αρχηγία της Ελλάδας στον Καποδίστρια που δεν δέχτηκε. Ίδρυσε την «Εθνική Κάσσα» ταμείο για την οικονομική ενίσχυση του Αγώνα. Πέθανε στην Αθήνα παραγκωνισμένος και πάμπτωχος.

Εμμανουήλ Παπά: Συνοικία Νεαπόλεως. Πλούσιος τραπεζίτης, Μακεδόνας Φιλικός και αρχηγός της εξέγερσης στη Μακεδονία και το Άγιο Όρος.

Ερρίκου Δεριγνύ: Συνοικία Νεαπόλεως. Φιλέλληνας Γάλλος ναύαρχος του γαλλικού πλοίου που ναυμάχησε στο Ναυαρίνο στις 8-10-1827.

Θεοδωρήτου Επισκόπου Βρεσθένης: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Φιλικός από τη Γορτυνία, αντιπρόσωπος στη Β΄Εθνοσυνέλευση. Σπουδαίος αγωνιστής, ιδρυτής σχολείων και εκκλησιών.

Θεόδωρου Κολοκοτρώνη:  Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Μεσήνιος αγωνιστής και στρατηγός, ο γνωστός Γέρος του Μοριά.

Θεόδωρου Νέγρη: Συνοικία Νεαπόλεως. Φιλικός και πολιτικός γραμματέας του ηγεμόνα Μολδοβλαχίας.

Ιάκωβου Τομπάζη: Συνοικία Νεαπόλεως. Υδραίος Φιλικός και αγωνιστής στις ναυτικές επιχειρήσεις στη Χίο, στην Ερεσό κι αλλού. Διέθεσε όλην την περιουσία του για τον Αγώνα.

Ιερολοχιτών: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Σώμα πολεμιστών του Αλ. Υψηλάντη στη μάχη του Δραγατσανίου.

Ιωάννη Δυοβουνιώτη: Συνοικία Νεαπόλεως. Στερεοελλαδίτης Φιλικός και αγωνιστής με τους Αθ. Διάκο και Πανουργιά.

Ιωάννη Κυριακού: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Σπετσιώτης πλοίαρχος που πήρε μέρος με το πλοίο του στον αποκλεισμό της Πάτρας, στη ναυμαχία του Καφηρέα και στο σπάσιμο του αποκλεισμού του Μεσολογγίου το 1825.

Ιωάννη Κωλέττη: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ηπειρώτης Φιλικός, γιατρός, αγωνιστής και πολιτικός.

Ιωάννη Μάγιερ: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Ελβετός Φιλέλληνας, γιατρός και ελληνομαθής. Ίδρυσε την εφημερίδα «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ» και πέθανε ηρωικά στην Έξοδο του Μεσολογγίου τον Απρίλιο του 1826.

Ιωάννη Ματρόζου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραίος αγωνιστής σε πολλές ναυμαχίες και στον Καφηρέα.

Ιωάννη Νοταρά:  Συνοικία Νεαπόλεως. Πελοποννήσιος οπλαρχηγός με δικό του σώμα πολεμιστών. Έδρασε στα Δερβενάκια, στη Μεσσηνία κατά του Ιμπραήμ, στην Αττική και στον Ανάλατο.

Ιωάνννη Γκούρα: Συνοικία Νεαπόλεως. Στερεοελλαδίτης αγωνιστής, φρούραρχος της Ακρόπολης, πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα Ανδρούτσου και μετά εχθρός του.

Ιωάννου Καποδίστρια: Συνοικία Επτά Πλατανίων & Οξυγόνου. Διπλωμάτης, πολιτικός, Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας και Κυβερνήτης της Ελλάδος τα χρόνια 1827-1831.

Κάρολου Φαβιέρου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Γάλλος στρατιωτικός και Φιλέλληνας. Οργάνωσε εθνικό στρατό για να αντιμετωπίσει τον Ιμπραήμ χωρίς επιτυχία.

Κίτσου Τζαβέλλα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Σουλιώτης καπετάνιος-αρχηγός των συμπατριωτών του. Πολέμησε στην α’ πολιορκία στο Μεσολόγγι, στην Άμπλιανη, στην Πελοπόννησο κατά του Ιμπραήμ, στην β’ πολιορκία και την Έξοδο καθώς και στη Στερεά με τον Καραϊσκάκη. Έγινε υπουργός Στρατιωτικών και Πρωθυπουργός. 

Κων-νου Δουμπιώτη: Συνοικία Καλλιθέας. Συνεργάτης από τη Χαλκιδική του Εμμανουήλ Παππά και πολεμιστής στη Θεσσαλία, Β. Σποράδες, Εύβοια.

Κων-νου Κανάρη: Συνοικία Αγίου Κων-νου. Ψαριανός, μέγας πυρπολητής που στις 6-/7-6-1822 έκαψε τη ναυαρχίδα του Καρα-Αλή. Έγινε πρωθυπουργός και ναύαρχος.

Λογγίνου Χέυδεν: Συνοικία Νεαπόλεως. Ρώσος ναύαρχος αρχηγός της μοίρας στη ναυμαχία του Ναβαρίνου. Μετά το τέλος του Αγώνα βοήθησε στην πάταξη της πειρατείας στο Αιγαίο.

Λόρδου Βύρωνος: Συνοικία Χιλιαδούς. Γνωστότατος Άγγλος Φιλέλληνας και ποιητής. Βοήθησε με όλα τα μέσα στο Μεσολόγγι, όπου και πέθανε στις 19-4-1824.  

Λυκούργου Λογοθέτη: Συνοικία Καλλιθέας. Σαμιώτης Φιλικός, γραμματέας και λογοθέτης του Πατριαρχείου και του Υψηλάντη. Αγωνιστής στη Σάμο.

Μαντώς Μαυρογένους: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Μυκονιάτισσα εξέχουσα ηρωίδα σε ναυτικές επιχειρήσεις σε Κάρυστο, Πήλιο, Φωκίδα. Δωρήτρια του Αγώνα για τον εξοπλισμό των πλοίων. Πέθανε λησμονημένη και πάμφτωχη.

Μάρκου Μπότσαρη: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Αγνός Σουλιώτης οπλαρχηγός με μεγάλη δράση στις μάχες στο Κομπότι, στο Μεσολόγγι και στο Καρπενήσι όπου και πέθανε.

Μαυρομιχάλη:  Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Μανιάτικη ιστορική οικογένεια με πολλά μέλη στον Αγώνα.

Μητροπολίτου Ευγένιου Καραβία. Συνοικία Κάραγατς. Ιθακήσιος λόγιος, Φιλικός και Εθνομάρτυρας. Απαγχονονίστηκε στην πύλη του Γαλατά στις 10-4-1821.

Μπουμπουλίνας Λασκαρίνας: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Υδραία, επιφανής μορφή του ναυτικού Αγώνα. Δώρισε τέσσερα πλοία καθώς και το πολεμικό «Αγαμέμνων». Πήρε μέρος σε πολλές ναυτικές επιχειρήσεις. 

Νάσου Φωτομάρα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Σουλιώτης στρατηγός, Φιλικός και αγωνιστής στο Σούλι και στην Πελοπόννησο.

Νικηταρά: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Φιλικός και οπλαρχηγός της Πελοποννήσου. Πολέμησε στην κατάληψη της Καλαμάτας, στο Βαλτέτσι, στην άλωση της Τρίπολης, στα Δολιανά όπου πήρε και το προσωνύμιο «Τουρκοφάγος». Πολέμησε στα Δερβενάκια και στην Αράχοβα.

Νικολάου Κριεζώτου: Συνοικία Νεαπόλεως. Οπλαρχηγός της Επανάστασης πήρε μέρος σ’ ολες τις μάχες στην Εύβοια και στην Πέτρα.

Νικολάου Σκουφά: Συνοικία Νεαπόλεως. Ηπειρώτης έμπορος στη Ρωσία, πρωτεργάτης της Φιλικής Εταιρείας και φίλος με τους συνιδρυτές Τσακάλωφ και Ξάνθο. Υπήρξε δραστήριο μέλος προετοιμάζοντας την Επανάσταση.

Νταλιάνη Χατζημιχάλη: Ηπειρώτης αγωνιστής, έμπορος και Φιλικός. Πολέμησε στην Πελοπόννησο, στην Αττική και στην Κρήτη στα Σφακιά και στο Φραγκοκάστελλου.

Οδυσσέα Ανδρούτσου: Συνοικία Νεαπόλεως-Αγ. Αναργύρων. Αρματολός, Φιλικός και ήρωας στο Χάνι της Γραβιάς στις 8-5-1821.

Παναγιώτη Αναγνωστόπουλου: Συνοικία Νεάπολης. Πρωτεργάτης Φιλικός αξιωματούχος από την Ανδρίτσαινα.

Παναγιώτη Γιατράκου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Λακεδαιμόνιος Φιλικός και πολεμιστής σε Δολιανά, Τρίπολη, Βαλτέτσι.

Παναγιώτη Σέκερη: Συνοικία Νεαπόλεως. Τριπολιτσιώτης πλούσιος έμπορος της Πόλης, ηγετική μορφή της Φιλικής Εταιρείας, εκλέχτηκε «Μέλος της Αρχής»  μετά το Σκουφά. Έδωσε όλη την περιουσία του για τον Αγώνα, φτώχυνε και αποποιήθηκε κρατικά αξιώματα.

Πανουργιά: Συνοικία Νεαπόλεως. Κλεφταρματολός των Σαλώνων με δική του ομάδα πολεμιστών. Πολιόρκησε τα Σάλωνα, Πολέμησε με Διάκο και Ανδρούτσο και κατά του Δράμαλη.

Παπαφλέσσα: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Φιλικός κληρικός, ενθουσιώδης αγωνιστής και ήρωας. Πολέμησε σε πολλά μέρη και έπεσε στο Μανιάκι το Μάιο του 1825 πολεμώντας τον Ιμπραήμ. Ήταν αντιπρόσωπος σε Εθνοσυνελεύσεις.

Πετιμεζά: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Επώνυμο μεγάλης ιστορικής οικογένειας αγωνιστών των Καλαβρύτων.

Σαντόρε Σανταρόζα: Συνοικία Νεαπόλεως. Ιταλός Φιλέλληνας, πολιτικός κι επαναστάτης. Πολέμησε και πέθανε το 1825 στη Σφακτηρία.

Σπυρομήλιου: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Οπλαρχηγός της Στερεάς βοηθώντας στην απελευθέρωσή της. Πολέμησε στο Μεσολόγγι και με τον Καραϊσκάκη.

Σταμάτη Δουκάκη: Συνοικία Νεαπόλεως. Υδραίος Φιλικός και αγωνιστής με τον Υψηλάντη.

Στρατηγού Δημητρίου Καλλέργη: Συνοικία Νεαπόλεως. Κρητικός και αγωνιστής. Πολέμησε στο Νιόκαστρο τον Ιμπραήμ και στον Ανάλατο με τον Καραϊσκάκη.

Στρατηγού Ιωάν. Μακρυγιάννη: Συνοικία Χιλιαδούς και Καλλιθέας. Στερεοελλαδίτης πασίγνωστος αγωνιστής που έγραψε τα «ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ» του. Πολέμησε στην Πελοπόννησο, στην Ακρόπολη, στον Πειραιά.

Τζόρτζ Κάνιγκ: Συνοικία Νεαπόλεως. Άγγλος υπουργός Εξωτερικών, βοήθησε στην επίλυση του ελληνικού ζητήματος μετά την εισβολή του Ιμπραήμ.

Φραγκίσκου Άστιγξ: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Άγγλος Φιλέλληνας, κυβερνήτης της «Καρτερίας». Έλαβε μέρος στην καταβύθιση εχθρικών πλοίων και στον βομβαρδισμό του Κάστρου του Βόλου το Πάσχα του 1828. 

Χρήστου Αναγνωσταρά: Συνοικία Αγίων Αναργύρων. Αρκάς πολεμιστής, αρματολός και Φιλικός.

Χρίστου Καψάλη: Συνοικία Νεαπόλεως. Πρόκριτος Μεσολογγίου και αγωνιστής. Στην Πολιορκία το 1826, ανατίναξε το γεμάτο πυρομαχικά σπίτι του.  

 

   (Πηγή: ΔΡΟΜΟ-ΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ, Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Ν. Ιωνία-Βόλος 2009)