Ο πληρεξούσιος Μαργαρίτης Δημάδης, Αργαλαστιώτης

 Ο Αργαλαστιώτης Μαργαρίτης Δημάδης, πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821 συμμετέχοντας τον Νοέμβριο του ίδιου χρόνου στη Συνέλευση των Σαλώνων.

Δύο χρόνια αργότερα, το 1823, (όπως λέει και ο παρακάτω διορισμός του) έλαβε μέρος στη Β΄ Εθνοσυνέλευση. Εκλέχτηκε παραστάτης Μαγνησίας στο Β΄ Βουλευτικό.                                                                                        

 «Κατά την νομικήν διάταξιν, και την προσταγήν της υπερτάτης βουλής, συνελθόντες εις έν τα εν τη Μαγνησία δύο ελεύθερα χωρία, κοινή γνώμη εκλέξαμεν πληρεξουσίους παραστάτας διά την εθνικήν βουλήν τον τε κύριον Μαργαρίτην Δημάδην από Αργαλαστήν, και τον κυρ Αναγνώστην Δημήτρι από Λαύκου, διά να παραστήσωσι τα δίκαιά μας, και τα άτακτα φερσίματα του καπετάν Μπασδέκη, μετά την εκλογήν των πληρεξουσίων μας, τα οποία θέλετε πληροφορηθεί παρά των ιδίων απεσταλμένων μας, πλην όμως χωρίς να δειληάσωμεν ποσώς, συνήλθομεν και δεύτερον μυστικώς και εκλέξαμεν και αύθις τους ιδίους και επιβεβαιούμεν με το παρόν υπογεγραμμένον και εσφραγισμένον και διορίζομεν τον μεν Μαργαρίτην Δημάδην πληρεξούσιον παραστάτην και μέλος της εθνικής βουλής ισόψηφον με τα λοιπά μέλη διά χρόνον ολόκληρον, τον δε Αναγνώστην Δημητρίου αφού λάβη τας επιταγάς της υπερτάτης βουλής, να επιστρέψη, διό υπογραφόμεθα

αωκγ Ιανουαρίου ιδ΄

Οι έφοροι των εν τη Μαγνησία δύο ελευθέρων χωρίων Αργαλαστής και Λαύκου

χ. νίκους βεβεονου

χαντζι νικολής δήμου βεβεονο

δημήτριος μαργαρίτης βεβεονο

νικολής ηοανου παρόν

γεοργάκης κουσταντί

[Αντιγραφή σε μονοτονικό από το περιοδικό ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ, Βώλος, Ιούνιος 1892, τχ. ΜΒ΄, «Τα διασωθέντα λείψανα της Παλιγγενεσίας της Ελλάδος», σελ. 340-41]

1821: Η Πολιορκία του Βελεστίνου, συνέχεια αυτής του Βόλου

[…] Οι πολιορκήσαντες το φρούριον του Βώλου και συστήσαντες τοπικήν διόικησιν την καλουμένην «Βουλήν Θετταλομαγνησίας» εστρατοπέδευσαν εν τω παρά τω Βελεστίνω χωρίον «Αγίω Γεωργίω» και περιεκύκλωσαν πανταχόθεν τω Βελεστίνω· τούτο ιδόντες οι τούρκοι εκλείσθησαν εντός τεσσάρων πύργων ισχυρών. Τότε οι χριστιανοί του Βελεστίνου ενωθέντες μετά των άλλων επαναστατών ελεηλάτουν και έκαιον παν το προστυχόν […] εν ω δε οι επαναστάται έπραττον ό,τι ηδύναντο, οι Έλληνες σκοποί είδον επί της οδού της Λαρίσης προς Βελεστίνον κόνιν ανερχομένην μέχρις ουρανού, νομίσαντες ότι είναι όλος στρατός (ενώ ήσαν αγέλαι ζώων και ως τριακόσιοι χωρικοί τούρκοι) ανήγγειλαν τούτο· τότε πανικός φόβος κατέλαβε τους έλληνας· ταύτα ιδόντες οι έγκλειστοι τούρκοι εξήλθον ως 30 έφιπποι και έδιωξαν τους χριστιανούς μέχρι του στρατοπέδου[…]  

(Περιοδικό ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ, Βώλος, Φεβρουάριος 1891, τχ κστ' , σελ. 208-209)

[…] Προ της Ελληνικής επαναστάσεως η πόλις αύτη (Βελεστίνον) διηρείτο εις δύο μέρη : την οθωμανικήν συνοικίαν κατέχουσαν το ανατολικομεσημβρινόν αυτής  μέρος, και την χριστιανικήν συνοικίαν κατέχουσαν το βορειοδυτικόν και ονομαζομένην Βαρούσιον. Το Βαρούσιον τούτο κατεστράφη κατά την Επανάστασιν του 1821 κι ήδη είνε αγροί τοιχογυρισμένοι και ονομαζόμενοι αυλαγάδες αν οις διακρίνεται και η πατρική κατοικία του Ρήγα.

Η καταστροφή δε της χριστιανικής τούτης συνοικίας εγένετο ούτως : Αφού ανεπετάστη η σημαία της επαναστάσεως εν Ελλάδι ύψωσαν την Ελληνικήν σημαίαν και πολλά των χωρίων του Πηλίου, εν οις διεκρίθη η ηρωική Μακρυνίτσα. Αρχηγοί δε της επαναστάσεως ήσαν εν μεν τη Μακρυνίτση ο Χατζή Ρήγας, των δε λοιπών χωρίων του Πηλίου ο Κυριάκος Μπασδέκης, των δε Καναλίων ο Χατζή Κυριαζής και Χατζή Νικόλαος. Επειδή δε τινές των επαναστατών, εν οις και οι εκ Καναλίων Δημήτριος Παπαγεωργίου και Αλέξανδρος Κορομηλάς μετέβησαν εις Βελεστίνον και ύψωσαν την Ελληνικήν σημαία παρά τη Υπερεία Κρήνη τζαμίου, ύψωσε την Ελληνικήν σημαίαν εν Βαρουσίω, και είς των εφημερίων της συνοικίας τούτης Παππακωνσταντίνος ονομαζόμενος. Αφού όμως συνήλθε πανταχόθεν Τουρκικός στρατός εv Βελεστίνω, οι μεν επαναστάται μη δυνάμενοι να μένωσιν αυτόθι  διά το πεδινόν του μέρους, απεσύρθησαν εις τα ορεινά μέρη του Πηλείου, οι δε χριστιανοί του Βελεστίνου βλέποντες εαυτούς εν τω εσχάτω κινδύνω, απεφάσισαν να σωθώσιν ως ηδύνατο έκαστος. Διηρέθησαν λοιπόν εις τρία μέρη και το μεν πρώτον ορμήσαν προς το Πήλιον όρος εσώθη άνευ πολλών κινδύνων, το δε έτερον μεταβαίνον εις Βώλον  υπέστη πολλούς κινδύνους και απωλείας, το δε τρίτον το πολυπληθέστερον, θέλον να μεταβή εις Φάρσαλον, συνελήφθη καθ’ οδόν υπό του Κιόρμπεη, και αφού ήχθη εις Βελεστίνον, τινές μεν των γυναικών και των παίδων διενεμήθησαν μεταξύ των Οθωμανών και ηναγκάσθησαν να δεχθώσι την οθωμανικήν θρησκείαν, οι δε άνδρες εσφάγησαν ως αρνία και ερρίφθησαν εις τον παρακείμενον χείμαρρον.

Εγένετο δε η σφαγή αύτη κατά τον επόμενον και ανήκουστον τρόπον. Είς χριστιανός εσφάζετο, έτερος δε χριστιανός υποχρεούτο να σηκώση αυτόν εις τους ώμους και να τον ρίψη εις τον ρηθέντα χείμαρρον· επανερχόμενος δε ο χριστιανός ούτος εσφάζετο έτερος δε εκ των μελλόντων θυμάτων υποχρεούτο να μεταφέρη τον σφαγέντα εις τον χείμαρρον τούτον. τοιουτοτρόπως δε εσφάγηασαν όλοι οι χριστιανοί τού Βαρουσίουυ περί τους τριακοσίους. Σώζεται εν Βελεστενω ο υιός ενός των αγρίων τούτων σφαγέων, όσιες έσφαξεν 99 εκ των θυμάτων τούτων· δεν συνεπλήρωσε δε τον αριθμόν 100, καθόσον πας Οθωμανός σφάξας αυθημερόν εκατόν χριστιανούς αποκλείεται του δικαιώματος να ενεργήση εις το μέλλον ομοίαν τοιαύτην σφαγήν κατά χριστιανού. Ο υιός του σφαγέως τούτου ονομαζόμενος Κοτζά Βελής, ζη αθλίως βδελυττόμενος τόσον  από τους χριστιανούς, καθώς και από τους Οθωμανούς·  είνε δε εργάτης σκάπτων επί ημερομισθίω.

Προέβησαν δε οι Οθωμανοί εις την αγρίαν ταύτην σφαγήν ουχί μόνον διότι επανεστάτησαν οι χριστιανοi, αλλά και διότι ήσαν συμπολίται του Μεγάλου οργανωτού της Ελληνικής επαναστάσεως Ρήγα του Φεραίου […]

(ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΡΗΓΑ ΤΟΥ ΦΕΡΑΙΟΥ, Γεωργίου Θεοφίλου , Εν Αθήναις 1896, σελ. 8-9 )

Ν. Εγγονόπουλος, ΡΗΓΑΣ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗΣ

Τα «κιριτζίδικα» της Ζαγοράς

    Τα κιριτζίδικα είναι μια διάλεκτος, μια συντεχνιακή γλώσσα, με λίγες λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι οργανοπαίχτες όταν ήθελαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους χωρίς να τους καταλαβαίνουν οι γλεντοκόποι. Κυρίως τα χρησιμοποιούσαν όταν οι άντρες που κάνανε τις «παραγγελιές» ήταν μεθυσμένοι. (πχ Κάνε τον μπαλαμό να οσλαντίσει πέντε τσουρβαλοί, αν θέλει να κάνουμε κιρίζ= Πες στο νοικοκύρη να δώσει πέντε κατοστάρικα, αν θέλει να παίξουμε)

Προέρχονται από τη λέξη «κιρίζ» =μουσικά όργανα και είναι λέξεις που χρησιμοποιούσαν οι παλιοί «τουρκόγυφτοι» οργανοπαίχτες του Βόλου. Αυτοί ήταν κυρίως κλαριντζήδες.  Πολύ γνωστός τουρκόγυφτος κλαριτζής ήταν ο Μέτος, που έφυγε με την ανταλλαγή των πληθυσμών και είχε μαθητή το βολιώτη (με αλμυριώτικη καταγωγή) σπουδαίο κλαριντζή Γιώργο Ζήση, το γνωστό Γυφτογιώργη ή Καραγιώργη. Οι  μουσικοί των γλεντιών, γάμων και πανηγυριών τότε, ήταν χριστιανοί εκτός από τους τουρκόγυφτους κλαριντζήδες,

Οι περισσότερες λέξεις είναι τσιγγάνικες, αλλά και τούρκικες. Έτσι τα «κιριτζίδικα», τα μιλούσαν μόνον οι «κιριτζίδες», δηλαδή οι βιολιτζήδες κι οι άλλοι οργανοπαίχτες.

Τη «γλώσσα» αυτή την κατέγραψε στη Ζαγορά του Πηλίου, ο μεγάλος γλωσσολόγος Μανόλης Τριανταφυλλίδης. Ίσως την γνώριζαν και την χρησιμοποιούσαν στα θεσσαλικά Τρίκαλα ή κι αλλού.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

-αενελί= καλός, όμορφος (καφές εναλίδικος)

-ανασίζικος= κακός, άσχημος (καφές ανασίζικος)

-ατές= φωτιά

-γκανίκω= γυναίκα

-γκιοτ= πισινός

-ζαριά= μαλλιά

-ζουζουλάμ= αναχώρηση, φευγιό (κάνουμε ζουζουλάμ)

-ζνταπ= ξύλο, δάρσιμο (θα μας κάνουν ζνταπ)

-κιρίζ= μουσικά όργανα (θα κάνουμε κιρίζ)

-καϊαρτό= συνουσία ( κάνω καϊαρτό)

-καϊαρτίζομαι= συνουσιάζομαι & καϊαρτίσκι- καϊάρτσι

-κουρέλα & χορέλα= χορός

-κτζισλάμ= φεύγουμε (κάνουμε  κτζισλάμ; )

-λιμπάμ= πέρδομαι (έκανε λιμπάμ ! )

-μαγκίζ= χρήματα

-μαγκιζλής= πλούσιος

-μαρίζ= καβγάς, ξύλο

-ματίζ= μεθυσμένος

-ματζλής= μπεκρής

-ματς= κρέας

-μορτ= νεκρός

-μουρτέλα= αφόδευση, ούρηση

-μπαγκός= κουτσός

-μπακρό= σφαχτό (αρνί-γίδα-τράγος-πρόβατο)

-μπαλαμός= άνθρωπος νοικοκύρης & μπαλαμίνα

-μπιάβ= γάμος

-μπισίζ= χορός

-μπαρός= άνθρωπος πλούσιος, καλός νοικοκύρης

-μπάρ(ι)κος= πλούσιος (μπάρκο μπιάβ=πλούσιος γάμος)

-νταουσάνης= λαγός

-ντινιλός & ντενελός= χαζός, παλαβός, κουτός

-ντικίλ & ντικέλα= κοίτα

-ντομάνι-ντουμάνι= καπνός, τσιγάρο

-ντιίζ= πισινός

-ντούκα= ανδρικό μόριο

-οσλαντίζω-ομαι= έρχομαι, δίνω-παίρνω

-οσλαντίζω τσόρκα= κλέβω, παίρνω κρυφά

-παπέλι= χαρτί

-πάνι= νερό

-πεκίζ= σπίτι

-πελέ –πιλέ= όρχεις (ζαριά απ’ τα πελέ= τρίχες από … )

-πιίζ =κρασί

-πουλούρια= λεφτά -παράδες

-σαρκάφ= ρούχα, καπέλο, άλλα αντικείμενα

-σερό= κεφάλια

-σουίζ= ύπνος (θα κάνουμε σουίζ)

-ταούκ= κότα, πετεινός

-ταϊακά= μάτια

-τάτος = καφές & τατοτζής = καφετζής

-τζιγαλίκι= άφραγκος-απένταρος

-τζίγας= καλοπληρωτής

-τοτζάρ & τογκάρ= αγόρι

-τσάη= κοπέλα

-τσόρας= κλέφτης

-τσουλάρα= γυναίκα

-τσουκέλι= σκύλος

-τσινίζ-τσουνίζ= μαχαίρι

-τσουρβαλός-τσορβαλός= γέρος παπάς, εκατοδραχμο

-τσουρβάλω= γριά

-τσούτης= χωροφύλακας, αστυνόμος, αγροφύλακας

-χαίζ-χιίζ= ουρώ, αφοδεύω (κάμω χιίζ τα μούτρα του)

-χιρ= ζώο, γάιδαρος, άλογο

Ο Φιλικός Γαζής και το Πήλιο -πρόταση για έδρα της Φιλικής Εταιρίας

Ο αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής, είναι γνωστό πως στα 1814 ίδρυσε, χρηματοδότησε και οργάνωσε μαζί με τον εξάδελφό του Γρηγόριο Κωνσταντά τη Σχολή των Μηλεών (Λύκειο). Στις 6 Αυγούστου 1815 έγιναν τα εγκαίνια και οι ίδιοι δίδαξαν σ’ αυτήν.

Ο Γαζής όμως δεν ήρθε αμέσως στο Πήλιο, παρά πήγε στην Οδησσό για να μαζέψει με εράνους χρήματα για τη Μηλιώτικη Σχολή. Εκεί έμαθε για τη Φιλική Εταιρία. Οι ιδρυτές της ήθελαν οπωσδήποτε τον αρχιμανδρίτη στο αρχηγικό σχήμα κι αυτό γιατί τον εκτιμούσαν βαθύτατα όλοι οι Έλληνες και γιατί ήταν και γνωστός του Ιωαν. Καποδίστρια. Ο Σκουφάς ανέλαβε να τον κατηχήσει για να γίνει μέλος, αλλά ο Γαζής γνωρίζοντας καλά τα ευρωπαϊκά πολιτικά πράγματα, αρνήθηκε όπως του προτάθηκε να μπει μπροστά. Θεωρούσε πως το Γένος έπρεπε να έχει πολύ καλά προπαρασκευαστεί και να έχει ισχυρή προστασία για να ριχτεί στον Αγώνα.  Γι’ αυτό και η απάντησή του ήταν: «Σκουφά, σεις είστε νέοι και καλά θα κάνετε ν’ αφίσετε εμάς τους γέροντες […] Ήκουσα τι, περί του οποίου με προβάλλετε, αλλά δεν είμαι σύμφωνος, μολονότι δεν είμαι εναντίος».

Όπως φαίνεται στη συνέχεια ο Γ. Σέκερης προσπάθησε να τον πείσει να γίνει μέλος και ο Σκουφάς με τους άλλους αρχηγούς διέσωσαν πως η συμμετοχή του αρχιμανδρίτη Γαζή ήταν σίγουρη. Ο Τσακάλωφ είχε αναλάβει να τον παρακολουθεί μήπως και τον μεταπείσει, αλλά κι αυτός απέτυχε.

Οι αρχηγοί πάντως δεν άφησαν το σκοπό τους.

Τότε στο Πήλιο αρχές του 1818 ήρθε προσπαθώντας ο Ξάνθος. Πίστευαν πως αν γίνει Φιλικός ο Γαζής ίσως έπειθε και τον Ιωαν. Καποδίστρια ν’αναλάβει την αρχηγία και να φέρει σε πέρας το δύσκολο εγχείρημα.

Το Μάρτιο ήρθε κι ο Αθαν. Τσακάλωφ, αφού πρώτα πέρασε από τα παράλια της Θράκης και Μακεδονίας για κατηχήσεις. Έφτασε πρώτα στο Τρίκερι και στις 24 του μήνα, κατευθύνθηκε στις Μηλιές. Εκεί συνάντησε τον Άνθιμο Γαζή, και κοντά του έμεινε πέντε μέρες. Ο ίδιος γράφει σε μεταγενέστερη επιστολή του «επέρασε δε παρά τω φίλω, θαυμασίαν ζωήν λαβών το ανήκον του και εξέκαμε καθώς επιθυμούσε» .

Όμως, όπως σημείωνει κι ο Τάκης Κανδηλώρος,  δεν  έκαμε όπως κι ο Σκουφάς επιθυμούσε. Γιατί σκοπός της μεταβάσής του δεν ήταν να πείσει το Γαζή να εργασθεί υπέρ της Φιλικής Εταιρίας, το οποίο θεωρούσε εκείνος κατόρθωμα. Αυτό ανεπιφύλαχτα του το αναγνωρίζει και ο Φιλήμονας, αλλά για να συσταθεί σαν τόπος εργασιών τής Φιλικής Εταιρίας το Πήλιο!

 Ο Γαζής, όπως λέγει ο Εμμ. Ξάνθος, υποπτευόμενος πως ο Γρηγόριος Κωνσταντάς, ο γνωστός δάσκαλος και συνεργάτης του στις Μηλιές, ως συντηρητικός, φιλύποπτος και δειλός, δε θα δεχόταν, επρότεινε τη Μάνη. Η περιοχή όμως αυτή δεν ήταν κατηχημένη και, καθώς «ο Τσακάλωφ εν τη νωθρότητι της σκέψεώς του τα εύρισκεν όλα διά μεν τους άλλους απλά και εύκολα, διά τον εαυτόν του όμως βουνά» .

Τότε ο Τσακάλωφ εγκατέλειψε το Πήλιο γιατί, όπως έλεγε, αμέσως με την εμφάνισή του στο Βόλο, είχε τραβήξει την προσοχή αυτών που φύλαγαν τα μέρη Αλβανών του Αλήπασα φοβούμενος μην κινήσει πάλι υποψίες.

Ο σκοπός της κατήχησης του Γαζή είχε επιτευχθεί και εμφανίζεται από το 1818 σαν Φιλικός. Έκτοτε η δραστηριότητά του ήταν αξιοθαύμαστη. Περιέτρεχε τον ελλαδικό χώρο κατηχώντας νέα μέλη, αλλά και ζητώντας να συντρέχουν και τη Μηλιώτικη Σχολή, πιστεύοντας πως χωρίς μάθηση και πολιτισμό δεν ήταν δυνατή η επιτυχία της εξέγερσης. Στις Μηλιές έμεινε ελάχιστα, αλλά όταν άρχισε η Επανάσταση στο Πήλιο ήρθε αμέσως.

Πάντως έγινε ο θερμότερος κήρυκας και επαναστάτης της Θεσσαλομαγνησίας βοηθώντας τους συμπατριώτες μας.

ΠΗΓΕΣ:

-ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ, Εμμανουήλ Ξάνθος, Αθήναι 1845.

-ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΙΛΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ, Ι. Φιλήμονος, Εν Ναυπλία 1834,

-ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΦΑΡΟΣ, Εν Αλεξανδρεία , Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1916.

-Η ΦΙΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ (1814-1821), Τάκης Κανδηλώρος, Αθήναι 1926.

Οι θησαυροί του Πηλίου...

   Τούτες τις μέρες η μνήμη των επιζώντων της εποχής του καταστροφικού σεισμού της Άνοιξης του 1955, ζωντανεύει. Σεισμική δόμηση 6,2 βαθμών,  συγκλόνισε την περιοχή και όλη τη Μαγνησία. Μεγάλες καταστροφές έπαθαν τα χωριά του Πηλίου που βρίσκονται αντίκρυ στον Παγασητικό, όπως και ο Βόλος, αφού το επίκεντρο ήταν στα Λεχώνια. Ο σεισμός ήταν η αιτία να αλλάξει το «χρώμα» και η αισθητική  των  χωριών, αλλά και της πόλης. 

------------------------------------------------------------------------

Ένα σπουδαίο κείμενο της εποχής από τον ΚΙΤΣΟ Α. ΜΑΚΡΗ στο περιοδικό

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ, Ιούνιος 1955, σελ. 486-87, μας μιλάει για τις καταστροφές των θησαυρών του Πηλίου από τους ανθρώπους... 

ΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ 

ΠΡΟΣΕΙΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΣΕΙΣΜΙΚΑ

Η Ιστορία είναι πολύ παλιά, και δεν μπορούμε να την παρακολουθήσουμε. Μπορούμε όμως να την υπολογίσουμε με ασφάλεια ά ό.τι γίνεται εδώ και είκοσι χρόνια, γιατί από τότε έχουμε στοιχεία. Είναι απόλυτα βέβαιο πώς ό,τι γίνεται στα τελευταία είκοσι χρόνια, θα γίνονταν και παλιότερα : μια συνεχής καταστροφή των καλλιτεχνικών θησαυρών του Πηλίου. Η άγνοια, η αδιαφορία, η ανακαινιστική δραστηριότητα, από χρόνια τώρα συνεργάζονται στην καταστροφή ή στην παραμόρφωση των παλιών σπιτιών, των εκκλησιών, των γεφυριών και των άλλων μνημείων της λαϊκής τέχνης. Ας το πούμε απ’ την αρχή : Οι σεισμοί απλώς επιτάχυναν το ρυθμό της καταστροφής. Μερικά παραδείγματα, από τις άπειρες περιπτώσεις, θα δείξουν πιο καθαρά την καταστροφή.

Στο αρχονταρίκι τού μοναστηριού του Άη -Λαυρέντη βρίσκονταν μια θαυμαστή ζωγραφική φρίζα, έργο του 13ου αιώνα. Έπιανε και τους τέσσερες τοίχους τού αρχονταρικιού (δωματίου υποδοχής). Θέμα της η πομπή με την οποία πήγαινε ο Πατριάρχης στα Σουλτανικά Ανάκτορα για να «φιλήσει χέρι», να πάρη, δηλαδή, την έγκριση της εκλογής του από το Σουλτάνο. Το ταβάνι τού αρχονταρικιού ήταν κι' εκείνο διακοσμημένο με ζωγραφιές, ενώ ο βορεινός του τοίχος σκεπάζονταν από ένα ωραιότατο ξυλόγλυπτο ντουλάπι με παραθύρες. Εδώ και δέκα χρόνια όλα αυτά καταστράφηκαν τελείως.

Στην Ανακασιά, δυτικά από την πλατεία, σε μια καμπή τού καλντεριμιού, υπήρχε μια γραφική βρύση με διπλή κάμαρα, ωραία πέτρινη πελεκητή λεκάνη καί σκαλιστές γούβες. Δένονταν περίφημα με τα γύρω της κτίρια. Δραστήριος κοινοτάρχης, εδώ καί λίγα χρόνια, γκρέμισε την παλιά βρύση καί στη θέση της έστησε μια τετράγωνη τσιμεντένια που την κάλυψε με γκρίζα βιομηχανικά πλακάκια. Άσχημο καί ψυχρό κατασκεύασμα, τελείως ξένο προς το τοπίο.

Στις Μηλιές, μέσα στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας, υπήρχαν ωραιότατες τοιχογραφίες του 13ου και 19ου αιώνα. Στους επιτρόπους της εκκλησίας φάνηκαν παλιές και μαυρισμένες. Ανέθεσαν σ’  έναν «πρακτικό» να τις ξανακαινουργιώση. Με λαδομπογιά τούς πέρασε καινούργιες φανταχτερές φορεσιές, έβαλε στους Αγίους κοκκινάδι στα μάγουλα και στα χείλια, τους πέρασε με πρόστυχη μπρουτζίνα τα φωτοστέφανα, έκανε και μερικά βάρβαρα διακοσμητικά. Επίσης το λεπτοδουλεμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο αλείφτηκε με παχύ στρώμα μπρουτζίνας. 

Στον Άγιο 'Ονούφριο, μέσα στη ρεματιά, υπήρχε ένας υδρόμυλος με ζωγραφιές του Θεόφιλου. Έπεσε, εδώ και δεκαπέντε χρόνια, η στέγη και η βροχή, ξέπλυνε τις ζωγραφιές. Στο μοναστήρι του Άη-Γιάννη της Συκής ο λαϊκός γλύπτης Μίλιος Ζουγιανιοπολίτης, έκανε τα τέλη του 18ου αιώνα ωραιότατα ανάγλυφα σε πέτρα. Ο ευσεβής ζήλος τα σκέπασε με απανωτά στρώματα ασβέστη και τώρα πια δε φαίνεται τίποτα. Επειδή μάλιστα ή πέτρα των γλυπτών ήταν συγγενής με τον ασβέστη, ο καθαρισμός τους είναι προβληματικός.

Θα μπορούσανε να κάνουμε ένα μακρύ κατάλογο με ασβεστώματα  παλιών τοιχογραφιών, με αντικαταστάσεις της πλακόστρωσης των πλατειών με τσιμέντο, με παραμορφώσεις αρχοντικών, με επιζωγραφίσεις, και με πολλούς άλλους βανδαλισμούς. 

Ύστερα ήρθαν οι σεισμοί. Το τι έγινε είναι γνωστό. Οι καταστροφές σε έργα τέχνης είναι ανυπολόγιστες. Μερικά χωριά είναι πια ένας θλιβερός σωρός από ερείπια. Διατηρήθηκαν κυρίως τα νεώτερα κτίσματα πού είναι καί τα λιγότερο ενδιαφέροντα από την πλευρά της λαϊκής τέχνης. Θα προσπεράσουμε όμως αυτές τις καταστροφές, γνωστές κι' από τις περιγραφές των εφημερίδων, για να ιδούμε τι έγινε μετά τους σεισμούς. 

Οι σεισμοί δεν υπήρξαν εγωιστές. Δεν αποτελείωσαν το καταστροφικό τους έργο. Άφησαν αρκετά περιθώρια δράσης και στους ανθρώπους. Μόλις σταμάτησαν οι σεισμοί ήρθαν οι μπουλντόζες και οι δυναμίτες. Ολόκληρα αρχοντικά έγιναν, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, σωροί -από ξύλα και πέτρες. Το αρχοντικό του Μπαντή, στη Δράκια, θυσιάστηκε για να προχωρήση ο δρόμος. Λίγα του ξυλόγλυπτα σώθηκαν, χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία, την τελευταία στιγμή. Ο ίδιος δρόμος έφαγε, λίγο πιο πάνω, κι' ένα καλά διατηρημένο σπίτι με εξωτερικές τοιχογραφίες. Η εγκατάλειψη συμπληρώνει το έργο των σεισμών.

Στην Ανακασιά, το σπίτι, του Κοντού με τις ζωγραφιές του Θεόφιλου έπαθε σοβαρές ζημιές αλλά είναι επισκευάσιμο. Ο ιδιοκτήτης του δεν έχει τα μέσα να κάνει μόνος του τις επισκευές. Έκρουσε όλες τις πόρτες χωρίς αποτέλεσμα. Με τις βροχές καί τα χιόνια του χειμώνα το σπίτι θα πέσει και μαζί του και σε λαϊκές τοιχογραφίες.

Στην Ανεμούτσα είναι η εκκλησία του Σταυρού με τοιχογραφίες των αρχών του 14^ου αιώνα και μ’ ένα καταπληκτικό τέμπλο της ίδιας εποχής. «Πλήρης αποσύνθεσις των μαζών της τοιχοποιίας», «πιθανότης αμέσου καταρρεύσεως» λέει η σχετική έκθεση του μηχανικού. Κι’ όμως το τέμπλο μένει ακόμα μέσα.

Κι’ εδώ τα παραδείγματα θα μπορούσαν να αυξηθούν, αλλά νομίζω πώς είναι αρκετά για να μπορέσει ο αναγνώστης να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματα.