Βώλος-Πήλιον

Ο δρόμος «Βόλου και δυτικών χωριών του Πηλίου» στη Γορίτσα:

Ποιος ήταν ο παλιότερος δρόμος που συνέδεε το Βόλο με τα χωριά της δυτικής (μέσα στον Παγασητικό) πλευράς του Πηλίου; 
Σίγουρα δεν είναι ο σημερινός διαπλατυνθείς παραθαλάσσιος δρόμος  δίπλα στις γραμμές του τρένου, ούτε και το μονοπάτι από πάνω που διακρίνεται στις παλιές καρτ ποστάλ. 

Ας δούμε όμως πρώτα το απόσπασμα από το κείμενο του βιβλίου του Νικ. Παπαχατζή «Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΒΟΛΟΥ από άποψη ιστορική και αρχαιολογική» Βόλος 1954.

 Εκεί στη σελ. 56 (που αναφέρεται στη Γορίτσα) λέει για τον αρχαίο δρόμο:

[…] Ο δρόμος που έφερνε σε επαφή τις πολίχνες της Μαγνησίας με την πρωτεύουσα (τη Δημητριάδα) και με την άλλη Ελλάδα περνούσε από το διάσελο τούτο, για την οχύρωση του οποίου ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξαν οι ηγεμόνες της Μακεδονίας. Ο παλιός αυτός δρόμος, ο οποίος εξακολουθεί να είναι ο μοναδικός  ως το τέλος του περασμένου αιώνα, οπότε ανοίχτηκε ο σημερινός παραθαλάσσιος απ’ όπου περνάει η σιδηροδρομική γραμμή Βόλου-Μηλεών, διακρίνεται και σήμερα λιθόστρωτος ν’ ανεβαίνει από το εργοστάσιο τσιμέντων σε θλαστή γραμμή ως το διάσελο, να μπαίνει μέσα στο τείχος απ’ τα ανατολικά και να βγαίνει από την πύλη μεταξύ της ακρόπολης και του υψώματος 150μ. (βλ. εικ. 12) Έτσι ο δρόμος βρίσκουνταν υπό τον έλεγχο της μακεδονικής φρουράς που μόνιμα έμενε στο μεγάλο οχυρωματικό έργο στο διάσελο.[…]

Έχουμε όμως κι άλλες αναφορές για την αρχαία αυτή οδό. Η πρώτη είναι του Νικ. Γεωργιάδη στο βιβλίο του «ΘΕΣΣΑΛΙΑ» 1880, σελ. 187:

[…] προς το βόρειον αυτής μέρος (σ.σ. της Γορίτσας) παρατηρείται η κρηπίς αρχαίας πύλης και ωραίον λιθόστρατον αρχαίας οδού·[…]

Η άλλη είναι του Νικ. Μάγνη στο βιβλίο του «Περιήγησις ή τοπογραφία της Θεσσαλίας κλπ», Εν Αθήναις 1860, σελ. 40. 

Εκεί διαβάζουμε:  

[…] Εκ της ακροπόλεως οδεύοντες […] Διακρίνονται δε καλώς δύο πυλώνες. Ο είς είναι από το μέρος της Νηλίας (Αγριάς), και φαίνεται εισέτι καλώς η οδός η άγουσα εις αυτήν οδός και η ετέρα από το άλλο μέρος εξ ης εξεπορεύοντο εις τας Αφέτας (Κάστρον του Γώλου) […]

Όμως η πιο λεπτομερής αναφορά, γίνεται από το Ζωσιμά Εσφιγμενίτη στο Ημερολόγιον Η ΦΗΜΗ του 1887, σελ. 119. Εκεί γράφει ακριβώς:

[…] αφού κατηργήθη η του Σέσκουλου αγορά ήρχοντο εκόντες άκοντες ενταύθα (σ.σ. στο Βόλο) οι από του Πηλίου και των άλλων μερών της Θεσσαλίας προς ληψοδοσίαν, τότε και η εν Πορταρία αγορά εμεγάλωσε διότι διά τον φόβον των τούρκων δεν πολυήρχοντο οι άνθρωποι ενταύθα, επομένως και διά την δυσκολίαν της οδού,  διότι η εις τους πρόποδας  της Γορίτσης δεν υπήρχεν οδός, γενομένη τω 1789 υπό γαιοκτήμονος οθωμανού επονομαζομένου Σαΐταγα, όστις κατώκει εν τοις Λεχωνίοις· η πρώτη οδός ήτο υπεράνω της Γορίτσης και παρά τω χωρίω της «Άλλης Μεριάς» · ως εκ τούτου πολλά χωρία του Πηλίου εδυσκολεύοντο να έλθωσιν ενταύθα· […]

Προλήψεις

Για σήμερα μια επιστολή αναγνώστη του περιοδικού ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ- Ιούλιος 1893 -αριθμ. ΝΕ΄, σελ. 446 στον εκδότη Ζωσιμά Εσφιγμενίτη. Έχει σχέση με τις προλήψεις που επικρατούσαν στο Πήλιο και έχουμε αναφερθεί (ΕΔΩ) .

Και επειδή τώρα το Μάη δεν γίνονται γάμοι αλλά  κάποιοι ετοιμάζονται να παντρευτούν αργότερα, ...δεν νομίζω πως πρέπει να ακολουθήσουν την παλιά αυτή πρόληψη! 

ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Κύριε Ζησουμά! Πάλιν σε ενθυμήθηκα και σε παρακαλώ να γράψης εις τον Προμηθέα σου τα κάτωθεν γραμμένα.

Προχθές την Κυριακήν επήγα εις ένα χωριό από τα 24, δεν το μαρτυρώ το χωριό γιατί… επήγα να πωλήσω τα ζαρζαβάτια του γαμβρού μου γιατί ήτο ολίγον άρρωστος εκεί έμαθα ότι ένας παπάς έκρυψε κρυφά από τους άλλους παπάδες από κάτω από την αγία τράπεζα ένα γεμάτο άσπρο μανδύλι σταυροκομποδεμένον το οποίον είχε μέσα ένα άσπρο βρακί και ένα ποκάμισο και τα δύο ήτανε από μια νύφη, τάβαλλαν για να σαραντίσουν για να κάμη εκείνη η νύφη ούλο αγόρια. Τούτο το μανδύλι βρήκε εκείνος όπου είνε εκεί και ανάπτη τα κανδύλια και το είπε εις έναν επίτροπον και αμέσως μ’ ένα παπά τα’ άνοιξαν το μανδύλι και βρήκαν το βρακί και το πουκάμισον, άμα τα’ άκουσε ο παπάς απ’ τάχε κρυμένα έτρεξε μια και δυο και πάη στην εκκλησιά και μάλωσε τον πτωχόν τον καντιλανάφτη τόσον πολύ ώστε ηναγκάσθη να βγη στο παζάρι στους γεροντάδες και έτσι το έμαθα κ’ εγώ κ’ όλος ο κόσμος. Ακούς εκεί πού κάτω απ’ την αγία τράπεζα βρακιά, αν δεν τρέπονται τον κόσμο κάν δεν φοβούνται τον θεόν; Μ’ αυτός ο γέρω δεσπότης τι κάμνει δεν τα μαθαίνει αυτά; Μου φαίνεται πώς και αυτός απ΄ αυτό το σώει θα είνε και δια τούτο βαροκφίζει. Αυτά γερο Ζωσιμά και σε παρακαλώ να τα γράψης ούλα και σαν κατεβώ θα σου φέρω απ’ τον πακτσέ του γαμβρού μου μερικά ζαρζαβάτια για τον κόπον, γιατί τέτοια πράγματα έχουμε.

Απ’ τον Άνω Βώλον την 8 του Θεριστή  1893

Ο Α. ΤΟΥΣΑ

Το σφάξιμο του νταουλιού

Για το έθιμο του σφαξίματος του νταουλιού στα χωριά του Πηλίου, έχουμε αναφερθεί κι (ΕΔΩ).

Σήμερα θα δούμε, πώς οι παλιοί Βολιώτες απόχτησαν οικόπεδα στην νεοανεγειρόμενη πόλη σε εξευτελιστικές τιμές από τους Ανωβολιώτες, που τα είχαν στην κατοχή τους. Όλα αυτά έγιναν στο τέλος του 19ου αιώνα!

Είναι γνωστό από τα γραπτά των Δημητριέων (Δανιήλ Φιλιππίδη και Γρηγορίου Κωνσταντά) στην «Νεωτερική Γεωγραφία» τους πως οι κάτοικοι της πόλης διέμεναν -στα γειτονικά σημερινά προάστια- στους πρόποδες του βουνού, δηλαδή στον Άνω Βόλο και στα «Περιβόλια» (Μπαξέδες). Οι Ανωβολιώτες όπως άλλωστε κι όλοι οι Πηλιορείτες δεν είχαν σε υπόληψη τα παραθαλάσσια κτήματα που τα ονόμαζαν «μαμάτσες», «βαρκά» κι «αρμύρες». Αυτά  ήταν γεμάτα βούρλα, αλμυρίκια και ραγάζια(=καλαμιές-ψάθες). Δεν ήταν το χειμώνα εύκολα προσπελάσιμα και το καλοκαίρι γεμάτα ελονοσία! Χώρια που η καλλιέργειά τους ήταν προβληματική. 
Έτσι αυτά τα έδιναν προίκα στους  γαμπρούς τους  που δεν πολυσυμπαθούσαν!

Όταν λοιπόν άρχισαν να βγαίνουν απ’ το Κάστρο οι έμποροι θέλοντας να κάνουν τα «Νέο Μαγαζεία» έψαχναν για οικόπεδα. Τα υπάρχοντα κτήματα που δεν απέδιδαν γεωργικό εισόδημα, πήραν αξία. Έγιναν περιζήτητα και η τιμή του ανέβηκε κατακόρυφα, αφού οι αγοραστές έδιναν περισσότερα χρήματα από την αξία τους ως χωράφια. Οι Ανωβολιώτες άρχισαν να πουλάνε, αφού έπαιρναν υψηλότατο γι’ αυτούς τίμημα. Μαζί με τους πλούσιους εμπορευόμενους Βολιώτες άρχισαν να ζητάνε οικόπεδα και Μακριντζιώτες, Πορταρίτες και άλλοι Πηλιορείτες που έβλεπαν να αναπτύσσεται η πόλη.

Η χαρά των πωλητών ήταν μεγάλη, αφού έπαιρναν πολλά χρήματα για τις «αρμύρες» τους, κομμάτια γης μη αποδοτικά. Αυτό έπρεπε να συνοδευτεί με γλέντι για το «κελεπούρ’»! Κι έτσι γινότανε.

Τότε τα γλέντια στηνόταν για κοινωνικούς λόγους (αρραβώνες, γάμοι, βαφτίσια, γιορτές) και απαραίτητη ήταν η συνοδεία ορχήστρας, των «νταουλιών». Αυτά ήταν ο ζουρνάς και το νταούλι. Στηνόταν όμως και για την περίπτωση της πώλησης.

Φίλοι, συγγενείς και γνωστοί μαζευόντουσαν στο σπίτι  αυτού « απ’ μπαλώθ’κε» και ξόδευε αρκετό μέρος του εισπραχθέντος τιμήματος. 
Το κατηχωρίτικο και πορταρίτικο κρασί έρρεε άφθονο και συμπλήρωνε τον ψημένο τράγο! 
Ο χορός κρατούσε καλά με τουφεκιές και ζητωκραυγές! Ζητωκραυγές στην υγεία των κορόιδων που πλήρωσαν τόσα λεφτά για μια …αγορά άχρηστη! Και η κορύφωση ερχόταν με το «σφάξιμο του νταουλιού», εθίμου όχι αιματηρού, μα θορυβώδικου!

Ο οικοδεσπότης που παρέθετε και το συμπόσιο, έπαιρνε ένα μαχαίρι και έσκιζε το δέρμα-μεμβράνη του νταουλιού πληρώνοντας όσα του έλεγε ο τυμπανάρης-νταουλτζής. Ακουγόταν τότε ο δυνατός ήχος του αέρα που έφευγε και αυτό το γλέντι τελείωνε! 
Σε άλλη αγοραπωλησία πάλι γινόταν το ίδιο. 
Κάθε «ζεύκ’» και ένα νέο σφάξιμο νταουλιού και μάλιστα με συναγωνισμό! 

Τοπωνύμια του Πηλίου

Τοπωνύμια περιοχών του Πηλίου

Τοπωνύμια μερικών χωριών του Πηλίου, όπως τα κατέγραψε ο αρχαιολόγος Απόστολος Αρβανιτόπουλος το 1911 και δημοσιεύτηκαν στα Πρακτικά της Ελληνικής Αρχαιολογικής Εταιρείας τον ίδιο χρόνο. 

Οι πηλιορείτες που τα χωριά τους αναφέρονται, θα βρουν τις ίδιες ονομασίες των τοποθεσιών των περιοχών τους.