Συμβόλαιο αγοράς

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας στις 2 Νοεμβρίου του 1881, αλλά και λίγο πριν, οι Οθωμανοί των Λεχωνίων και του Βόλου πούλησαν τις περιουσίες τους. Στα Λεχώνια μεγάλα κομμάτια γης με τα υποστατικά που κατείχαν οι Τούρκοι, πέρασαν στα χέρια των Ελλήνων. Αυτοί ήταν οι αδελφοί Κοκοσλή, ο Χριστόδουλος, ο Καραγιάννης κ.ά. 
 Εδώ είναι το συμβόλαιο αγοράς του πύργου Σουλεϊμάν [(εδώ) και (εδώ)] από τον Καραγιάννη ή Καραγιανόπουλο με το γύρω του κτήμα. Είναι το πρώτο συμβόλαιο αγοράς (αντίγραφο) που υπάρχει στο υποθηκοφυλακείο Νηλείας στα Άνω Λεχώνια.

Ἐν Βώλῳ σήμερον τὴν δεκάτην ἑβδόμην Δεκεμβρίου τοῦ χιλιοστοῦ ὀκτακοσιοστοῦ ὀγδοηκοστοῦ πρώτου ἔτους, ἡμέραν Πέμπτην καὶ ὤραν ὀγδόην πρὸ μεσημβρίας ἐν τῇ   ἐντὸς τοῦ φρουρίου τῆς πόλεως Βώλου κειμένη οἰκία τοῦ Ὀθωμανοὺ Ἁλῇ Μουσταφά, εἰς ἢν προσκληθεὶς μετέβην διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ παρόντος, ἐνώπιον ἐμοῦ τοῦ Συμβολαιογράφου καὶ κατοίκου Βώλου Κωνσταντίνου Βλαχονικολοπούλου, παρουσία καὶ τῶν μαρτύρων Ἰωάννου Κ. Βογιαντζὴ κατοίκου Ἁγίου Γεωργίου ἐμπόρου καὶ Γεωργίου Μαρνελοπούλου ἐμπόρου, κατοίκου Βώλου πολιτῶν Ἑλλήνων γνωστῶν μοι καὶ μὴ ὑποκειμένων εἰς νόμιμον τίνα ἐξαίρεσιν, ἐνεφανίσθησαν ἀφ’ ἑνὸς ἡ Σεϊντὲ Χανοὺμ θυγάτηρ  Ἀχμὲτ Σουϊνοπούλου καὶ σύζυγος Ἁλῇ Μουσταφά, τὰ γυναικεῖα ἐπαγγελομένη, κάτοικος Βόλου εἰς τὴν ἐντὸς τοῦ φρουρίου συνοικίαν, ἄγνωστός μοι, ἀλλὰ περὶ τῆς ταυτότητος τῆς ἐβεβαιώθην ἀπὸ τοὺς ἐπὶ τούτῳ προσλφθέντας δύο μάρτυρας πολίτας Ἕλληνας γνωστούς μοι καὶ μὴ ὑπαγομένους εἰς νόμιμον  ἐξαίρεσιν, τοὺς κυρίους Μεχμέταγα Μωραΐτην κτηματίαν καὶ Ὀσμὰν Φερὰτ κτηματίαν κατοίκους βώλου γνωστούς μοι καὶ μὴ ἐξαιρετέους, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ Γεωργιος Ἰωάννου Δ. Καραγιάννης κτηματίας,  κάτοικος Ἁγίου Γεωργίου γνωστός μοι καὶ μὴ ἑξαιρούμενος ὑπὸ τοῦ Νόμου καὶ συνωμολόγησαν  πρὸς ἀλλήλους τὴν ἑξῆς ἀγοραπωλησίαν, ἤτοι ἡ Σεϊντὲ Χανοὺμ θυγάτηρ  Ἀχμὲτ Σουϊνοπούλου καὶ σύζυγος Ἁλῇ Μουσταφά, ἔχουσα εἰς τὴν πλήρην κυριότητα καὶ κατοχὴ τῆς ἔναν μπαχτσὲ (περιβόλιον) κείμενον ἐν ἄνω Λεχωνίοις εἰς τὴν θέσιν Νεφεστίκη μὲ διάφορα ὀπωροφόρα δένδρα ἐκτάσεως στρεμμάτων εἴκοσι μετὰ δύο οἰκιῶν ἐντὸς τοῦ μπαχτσὲ μετὰ τῶν ἐξαρτημάτων..................................................................

Πύργος Ολύμπιου

Αρχικό τμήμα 17ου-18ου αι.

Στο νότιο μέρος του χωριού και κάτω απ' τον επαρχιακό δρόμο Βόλου-Τσαγκαράδας, ανάμεσα σε οπωρώνες στέκεται αγέρωχος ο τρίπατος πύργος του Ολύμπιου.
Χτίστηκε τον 17ο-18ο αιώνα αρχικά το νότιο τμήμα του. Αυτός ο πύργος ήταν πάντα ελληνικής ιδιοκτησίας σε αντίθεση με τους άλλους πύργους των Λεχωνίων που ήταν αρχικά και Οθωμανικής.
Οικοδομήθηκε από τον Αλατζά ή Ατλαζά, πρόξενο της Ρωσίας στην Ελλάδα, μέσα σε αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. 
Ο πρόξενος Αλατζάς-Ατλαζάς είχε μια κόρη που παντρεύτηκε τον Νικ. Πατάκη. 
Ο πορταρίτικης καταγωγής πλούσιος Πατάκης στη συνέχεια είχε κι αυτός κόρες. Η μία η Πολυξένη παντρεύτηκε με τον πρώτο δήμαρχο Παγασών-Βόλου Γεώργιο Χατζηαντώνη Καρτάλη. 
Η άλλη η Περσεφόνη, "απήχθη" από τον πρόξενο Κοντό και παντρεύτηκαν. Ο Νικόλαος Κοντός ως ιδιοκτήτης πια έκανε την προσθήκη του βόρειου τμήματος το 1860. Η προσθήκη έγινε προφανώς για να αυξηθεί ο χώρος της κατοικίας. Φαίνεται καθαρά η προσθήκη-προέκταση, γιατί το αρχικό οικοδόμημα διαφέρει σαφώς στη δόμηση. 

Αρχικό τμήμα -είσοδος

Ο  λιθανάγλυφος σταυρός στην τοιχοποιία (αγκωνάρια), μαρτυρά πως οι ιδιοκτήτες ήταν χριστιανοί.  Έτσι σήμερα ο πύργος έχει σχήμα Γ. 

Νεότερη προσθήκη 1860

Το αρχικό τμήμα έχει δίδυμη τοιχοποιία πάχους 1,8 μέτρων, ενώ το νέο που προστέθηκε έναν αιώνα αργότερα, έχει πάχος μόνον 0,8μ. Έχει δύο εισόδους. Η μία ανατολική τοξωτή με κυκλικά σκαλοπάτια στο πρότερο τμήμα και η άλλη βόρεια με σκάλα εξωτερική που οδηγεί στον α' όροφο, στη νεότερη προσθήκη.
Όπως και στον πύργο Κοκοσλή, έτσι κι εδώ ο τελευταίος όροφος έχει ξαναχτιστεί.
Γενικά η όψη του πύργου όπως εμφανίζεται σήμερα, συνδυάζει στοιχεία δόμησης της πρώτης οικοδομικής περιόδου στο Πήλιο (17ος-18ος αι. οχυρό πυργόσπιτο) και της οχυρής κατοικίας των μέσων του 19ου αιώνα.

Η στέγη είναι καλυμμένη με σχιστόπλακες και οι καμινάδες είναι με "φυλάχτρες".
Ο πύργος κατοικήθηκε από την καραμπασιώτικη οικογένεια Σαμαρά (που υπήρξε και βουλευτής) που ήταν πεθερικά του Δημ. Ολύμπιου και κατόπιν από τον Γρηγ. Ολύμπιο (1937). Ο πύργος δεν κατοικήθηκε από άλλη οικογένεια όπως κάποιοι ερευνητές αναφέρουν. Ο πύργος, τα υπόλοιπα κτίσματα και ο γύρω οπωρώνας τελικά αγοράστηκε από την οικογένεια Ολύμπιου το 1956 στην τιμή των 1000 χρυσών λιρών.
Πωλήτρια ήταν η τελευταία επιζώσα κόρη της οικογένειας Κοντού, Θέλξα (Θελξινόη). Εκπρόσωπος της Θελξινόης στην πώληση, ήταν η Μαρία Στάη.

Η αποθήκη-στάβλος με χαραγμένα τα αρχικά του ιδιοκτήτη Ι.Δ.Ο.

Δίπλα στον πύργο ανατολικά υπάρχει αποθήκη-στάβλος και δυτικά ερειπωμένη η "γαλιάγρια". 
Το κτήμα ήταν περιφραγμένο με μάντρα ξερολιθιάς και αρμολόι. Είσοδοι στο κτήμα υπήρχαν δύο. Μία δυτικά στο δρόμο προς Λωτό και μία βόρεια στον επαρχιακό δρόμο. 
Ακριβώς δίπλα στη βόρεια είσοδο και δυτικά  της βρίσκεται το γνωστό "αρχοντικό Κοντού" που ήταν της ίδιας πολυμελούς και πλούσιας οικογένειας.
Την περίοδο του ατυχούς πολέμου του 1897 και στις εκκαθαρίσεις του τουρκικού στρατού στο δυτικό πήλιο, πολλοί Καραμπασιώτες είχαν τον πύργο ορμητήριο και καταφύγιο. Εκεί φύλαγαν και τις οικοσκευές τους. Αυτό γινόταν γιατί στη στέγη του πύργου κυμάτιζε η ρώσικη σημαία του ιδιοκτήτη Κοντού και οι Τούρκοι δεν πλησίαζαν.
 Ο πύργος κατοικούταν μόνιμα ως τα 1970. Στα 1967 κεραυνός έπεσε στο βόρειο τμήμα με αποτέλεσμα να γίνουν ζημιές από την πυρκαγιά, που όμως αποκαταστάθηκαν. Σήμερα δεν κατοικείται πια και ο οπωρώνας έγινε οικόπεδα και σύγχρονες οικοδομές.
Μελέτες για τον πύργο, έχουν γίνει από πολλούς επιστήμονες, όπως  Κίζης, Μουτσόπουλος κ.ά.

Η κρήνη του πύργου

Απομεινάρια της καμένης παλιάς γαλιάγριας
Πατάκη-Κοντού

O Πύργος Κοκοσλή

"ΑΚΤΙΝΕΣ ΕΚ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - Εντυπώσεις ταξειδιώτου" -1897-Αλέξανδρος Φιλαδελφεύς

      Βρίσκεται στο βόρειο μέρος του χωριού κάτω από το ξωκλήσι των Αγίων Αναργύρων , δίπλα απ’ το παλιό μεταξουργείο των ίδιων ιδιοκτητών.

«Εκεί ένθα η πεδιάς μεταβαίνει εις τας υπωρείας του όρους επί θέσεως απόπτου και καταρρύτου...» γράφει ο Ν. Γεωργιάδης.

Εποπτεύει όλη την περιοχή-κάμπο των Λεχωνίων, αφού στέκεται στο κέντρο ενός τσιφλικιού, ακριβώς κάτω από το τείχος του «Παλιόκαστρου». Είναι ένα πολύ ισχυρό οικοδόμημα της περιοχής, καθαρά φρουριακής κατασκευής. Τα θεμέλιά του και οι εξωτερικοί τοίχοι στα κάτω πατώματα έχουν πλάτος ως τρία μέτρα!

Κτίστηκε στην τουρκοκρατία στα τέλη του 17ου αρχές του 18^ου αιώνα. Αγοράστηκε από τους Τούρκους και από τον Πορταρίτη έμπορο, επιχειρηματία, μουχτάρη (=τοπάρχη, κοινοτάρχη, δήμαρχο) Αθανάσιο γιο του Γεωργίου (Γεωργούτσου Κοκοσλή -Κουκουσλή- Κοκωσλή)και αργότερα πέρασε στην ιδιοκτησία των παιδιών του. Του κομματάρχη και πρώτου μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας –1881-βουλευτή Μαγνησίας Νικόλαο (Νικολούτσο) Αθαν. Κοκοσλή, του Απόστολου και των θυγατέρων. Η αγορά έγινε αρκετά χρόνια πριν την προσάρτηση της Θεσσαλίας. Λέγεται πως ο πύργος και η τεράστια κτηματική περιουσία της οικογένειας αγοράστηκε σε χαμηλή τιμή από τους Οθωμανούς που έφευγαν. Σ’ αυτό συνετέλεσε ένας αδελφός των Κοκοσλήδων, που είχε γνωριμίες με Τούρκους αξιωματούχους  και την Πύλη.  

Η αυθεντική μορφή του πύργου πρέπει να ήταν η ίδια με τον πύργο Σουλεϊμάν-Καραγιαννοπούλου. Διαφορετική ήταν η κατασκευή των σαχνισιών. Τα φορούσια εδώ ήταν λοξότμητα κι όχι επάλληλα κάθετα δοκάρια.

Στα 1870 ένας Γάλλος αρχιτέκτονας που κλήθηκε από τον ιδιοκτήτη για το παρακείμενο μεταξουργείο, έκανε μετατροπές και προσθήκες στον πύργο.

 Έτσι:

 α) χτίστηκε ένα κυκλικό κλιμακοστάσιο στο βορρά. β) ανοίχτηκαν μεγάλα παράθυρα, που έγιναν μπαλκονόπορτες και οδηγούν σε σιδερένιους εξώστες και γ) κόπηκαν τα μεγάλα ξύλινα φορούσια με τα εξώστεγα. Άλλες επεμβάσεις ή αναπαλαίωση στο κτήριο δεν έχουν γίνει, εκτός από την ανακατασκευή της στέγης.

Για να στερεωθεί το οικοδόμημα ξαναχτίστηκαν περίπου όλοι οι τοίχοι του τελευταίου ορόφου. Εκεί υπάρχει και τουαλέτα με αποχέτευση. (προσθήκη νεότερη σε σχέση με τους πύργους αυτούς)

Ο πύργος αποτελείται από τέσσερις ορόφους και ισόγειο. Η πρόσβαση γινόταν παλιά από βορρά με κινητή σκάλα-γέφυρα. Σήμερα από σταθερή σκάλα πετρόχτιστη.

Ο πύργος Κοκοσλή ήταν η κατοικία της οικογένειας μέχρι το 1960. Εκεί έμεναν οι κόρες του Απόστολου Αθανασίου Κοκοσλή, Μαρίκα και Υπατία. Σήμερα είναι ιδιοκτησία των κληρονόμων τους.

Η ιδιόρρυθμη εικόνα του πύργου εξαιτίας του κυκλικού κλιμακοστάσιου, έχει τραβήξει το ενδιαφέρον των φωτογράφων. 
Φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί επανειλημμένα σε καρτ ποστάλ, βιβλία, ταξιδιωτικούς οδηγούς κλπ.

Στο δίτομο έργο της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΚΟΡΡΕ-ΖΩΓΡΑΦΟΥ, τομ. Α΄, σελ. 240 

«ΠΗΛΙΟ : ΘΕΑΤΕΣ ΚΑΙ ΑΘΕΑΤΕΣ ΟΨΕΙΣ», διαβάζουμε τη μαρτυρία της Υπατίας Αποστόλου Κοκοσλή για τον πύργο:

O Πύργος Σουλεϊμάν-Καραγιαννόπουλου

Ο πύργος δια χειρός του βολιώτη δικηγόρου Παντελή Μωραϊτη (1991), 
μαθητή του ζωγράφου Νικ. Γρύσπου.   

Πίνακας του ζωγράφου και φωτογράφου Κώστα Ζημέρη στα 1905

Βρίσκεται στο βόρειο μέρος του χωριού πιο κάτω από τον πύργο Κοκοσλή και κάτω ακριβώς από την οδό Δ. Ιατρίδη σε ερειπωμένη σχεδόν κατάσταση.

Λεχώνια και πύργοι
(Φωτογραφία Ζημέρης -αρχείο Νικ. Μαστρογιάννη)

             Αγοράστηκε, μαζί με τη γύρω περιοχή, από το δημοδιδάσκαλο Δημήτριο Καραγιάννη ή Καραγιαννόπουλο μέσω του πατέρα του (Γεωργίου-Ιωάννου Δ. Καραγιάννη), από την Τουρκάλα Σεϊντέ Χανούμ (θυγατέρα Αχμέτ Σουινοπούλου και σύζυγος Αλή Μουσταφά), στις 17 Δεκεμβρίου 1881. (Το πρώτο καταχωρημένο συμβόλαιο του Υποθηκοφυλακείου Νηλείας. (εδώ)

Ήταν οχυρός πύργος κτισμένος το 17ο αιώνα και ίσως πρώιμο 18ο με τέσσερις ορόφους και υπόγειο. Η τετραγωνική του κάτοψη έχει διαστάσεις 8Χ8 μέτρα.

Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αρχιτεκτονικής πρώιμου πυργόσπιτου.

Η είσοδος ήταν ανατολικά στον πρώτο όροφο, με ξύλινη κινητή σκάλα αρχικά, ενώ αργότερα όταν εξέλιπε ο κίνδυνος εισβολής και έπαψε να υπάρχει ανασφάλεια- σταθερή. Σε δεύτερη φάση «ντύθηκε» με δεύτερο εξωτερικό τοίχωμα για να συγκρατήσει το «άνοιγμα» της τοιχοποιίας. Πάνω στο φάρδος του τοίχου στηρίχτηκαν  τα φορούσια από καστανιά και τα «σαχνισιά». Έτσι μεγάλωσε η επιφάνεια του τελευταίου ορόφου όπου ήταν η κυρίως κατοικία.

Η τοιχοποιία είναι με πέτρες και λάσπη και κρυφές ξυλοδεσιές, τα γνωστά «σιδερώματα», ως τον τελευταίο όροφο. Τα σαχνισιά (=εξώστεγα) ήταν από «τσατμά» (=ξύλινο λασποασβεστωμένο χώρισμα). Είχε πολεμίστρες και καταχύστρα (=ζεματίστρα). Το εσωτερικό, όπως και το εξωτερικό των τοίχων ήταν «αρμολογημένο» (αρμολόγι = κλείσιμο των αρμών με ασβεστοκονίαμα για να μη περνά νερό και υγρασία βασικά, αλλά και για λόγους αισθητικής και υγιεινής).

 Ο τελευταίος όροφος ήταν κατοικία περίπου ως και το 1905. Οι πληροφορίες λένε πως ο γιος του δημοδιδασκάλου ιδιοκτήτη Ιωάννης Καραγιαννόπουλος, γιατρός (1887-1942) ή ο αδελφός του επίσης Γεώργιος παιδίατρος (;-1932), όταν μελετούσαν, για να μην ανεβοκατεβαίνουν τις σκάλες, κατέβαζαν καλάθι με σχοινί, όπου η μητέρα τους έβαζε νερό και φαγητό. Την ίδια εποχή η οικογένεια Καραγιάννη (Καραγιαννόπουλου) κατοικούσε στο δεύτερο σπίτι-πύργο του κτήματος (μικρότερο και νεότερης κατασκευής). Αυτό το σπίτι κατοικείται σήμερα και βρίσκεται σε απόσταση εκατό περίπου μέτρων δυτικά του πύργου και στους πρόποδες του λόφου Νεβεστίκι.

Ο πύργος σήμερα

Ο πύργος Σουλεϊμάν-Καραγιαννόπουλου ερειπωμένος πια, είναι ιδιοκτησίας των κληρονόμων της οικογένειας. Η καταστροφή του οφείλεται αφ’ ενός στην κατάρρευση του τελευταίου ορόφου και αφ’ ετέρου στο ότι οι λασπόχτιστοι τοίχοι διαβρέχονται και σωριάζονται. Η κατάρρευση των σαχνισιών άρχισε μετά το 1935 όταν καταστράφηκε η κεραμοσκεπή.

Όταν άρχιζε η κατάρρευση

Γενικά ο πύργος δεν κατέρρευσε από τους σεισμούς (1955-57), αλλά από την αδιαφορία παλιότερων ιδιοκτητών. Σήμερα αποτελεί αντικείμενο μελέτης από αρχιτέκτονες.

Οξύμωρον: Το ΦΕΚ του 1991 που χαρακτηρίζει διατηρητέο
έναν πύργο που ερειπώθηκε πριν τα 1950 !