Δήγμα όφεως...

Βαδίζοντας στο καλοκαίρι όπου υπάρχουν και οι όφεις (τα πραγματικά φίδια!), ας δούμε μια καταγραφή για την αντιμετώπιση του δήγματος(=τσιμπήματος, δαγκώματος) από αυτά...

  

Ο μηλιώτης καθηγητής και λόγιος Ρήγας Καμηλάρις με την κόρη του Μυρτώ, (δασκάλα και σύζυγο του επίσης εξαίρετου δασκάλου Χρήστου Παπαζήση) στις αρχές της δεκαετίας του 1930 κατέγραψαν τα υπάρχοντα κειμήλια στα μοναστήρια, τις εκκλησίες και τα ξωκλήσια του Νοτίου Πηλίου. 

Αυτό το έκαναν με την συγκατάθεση και έγκριση του τότε μητροπολίτη Δημητριάδας Γερμανού. Κάποιες από αυτές τις καταγραφές δημοσιεύτηκαν στα «ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ» με τον τίτλο «ΙΕΡΑΙ ΑΝΑΓΡΑΦΑΙ», το 1934.

Ανάμεσα στα πολλά καταγραμμένα εκκλησιαστικά βιβλία υπάρχει κι ένα «ΜΗΝΑΙΟΝ Νοεμβρίου» του 1761. Είναι από την εκκλησία του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου της Νιάου, που έχει χτιστεί από το Δήμο Ζουπανιώτη..

Εκεί στο τέλος υπάρχει χειρόγραφη και «συνταγή ιάσεως» (=γιατροσόφι) που έχει σχέση με το δάγκωμα φιδιού. Το υπογράφει ο «θεοδώρης Καλαμιώτου».

Τα χρόνια εκείνα δεν υπήρχαν άπειρα φύλλα τετραδίων και χαρτιού όπως σήμερα, οπότε οι άνθρωποι -που βέβαια ήξεραν γράμματα- σημείωναν παντού, ακόμα και στα εκκλησιαστικά βιβλία. Από αυτές τις εκάστοτε σημειώσεις παίρνουμε πάμπολλες πληροφορίες για την εποχή που γράφτηκαν…

Σήμερα διαβάζοντάς το, ίσως μας φανεί ευτράπελο! Όμως τα παλιά εκείνα χρόνια που δεν υπήρχαν τα φάρμακα, οι άνθρωποι προσπαθούσαν με διάφορους τρόπους να γιατρευτούν…

«Διά το δάγκαμα του όφεως εάν δαγκάση κανέν βάνεις της όρνιθος τον κόλον εις την πληγήν, δηλαδή εις το δάγκαμα και βυζαίνει την φαρμακάδα και εάν ψοφήσει βάνεις άλλην εις το ίδιον μέρος έως να σταθεί ζωντανή η όρνιθα.  

2. Χαράζεις το μέρος τού δαγκώματος και τραβάς βεντούζες ή αβδέλλες.

3. Παίρνεις γάλα και το πίζεις και το ζεστένεις πεσμένο (= πησμένο) και το λυώνεις ωσάν αλοιφή  και το βάζης εις το δάγκαμα και εις δύο ή τρεις φοράς την ώραν έως να εβγάλη φουσκαλίδες μαύρες και κίτρινες.

4. Βάζεις δρακοντιάς ρίζα στομπισμένη ωσάν αλοιφή τον ενώνεις με σπίρτο ρακί και αλείφης μπάλωμα και το κουκλώνεις το μέρος όλον έως ότου είναι πρισμένον και εις το μέρος του δαγκάσματος αλείφης ένα μικρό πανί με θυριακή(;) έως ότου να δουλέψις έως ότου να σφαλίση.»

Πηλιορείτικες παροιμίες-φράσεις: 

-Φύλαξι(ε) του φίδ' του χ'μώνα, να σι(ε) φάει του καλοκαίρ'. (Για τους ευεργετηθέντες αχάριστους.)

-Είνι(ε) φίδ' κουλουβό! (Φράση για τον κακαντρεχή, σπιούνο και γενικά επικίνδυνο άνθρωπο)

-Είνι(ε) την μια ουχιά! (Η ίδια έννοια με παραπάνω που αναφέρεται σε γυναίκες)

-Είνι(ε) την μια ουχιά διμούτσουν’! (Η ίδια έννοια με παραπάνω)

-Ι όφις μι(ε) εξαπάτ'σει! (Φράση από την Αγ. Γραφή)

-Αστρίτ’ς τα μάτχια τ’! (Παρομοίωση με τα μάτια οχιάς, η εξυπνάδα)

-Πχοιος θα βγάν’ του φίδ’ απ’ τ’ν τρύπα; (Ποιος θα κάνει δύσκολες ενέργειες)

-Μαύρου φίδ’ απ’ σ’ έφαγι(ε)! (Αλίμονό σου!)

-Φεύγ’ σαΐτα ή είν’τους σαΐτα! (Είναι πολύ γρήγορος/η όπως το φίδι-σαΐτα)

Ειδωλάκι:(αίνιγμα) 

-Το φίδι τρώει τη θάλασσα, κι η θάλασσα το φίδι. (=λυχνάρι με λάδι και φιτίλι.)

Η διαμάχη για τη βιβλιοθήκη των Μηλεών

Διαβάζοντας τον Πρόλογο του βιβλίου του Ρ. Καμηλάρι (ΕΔΩ) παρατήρησα στο τέλος της παραγράφου της σελ. 6,  που αναφέρεται στη μηλιώτικη Βιβλιοθήκη πως γράφει για δύο Αγιολαυρεντίτες που τους χαρακτηρίζει «γεννάδας»! 

Μου κίνησε την περιέργεια η παράγραφος, το έψαξα και μοιράζομαι μαζί σας αγαπητοί/ες αναγνώστες/στριες ό,τι βρήκα! 

Υπήρξε, μια χρόνια διαμάχη για τα πολύτιμα βιβλία της μηλιώτικης Βιβλιοθήκης του Κωνσταντά εκείνον τον καιρό, μεταξύ των πνευματικών ανθρώπων του τόπου μας!  

Αφορμή δόθηκε από το πρόβλημα στέγασης της βιβλιοθήκης Μηλεών, που στεγαζόταν μετά το 1882 στο κτήριο της ιστορικής Σχολής που ίδρυσαν οι Γαζής & Κωνσταντάς. Το κτήριο αυτό άρχισε να καταρρέει και η βιβλιοθήκη μετατοπίστηκε σ’ ένα κελί .

Η αιτία ήταν η «ανάγκη» για βιβλιοθήκη στην έδρα της Επαρχίας, το Βόλο, για τη μόρφωση των νέων, αφού τότε μόνον το «Αναγνωστήριο» του Ζωσιμά υπήρχε.

Ξεκίνησε λοιπόν, στα 1894 με τον Ζωσιμά, τον Ν. Γιαννόπουλο και άλλους απ’ τη μια μεριά και τους Μηλιώτες απέναντι, με επικεφαλής τον Ρήγα Καμηλάρι που έγραφε για το ίδιο θέμα στις βολιώτικες εφημερίδες για πολλά-πολλά χρόνια! 

Να, ένα απόσπασμα των δημοσιεύσεων του καθηγητή, αρκετά χρόνια μετά: 

ΛΑΪΚΗ ΦΩΝΗ, Βόλος, Σεπτέμβριος 1926
(σε τέσσερις συνέχειες με θέμα ΨΥΧΗΣ ΑΚΟΣ) 

Ας δούμε παρακάτω τι έγραφε τον Ιανουάριο του 1895 και στο 74^ο τεύχος του  ΠΡΟΜΗΘΕΑ του ο Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης για τη μηλιώτικη βιβλιοθήκη:
«Κατ’  αυτάς πολύς λόγος γίνεται περί της βιβλιοθήκης των Μηλεών, λέγουσιν, ότι τα βιβλία αυτής ανήκουσιν εις την πόλιν του Βώλου, διότι οι αοίδιμοι διδάσκαλοι Άνθιμος Γαζής και Γρηγόριος Κωνσταντάς, συνήθροισαν αυτά παρά των τότε εν Ευρώπη αποδημούντων  ομογενών επ’  ονόματι της Ακαδημίας του Πηλίου. Και επειδή τότε κέντρον του Πηλίου ως προς την παιδείαν ήσαν αι Μηλεαί, έμενον εκεί. Ήδη δε ότε  πρόκειται να συσταθή ενταύθα βιβλιοθήκη, πρέπει να μετακομισθώσιν ενταύθα […]».

Ψάχνοντας συνέχεια τον «ΠΡΟΜΗΘΕΑ» τχ 118, της 1^ης Μαΐου 1898, βρήκα το παρακάτω κείμενό του που αρχικά αναφέρεται στο βιβλίο επαινετικά.

Μετά όμως «εξηγεί» -με το γνωστό ύφος του- το γιατί πρότεινε τα βιβλία των Μηλεών να μεταφερθούν στο Βόλο. Έτσι  παίρνουμε κι εμείς την απάντηση:

«ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ

Γρηγορίου Κωνσταντά Βιογραφία-Λόγοι-Επιστολαί μετά περιγραφής των Μηλεών και της σχολής αυτών, εκδιδόμενα υπό Ρήγα Ν. Καμηλάρι Μηλιώτου εν Αθήναις σχ. 16 σελ. 160.

Τούτο το βιβλιάριον είναι συμβολή τις εις την ιστορίαν της ημετέρας πατρίδος ιδία, και εις την της ελληνικής επαναστάσεως εν γένει και είναι χρησιμωτάτη εις τους φιλολόγους και προπάντων εις τους Πηλιορείτας και τιμάται δραχ. 2.

Εν τέλει του προλόγου σελ. στ΄ γράφει τάδε: «Παρατηρούμεν δε ότι οι δύο Αγιολαυρεντίται ισχυρίζοντο το απροσδόκητον, ό,τι η βιβλιοθήκη των Μηλεών  ανήκει εις την πόλιν Γόλον, τολμώσι δε να γράφωσι  και εν εφημερίσι τα ασύστατα ταύτα! Προς τους γεννάδας(*) τούτους ουδέν άλλον έχομεν ν’ αποκριθώμεν ή το Λεωνίδειον «Μολών λαβέ».

Εις των ειρημένων δύω είμαι εγώ Ζωσιμάς ο Εσφιγμενίτης, όστις τυγχάνω Άγιο-Λαυρεντίτης και όστις έγραψα δις εις τον Προμηθέαν τω 56 και εν τω 74 φύλ.  παρ’ ών ωδηγήθη ο γεννάδας και εξέδωκεν το βιβλιάριόν του, ομοίως ο κύριος Α. Κεραμεύς, όστις ήλθεν και εταξινόμησε την βιβλιοθήκην. Έγραψα δ’  εγώ τόσα  ολίγα, ώστε δεν έφερον βλάβην τινά, εν ω έπρεπε να γράψω περισσότερα, αλλ’ ίνα μη φανώ επαχθής εις τινας  φίλους μου Μηλεώτας περιωρίσθην εις τα γεγραμμένα, και έγραψα ουχί εκ φθόνου, αλλ’ εκ πατριωτικού αισθήματος, ουχί ίνα στερήσω τους Μηλιώτας , αλλ’ ίνα ωφελήσω αυτούς, διότι οι έχοντες ανάγκη των βιβλίων είναι οι μαθηταί του Γυμνασίου, οι δε εκ Μηλεών σπουδάζουσιν εν Βόλω. Έγραψα, λέγω, διότι αν τα βιβλία μένωσιν ως έμενον από της θανής του αοιδίμου Κωνσταντά μέχρι σήμερον κεκλεισμένα και καθειργμένα είναι ως να μη είναι έγραψα ίνα τα πάρη ουχί η πόλις Γόλος ως λέγει ο γεννάδας, αλλ’ η εν δυνάμει βιβλιοθήκη του Πηλίου, διότι αν τα πάρη η πόλις Βώλος ή Γόλος ως γράφει, και τα κλείση ως έκλεισε και τα αφιερωθέντα παρά των μακαρίων Ι. Τασαίου του αποβιώσαντος ενταύθα κατά το έτος 1869 και του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Φωκίδος Δαυίδ του Μολοχάδου, του αποβιώσαντος εν Αμφίσση κατά τον Φεβρουάριον του 1887.(**)

Τότε είναι προτιμότατον να μένωσιν εν Μηλεαίς και να φάγωσιν οι ποντικοί, ων οι πρόγονοι έφαγον και τα προηγούμενα, παρά να φάγωσιν οι εν Βόλω ποντικοί. Ότι δε τα εν ταις Μηλεαίς βιβλία ανήκωσιν εις την επαρχίαν Βώλου και υμείς αυτοί μαρτυρείτε. Αν ο γράψας το  «Μολών λαβέ» θέση την δεξιάν χείραν εις το στήθος του και σκεφθεί λογικώς και ευσυνειδήτως, πιστεύω ότι θα ομολογήση και στεντορείως θα φωνήση ότι ο Ζωσιμάς έχει δίκαιον και ό,τι έγραψε είναι πατριωτικώτατον  και έχει αν μη αυθεντικόν αλλά τουλάχιστον δημοτικόν κύρος».

Στο ίδιο τεύχος (118/1-5-1898 ) υπάρχει και άλλη δημοσίευση για το θέμα του γνωστού Αλμυριώτη αρχαιολόγου Νικ. Γιαννόπουλου με ύφος διαφορετικό, αλλά με το ίδιο περιεχόμενο: 

«ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Γρηγορίου Κωνσταντά Βιογραφία-Λόγοι-Επιστολαί μετά περιγραφής των Μηλεών και της σχολής αυτών, εκδιδόμενα υπό Ρήγα Ν. Καμηλάρι. Μηλεώτου. Αθήνησι. 1897. Τύποις Α. Κωνσταντινίδου. 

Τοιούτον τίτλον φέρει βιβλιάριον άρτι εκδοθέν υπό του αρχαίου ημών συμμαθητού Μηλεών και φίλου κ. Ρήγα Ν. Καμηλάρι, ελληνοδιδασκάλου Μηλεών. Εν αυτώ μετά βραχείαν προεισαγωγήν βιογραφών τον αοίδιμον διδάσκαλον τού γένους Γρηγόριον ιεροδιάκονον Κωνσταντάν, περιγράφει την υπ’ αυτού ιδρυθείσαν περιώνυμον σχολήν των Μηλεών και εν τέλει δημοσιεύει την αλληλογραφίαν του αειμνήστου διδασκάλου. Ο Κωνσταντάς είναι είς της τηλαυγούς εκείνης τριάδος των Μηλεών, ήτις εν τω προσώπω αυτού τε και του Ανθίμου Γαζή και Δανιήλ Φιλιππίδου, εδόξασε κατά τα τέλη του παρελθόντος αιώνος  και τας αρχάς του παρόντος ου μόνον τον κλήρον, εις ον ανήκει, αλλά και το γένος κατηύγασε  δια των ακτίνων της παιδείας και τας Μηλεάς εις περιώνυμον θέσιν μεταξύ των 24 χωρίων του Πηλίου ήγαγεν.

Ο Κωνσταντάς εκ πτωχών και ευτελών γονέων έλκον το γένος ετίμησε την Θεσσαλίαν και τα ελληνικά γράμματα δυστυχώς όμως μέχρι τούδε οι πλούσιοι Πηλιορειται ετίμησαν ούδ’ επ’ ελάχιστον την μνήμην του Κωνσταντά. 

Φευ ! Σκληρά αγνωμοσύνη, πώς κυριεύεις τας ψυχάς ημών και εις την λήθην ρίπτεις εκείνους εις ους τα φώτα ημών οφείλομεν!

Ο εκ πτωχών επίσης γονέων έλκων το γένος Ρήγας Ν. Καμηλάρις, ον και εν Αθήναις εγνωρίσαμεν πένητα φοιτητήν της φιλολογίας, έγνω να τιμήση επαξίως τον άνδρα δια της πολυτίμου αυτού συγγραφής, διο και πολλών επαίνων άξιος τυγχάνει.

Η Βιβλιοθήκη των Μηλεών δεν εγένετο αποκλειστικώς δια την κωμόπολιν ταύτην.

Άπαγε! Οι ιδρυταί απέβλεπον πολύ μακράν των Μηλεών. Εάν εφρόντιζον μόνον δια τας Μηλέας, τότε μικρός ο κόπος των, μικρά δε και η δόξα των. Εάν εξέλεξαν την ιδιατέραν αυτών πατρίδαν δια  την έδραν του Σχολείου και της βιβλιοθήκης, τούτο έπραξαν συμμορφούμενοι προς τας τότε πολιτικάς ανωμαλίας και διότι αι Μηλέαι ήσαν και κεντρικώτεραι των άλλων χωρίων και ασφαλεστέρα υπό οχυρωματικήν έποψιν.

Ήδη τα πράγματα άλλαξαν. Τότε υπήρχεν εν τω μυχώ του Παγασητικού κόλπου μόνον το Κάστρον με ολίγους οθωμανούς και ένα παληοκάνονον Κοψαχείλην! Τώρα όμως ευρεία, πόλις εύκτιστος και πολυάθρωπος, συνδέει τας Παγασας με την Δημητριάδα, έχουσα επί κεφαλής την ομηρικήν Ιωλκόν, ης το όνομα παρεφθαρμένον κατά τι σώζεται εν τω νυν Βώλω ή Γόλω, κατά τον κ. Καμηλάριν!

Και επειδή πάσα ζωή και πάσα κίνησις μετεφυτεύθη εκ των βησσών του Πηλίου εν τω πολυασχόλω Άστει αυτού, έπεται ότι και αυτός ο Κένταυρος Χείρων μετέθεσε το άντρον αυτού εν τη νεαρά πόλει του Βώλου. Διότι εν αυτή συνεκεντρώθη πάσα μάθησις και σοφία νυν. Προς τι ο θησαυρός ούτος να ήναι κεκρυμμένος και απρόσιτος; Ποίαν φύλαξιν εγγυάται ημιν ο κ. Καμηλάρις από βεβαίας εν τω μέλλοντι (ώσπερ εν τω παρελθόντι) συλλήσεως και καταστροφής της περιπτύστου ταύτης βιβλιοθήκης; Ποία δε η εξ αυτής ωφέλεια; Τις ποτέ θα μεταβή εις Μηλεάς όπως αναγνώση τα εν τη βιβλιοθήκη ταύτη συγγράμματα, ή ποίος Μηλεώτης θα ήναι ποτέ εις θέσιν να εκτιμήση την αξίαν αυτής;

Εάν οι Μηλεώται επιθυμώσιν όντως να εκτελέσωσι τον προορισμόν της βιβλιοθήκης οφείλουσι να δωρήσουσι ταύτην εις τον Βώλον, ως και ο κ. Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης έγραψεν άλλοτε, όστις θα δωρήση και την εαυτού βιβλιοθήκην και ούτω βαθμηδόν εξ αγοράς και δωρεών θα αποτελεσθή εν Βώλω μία καλή βιβλιοθήκη εκ 10,000 και πλέον βιβλίων. Μένουσα δε εν Μηλέαις θα χρησιμεύση ως τροφή των μυών και του σητός και εκ της αχρηστίας θα σήψη.»

(*) «τους γεννάδας τούτους...» Εκτός του Ζωσιμά, εννοεί μάλλον τον Αθανάσιο Παπαδόπουλο-Κεραμέα με καταγωγή από τη διπλανή του Αγίου Λαυρεντίου, Δράκια που έγραψε για τον Άγιο Λαυρέντη. Ο ίδιος έγραψε "Κατάλογον των ελληνικών κωδίκων της εν Μηλέαις Βιβλιοθήκης", Εν Αθήναις 1901

 (**) Την ίδια ακριβώς τύχη είχαν και πολλά από τα βιβλία του «Αναγνωστηρίου» του Ζωσιμά που έμεναν για χρόνια πεταμένα! Ευτυχώς που αρκετά σώθηκαν αργότερα στους «Τρεις Ιεράρχες».

Ρήγας Καμηλάρις (2)

Αυτά έγραφε στα 1961 ο Γιάνης Κορδάτος στο 1ο μέρος (ΕΔΩ), για το Ρ. Καμηλάρι. 

Σ’ αυτά τα σπουδαία, ας προσθέσουμε:

1.  Φαίνεται πως εισακούστηκε ο Κορδάτος, αφού με την 135/1995 απόφαση του δημάρχου Βόλου Δημήτρη Πιτσιώρη, δόθηκε το όνομά του σε οδό του Βόλου και στη συνοικία του Αγίου Γεωργίου, από οδό Αργαλαστής έως οδό Βυζίτσης. Είναι παράλληλος της οδού Τηλεφάνους και έχει ΤΚ 38221.

2.  Ο Ρ. Καμηλάρις ήταν παντρεμένος με τη Στεριανή και είχε αποκτήσει τέσσερα παιδιά *: Το Νικόλαο, τη Μυρτώ (σύζυγο του σπουδαίου δασκάλου Χρήστου Παπαζήση), την Κυρατσώ (σύζυγο Ζαχαρούλη) και τη Μηλίτσα (σύζυγο του δικηγόρου Σωτ. Τσούγκου).

Από αριστερά Μηλίτσα-Κερασία & Μυρτώ Καμηλάρι 1931-
(αντιγραφή από το βιβλίο της Ν. Κολιού "Ενθύμιον Εκπαιδεύσεως Θηλέων")

Μηλίτσα Καμηλάρι

Η Μυρτώ Καμηλάρη τελείωσε το Δημοτικό και τις δύο πρώτες τάξεις του Σχολαρχείου στις Μηλιές. Στην Τρίτη τάξη ήρθε στο 4^ο  Ελληνικό σχολείο Θηλέων Βόλο. Στο ίδιο Ελληνικό Σχολείο φοίτησαν και οι αδελφές της Κυρατσώ και Μηλίτσα. Μετά για τέσσερα χρόνια φοίτησε στο Γυμνάσιο Θηλέων Βόλου και  αμέσως στο μονοετές τότε Διδασκαλείο της Λάρισας.

Σαν εκπαιδευτικός υπηρέτησε διδάσκοντας στα σχολεία της Μαγνησίας Κάπουρνα, Τσαγκαράδα, Νεοχώρι, Άνω Βόλο, 14^ο και 4^ο Βόλου.

Στα 1934 βοήθησε τον πατέρα της στην καταγραφή των μοναστηριών, εκκλησιών και εξωκκλησιών του Κεντρικού και Νοτίου κυρίως Πηλίου, που δημοσίευσε στα ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, όπως αναφέρει και ο Γ. Κορδάτος.

3.   Το βιβλίο του Καμηλάρι τυπώθηκε στα 1897, στον καιρό της τουρκικής κατοχής της Θεσσαλίας. Η μεταφορά των βιβλίων ως τις Μηλιές έγινε με μουλάρια και νύχτα από την Μπούφα(=Κορόπη) όπου έφτασαν με καΐκι. Αυτό γιατί υπήρχε ο φόβος των Τούρκων που καταδίωκαν κάθε πνευματική κίνηση.

Ο συγγραφέας στην πρώτη σελίδα έχει βάλει τη φράση του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου: «κρεῖσσον τὸ κατὰ δύναμιν εἰσενεγκεῖν ἢ τὸ πᾶν ἐλλείπειν» (= είναι προτιμότερο να συνεισφέρεις το κατά δύναμιν, παρά να μην κάνεις τίποτε) [Περί της εν διαλέξεσιν ευταξίας, PG 36, 173A]. Αυτό δείχνει την ταπεινοφροσύνη του! 

Απόσπασμα από την Εισαγωγή του βιβλίου

Ολόκληρο το βιβλίο μπορείτε να το βρείτε  (ΕΔΩ)  ή πατώντας παραπάνω πάνω στο εξώφυλλο.

4.   Ο καθηγητής είχε στην κατοχή του το αρχείο του λόγιου Αγιολαυρεντίτη Πάτροκλου Δ. Παλαμηδά με αρχεία και στοιχεία από τα πηλιορείτικα Επαναστατικά Κινήματα, που του εμπιστεύτηκαν οι κόρες του. Όταν στην Κατοχή από τους Γερμανούς πυρπολήθηκε το χωριό των Μηλεών στις 4 Οκτωβρίου 1943, μαζί κάηκε και το σπίτι του Ρήγα Καμηλάρι. Τότε δυστυχώς καταστράφηκε και αυτό το πολύτιμο υλικό!

5.   Τέλος ας δούμε ενδεικτικά και μια από τις πάμπολλες δημοσιεύσεις του καθηγητή στις βολιώτικες εφημερίδες:  

ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, Βόλος 28-1-1939

ΥΓ 1: (20-7-201)5

Ζήτησα από την κ. Μερ. Βούλγαρη -δισέγγονη του Ρήγα Καμηλάρι-  να συμπληρώσει τη δημοσίευση, αφού λόγω συγγένειας γνωρίζει καλύτερα από όλους το βιογραφικό του. Αμέσως ανταποκρίθηκε (και για τούτο την ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΠΟΛΥ ! !) συμπληρώνοντας τα παρακάτω: 

1 . Η σύζυγός του ονομαζόταν ΣΤΕΡΙΑΝΗ (είναι λάθος η πρώτη αναφορά, είναι σωστή στη λεζάντα της φωτογραφίας).

* 2. Ο αριθμός των παιδιών είναι 5: Ελένη, Νίκος, Μηλίτσα-Φιλομήλα, Μυρτώ-Δάφνη, Ειρήνη-Κερασία (Κυρατσώ στα Πηλιορείτικα)

Τα διπλά ονόματα στα 3 νεότερα κορίτσια καταδεικνύουν τη λογιότητα του Ρ. Κ. Το ίδιο και ορισμένα ονόματα βαφτιστηριών του στην περιοχή, όπως Κάσσανδρος και Φοίβος.

Θα ήθελα επίσης να συμπληρώσω ότι η Κυρατσώ είχε επίσης βοηθήσει στην καταγραφή των μοναστηριών. Η ίδια είχε ολοκληρώσει και την Β' βάθμια εκπαίδευση της εποχής και στη συνέχεια έδωσε εξετάσεις (χωρίς όμως επιτυχία) για να εισαχθεί στην Οδοντιατρική Σχολή του Παν/μίου Αθηνών. Σας ευχαριστώ που θα λάβετε υπόψιν σας τις μικρές αυτές διορθώσεις/προσθήκες.

Επιφυλάσσομαι να σας στείλω και φωτογραφία της γιαγιάς μου Ειρήνης-Κερασίας.

Σας ευχαριστώ πολύ. Μερόπη Βούλγαρη.

Υ.Γ. 2  (24 Οκτ. 2015)

1. Η δισέγγονη του καθηγητή Ρ. Καμηλάρι κ. Μερόπη Βούλγαρη, μου έστειλε δύο φωτογραφίες της γιαγιάς της Ειρήνης-Κερασίας Καμηλάρι, για να συμπληρώσω το δημοσίευμα. Την ευχαριστώ πολύ.

Ειρήνη/Κερασία Καμηλάρι

Ειρήνη/Κερασία Καμηλάρι

2. Ο Ρήγας Καμηλάρις όταν πήρε σύνταξη, έμενε στο Βόλο, αλλά και στις Μηλιές. Σύχναζε στα μαγαζιά της πλατείας και έπινε τα κρασάκια του. Εκεί, έλεγε και ένα ποίημα για το κρασί, μέρος του οποίου ήταν το παρακάτω:

«…Φύγε από το σχολείο

Κι έλα στο κρασοπωλείο

Άμα θέλεις νου και γνώση

το κρασί θα σου τη δώσει…»

(Μου το είπε ο Μηλιώτης  κ. Νίκος Σ. Δεν το θυμότανε ολόκληρο, αν και παλιότερα το ήξερε!)

3. Ο Ρήγας στο χωριό του είχε το παρατσούκλι «Ρήγας Μπαστούνης»! Ήταν συνδυασμός του ονόματος του τραπουλόχαρτου με το μπαστούνι που ο ίδιος κρατούσε!

4. Μαρτυρία του γνωστού Μηλιώτη οδοντιάτρου κ. Θεόδ. Γκαβαρδινα, ήταν και η παρακάτω για το τέλος του καθηγητή: «Γεροντάκι πια, βάδιζε στην πλατεία Ελευθερίας στο Βόλο πηγαίνοντας προς το σπίτι του. Εκεί έπαθε εγκεφαλικό επεισόδιο και κατέρρευσε. Τρέξανε οι διαβάτες κοντά του και προσπαθούσαν να τον αναγνωρίσουν. Τον αναγνώρισα ο ίδιος και μετά τον μετέφεραν στο σπίτι του, όπου λίγες μέρες αργότερα κατέληξε».

5. Πριν λίγες μέρες γνώρισα μία κυρία 93χρονη που είχε δασκάλα στο Κεραμίδι την Μυρτώ! Μου είπε τα καλύτερα λόγια και τη θυμότανε με νοσταλγία!

ΠΗΓΕΣ:

1.  Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς, Γιαν Κορδάτος, 20^ος ΑΙΩΝΑΣ, Αθήνα 1960

2.  Ο Βόλος μέσα από την ομίχλη του χρόνου, Ελένη Τριάντου, ΓΡΑΦΗ, Βόλος 1994

3.  ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, Αθήνα 1934 & 1961

4.  Εφημερίδες

5.  ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑ  ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΛΟΓΟΙ - ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ: Μετά περιγραφής των Μηλέων και της Σχολής αυτών, εκδιδόμενα υπό ΡΗΓΑ Ν. ΚΑΜΗΛΑΡΙ,  Αθήνα 1897

6.  Ενθύμιον Εκπαιδεύσεως Θηλέων, Νίτσα Κολιού, Θεσσαλικές Εκδόσεις, Βόλος 1997
7.  ΔΡΟΜΟ-ΛΟΓΙΟ ΒΟΛΟΥ, Δημήτρης Κωνσταντάρας-Σταθαράς, Ν. Ιωνία Βόλου 2009
8. Μαρτυρίες

Ρήγας Καμηλάρις (1)

Ο Ρ. Καμηλάρις με τη σύζυγό του Στεριανή καθιστή μπροστά του
(ο πρώτος αριστερά με το κουστούμι) στην αναμνηστική φωτογραφία 
στις Μηλιές, στο εκκλησάκι της Αγ. Τριάδος. 
Δεξιά του ο δήμαρχος και βουλευτής Αργύρης Φιλιππίδης.
Ήταν η ημέρα αναχώρησης των Μακεδονομάχων με αρχηγό τον Κ. Γαρέφη 
μάλλον στα 1906, όταν έγινε η γιορτή.
(Η φωτογραφία από το αρχείο του κ. Θ. Γκαβαρδίνα)

Σήμερα (*) θα γνωρίσουμε το σπουδαίο Μηλιώτη καθηγητή, λόγιο, ιστοριοδίφη και συγγραφέα Ρήγα Καμηλάρι, όπως μας τον παρουσιάζει ο Γιάνης Κορδάτος, σε δημοσίευσή του στον βολιώτικο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ της Κυριακής 23 Απριλίου 1961.

«Μου δόθηκε πολλές φορές η ευκαιρία από τις στήλες του «Ταχυδρόμου» να μνημονεύσω τους πνευματικούς ανθρώπους του Πηλίου που στα περασμένα χρόνια πρόσφεραν ανεχτίμητες υπηρεσίες στον τόπο μας. Ανάμεσα σ' αυτούς εξαιρετική θέση έχει και ο ιστοριοδίφης Ρ ή γ α ς Κ α μ η λ ά ρ η ς που η σημερινή γενεά τον έχει λησμονήσει .

Τον εγνώρισα το καλοκαίρι του 1933 όταν πήγα στις Μηλιές για να γνωρίσω από κοντά την πατρίδα του Γαζή και Κωνσταντά, να ιδώ τη Βιβλιοθήκη της και να συγκεντρώσω ορισμένες πληροφορίες από τους γεροντότερους του χωριού. Έμεινα τρεις μέρες στις Μηλιές και θα μου μείνει αλησμόνητη η εκδρομή μου αυτή. 

Από τους πρώτους που με πλησίασαν ήταν ό Ρήγας Καμηλάρης. Είχα διαβάσει τη βιογραφία του Κωνσταντά που από χρόνια πριν είχε γράψει, γι' αυτά χάρηκα πολύ που τον γνώρισα από κοντά και έτσι είχα ένα άριστο γνώστη της τοπικής ιστορίας του χωριού και φωτισμένο ιστοριοδίφη. Μου στάθηκε πολύτιμος φίλος και ξεναγός. Με γύρισε σ' όλο το χωριό και μου έδειξε τα παλιά αρχοντικά σπίτια, τις παλιές εκκλησιές, πήγαμε στη Βιβλιοθήκη και στην πλατεία, μου αναπαράστησε πώς οργανώθηκε η εθνική εξέγερση και πώς υψώθηκε η σημαία του Εθνικού Σηκωμού.

Ύστερα από μερικά χρόνια ήρθε στην Αθήνα. Με επισκέφτηκε στο σπίτι μου και πάντα η κουβέντα μας ήταν για την ιστορία του Πηλίου στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Πολύ ωφελήθηκα από τη γνωριμία του. Όπως έγραψα στον Πρόλογο της «Ιστορίας Επαρχίας Βόλου και Αγιάς» αν δεν είχαμε τις ιστοριοδιφικές έρευνες του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη και του Ρήγα Καμηλάρη, δεν θα ξέραμε πολλές λεπτομέρειες για την ιστορία του τόπου μας στα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς.

Ο Καμηλάρης από τα μικρά του χρόνια ήταν ελληνολάτρης.  Ποτίστηκε με τα νάματα της αρχαιολατρείας και πνευματικός του δάσκαλος ήταν ο Γρηγόριος Κωνσταντάς. Αν και είχαν περάσει πολλά χρόνια από θάνατο του μεγάλου δασκάλου του Γένους, όμως ο Καμηλάρης γνώρισε τον Κωνσταντά όχι μόνο από τη «Νεωτερική Γεωγραφία» αλλά κυρίως από τα χειρόγραφά του που βρίσκονταν στη Βιβλιοθήκη Μηλεών. Αν είχαν την ίδια έφεση και οι σύγχρονοί του φιλόλογοι Ν. Καπετανάκης, Παπαγεωργίου, Νάσος και άλλοι, θα γίνονταν συστηματική έρευνα στις βιβλιοθήκες Μηλεών και Ζαγοράς καθώς και έρευνες στα Μοναστήρια του Πηλίου και έτσι θα διασώζονταν πολύτιμα χειρόγραφα και ενθυμήσεις που θα έριχναν άπλετο φως στην ιστορία της περιοχής μας. Αυτοί έπεσαν με τα μούτρα στο διάβασμα της γραμματικής και συντακτικού. Έγιναν καλοί φιλόλογοι αλλά δεν πρόσεφεραν τίποτα στην πατρίδα μας. Οι πνευματικοί άνθρωποι δεν πρέπει να κλείνονται στον εαυτό τους και να περιορίζονται στο επάγγελμά τους.  Ο τέτοιος προσανατολισμός τους και η μονομέρειά τους τούς κάνει  σ χ ο λ α σ τ ι κ ο ύ ς. Θυμάμαι με πικρία τη χρονιά 1909 -1910 μαθητής στη Γ΄ τάξη του Γυμνασίου Βόλου. Ενώ σ' άλλα Γυμνάσια ήμουν από τους πρώτους μαθητές στα 'Ελληνικά, στο Γυμνάσιο Βόλου ήμουν από τους τελευταίους. Ο καθηγητής μου Κέκκος μου έλεγε και ξανάλεγε πως  πρέπει να πάω στο χωριό μου στη Ζαγορά, να κόβω ξύλα γιατί δεν είμαι για γράμματα. Και κοροϊδεύοντας μου έλεγε πως η γλώσσα που έγραφα στις εκθέσεις «είνε γλώσσα των ανθρακέων της Μακρινίτζας!»  Και ο Καμηλάρης ήταν καθαρευουσιάνος, αλλά ο «άσημος και παραγκωνισμένος», από τους συναδέλφους του φιλολόγους, είχε και άλλα ενδιαφέροντα  και το έδειξε με τις έρευνές του και με το έργο που άφησε.

 Ας ρίξουμε μια ματιά στη σταδιοδρομία του.

Γεννήθηκε στις Μηλιές το 1869. Άμα έβγαλε το γυμνάσιο φοίτησε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και πήρε πτυχίο φιλολογικού φροντιστηρίου. Διορίστηκε τότε ελληνοδιδάσκαλος στη Κρίκελο Ευρυτανίας. Αργότερα γράφτηκε πάλι στο Πανεπιστήμιο για να συμπληρώσει τις φιλολογικές σπουδές του. Διάβαζε πολύ, έδωκε εξετάσεις και πήρε πτυχίο φιλολογίας με άριστα. Υπηρέτησε στα σχολεία Μηλεών και Τσαγκαράδας και επί πολλά χρόνια στο Β ' Ελληνικό Σχολείο Βόλου ως σχολάρχης. Εργάστηκε ως εκπαιδευτικός ως το 1930.

Σχολαρχείο Μηλεών 1911-12
Ο Ρ. Καμηλάρις καθιστός με το άσπρο κουστούμι κρατώντας το γιο του Νικόλαο.
(Επίσης φωτογραφία από το αρχείο του κ. Θ. Γκαβαρδίνα)

Στο αναμεταξύ δημοσίεψε πολλά άρθρα και μελέτες ιστορικού και αρχαιολογικού περιεχομένου. Μερικές από τις μελέτες του αυτές  όπως η «Βιογραφία του Κωνσταντά»  κάνανε εντύπωση. Αντίθετα άλλα του άρθρα που θίγουν αρχαιολογικά και γλωσσικά ζητήματα -ετυμολογίες τοπωνυμίων, καθορισμούς αρχαιολογικών τόπων κλπ. έχουν λαθεμένες γνώμες.

Όταν αποσύρθηκε από την ενεργό υπηρεσία, περιόδευε τα χωριά του Ανατολικού Πηλίου επισκέφτηκε τις παλιές εκκλησίες, τα παλιά εξωκκλήσια και τα Μοναστήρια  και κατέγραψε από παλιά εκκλησιαστικά βιβλία ενθυμήσεις (σημειώσεις ιστορικού περιεχομένου), χρονολογίες του χτισίματος των εκκλησιών κλπ, έχοντας συμπαραστάτη την κόρη του Μυρτώ. Το υλικό αυτό που μέρος δημοσιεύτηκε στα «Θεσσαλικά Χρονικά» είνε πολύτιμο.

Ο ίδιος στα χρόνια της Κατοχής έγραψε άρθρα για τους μαυραγορίτες των χωριών του Πηλίου της παλαιότερης εποχής. Στα 1943 όταν οι Γερμανοί έκαψαν τις Μηλιές όχι μόνο για λίγες μέρες κρατήθηκε όμηρος, αλλά είδε το σπίτι του να καίεται και μαζί και τη βιβλιοθήκη του.

Ο πόνος του ήταν μεγάλος. Δε γονάτισε όμως. Στάθηκε κολώνα αλύγιστος ως τις τελευταίες του μέρες, ως το Φλεβάρη του 1954 που έκλεισε τα μάτια. Πρέπει να σημειώσω, πως ότι ήξερε από τις έρευνές του και ότι είχε αντιγράψει από τα χειρόγραφα της βιβλιοθήκης  Μηλεών , δεν το κρατούσε για τον εαυτό του. Σε μένα ήταν ανοιχτοχέρης, Μου έστειλε πολλά  από τα  αντίγραφα αυτά και τον ευγνωμονώ.

Στα πριν της Κατοχής χρόνια είχαμε ταχτική αλληλογραφία και πάντα ήταν πρόθυμος να με εξυπηρετήσει.  Αυτός ήταν ο Ρήγας Καμηλάρης. Πνευματικός άνθρωπος με μεγάλα ενδιαφέροντα και πολύπλευρη δράση. Δεν ξέρω αν η κοινότητα Μηλεών τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σ’ ένα δρόμο. Αν δεν το έκανε,  θυμίζω στους κοινοτάρχες το χρέος τους προς το άξιο πνευματικό τέκνο των Μηλεών. Ακόμα και ο Δήμαρχος Βόλου και το Δημοτικό Συμβούλιο, πρέπει, με τον ίδιο τρόπο να τιμήσουν το Ρήγα Καμηλάρη.

Είνε ντροπή να ξεχνούμε τις πνευματικές φυσιογνωμίες του Πηλίου που αφιέρωσαν τη ζωή τους ερευνώντας την ιστορία του τόπου μας. Θέλω να πιστεύω πως η εισήγησή μου θα εισακουσθή.»

Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΣ
(*) Με αφορμή τη λήξη του διδακτικού έτους των σχολείων Α/θμιας & Β/θμιας Εκπαίδευσης.

                                                                                             (Συνεχίζεται)