«Σοφίκα Τοπάλη-Θηλιά στη μνήμη»

Ένα βιβλίο για τις τραγικές γυναίκες Τοπάλη κι όχι μόνον...

[...] Η «Σοφίκα Τοπάλη» είναι μια ιστορία αληθινή που σημάδεψε τα Κάτω Λεχώνια και που κλόνισε το πανελλήνιο τις τελευταίες μέρες της Κατοχής των Γερμανών και τις πρώτες του Εμφυλίου. Μια ιστορία που αποσιωπήθηκε για το φόβο των Ιουδαίων, για να γίνει πολύ αργότερα γνωστή και στους ίδιους τους κατοίκους των Κάτω Λεχωνίων...

Φύγαν οι Γερμανοί, μαζί και οι Εασαδίτες κι αφήσανε το έργο τους ελεύθερο στην κοινή θέα. Με την ψυχή στο στόμα πλησίασαν δειλά οι Κατωλεχωνίτες. Ανάμεσά τους κι εσύ. Σήκωσες τα μάτια στα πρόσωπα των κρεμασμένων γυναικών. Δεν άντεξες. Πήγες παράμερα, σ’ απόσταση ασφαλείας, να μην τα ξεχωρίζεις. Να βλέπεις μόνο τις φιγούρες να λικνίζονται σ’ ένα αποτρόπαιο «λούνα-παρκ»: Τρεις γυναίκες κρεμασμένες σ’ ένα δέντρο, παγκόσμια «αποκλειστικότης» του χωριού μας! Σε πρώτο πλάνο τη Σοφίκα, αριστερά την Καλαβρού κι απέναντι τη Λουκία. Τρεις κούκλες παραμορφωμένες, να κρέμονται και να στριφογυρίζουν, δείχνοντας μια τις φριχτές μορφές τους και μια τους τσακισμένους τους λαιμούς, ανατριχιαστική σκηνή, σιωπηλή μαζί και κραυγαλέα, όσο κι αν μεσολάβησαν καιροί, δεκάδες χρόνια από τότε.

Από την τραγική εκείνη Παρασκευή της 7ης Ιουλίου του 1944... ]

(Από το εσώφυλλο του βιβλίου-έρευνα ζωής του λεχωνίτη Γιάννη Μαντίδη, που περιμέναμε και μόλις κυκλοφόρησε. Διατίθεται από τις εκδόσεις HISTORIA,Υψηλάντους 3, Αθήνα, τηλ. 2107255962 και από βιβλιoπωλεία του Βόλου.)

Η Κρήνη του Τοπάλειου Σχολείου (2)

Σε μια παλιότερη ανάρτηση μιλήσαμε (ΕΔΩ) για την εικονιζόμενη νεοκλασική κρήνη του Τοπάλειου Σχολείου και το αέτωμα με το όνομα της δωρήτριας Σοφίας Π. Τοπάλη, που είχε αφαιρεθεί(!) 

Η κ. Δ/ντρια του Σχολείου -προς τιμήν της- αποκατέστησε το μνημείο λίγους μήνες μετά τη γνωστοποίηση ! 

Η κρήνη στα 1930

Η κρήνη το χειμώνα του 2014

Η κρήνη σήμερα καλοκαίρι, 16-7- 2015

Οικογένεια Τοπάλη (4)

Σοφία Π. Τοπάλη.
(Από το αρχείο του Νίκου Μαστρογιάννη)

Για την οικογένεια Τοπάλη στα Λεχώνια υπάρχουν παλιότερες αναρτήσεις (ΕΔΩ).

Σήμερα θα δούμε σημαντικές άγνωστες φωτογραφίες, σχετικές με την οικογένεια.

Είναι όλες απ' το αρχείο του λεχωνίτη συλλέκτη Νίκου Μαστρογιάννη. 

Τον ευχαριστώ ιδιαίτερα για την παραχώρηση!

1. Η Σοφία Τοπάλη με κάποιον κύριο (ίσως κι ο αδελφός της;) 

που φορά στολή ορειβάτη. Είναι στα Μετέωρα.
2. Η οπισθογράφηση αναφέρεται το τραγικό τέλος της!
Είναι γραμμένη από κάποια λεχωνίτισσα φίλη της Σοφίας,

 κάτοχο της φωτογραφίας

Κάρτα των βολιωτών φωτογράφων Ραφανίδη & Ζημέρη. 

Η Σοφία ξαναγράφει τον τίτλο στα γαλλικά. 

Είναι ταχυδρομημένη από τη Χαλκίδα στις 22-6 -1935, 

στη Γενεύη της Ελβετίας. Παραλήπτης καθηγητής
σε Βοτανικό Ινστιτούτο.

Η μετάφραση απ' τα γαλλικά: 

"Βόλος 21 Ιουνίου 1935, 

Αγαπητέ κ. Σόντα, μετά από δεκαπέντε μέρες εργασιών 

αποζιζανιοποίησης στο Πήλιο που είχαν καταπληκτική επιτυχία, 

σας στέλνουμε για τα αρχεία σας τα αποτελέσματα των ερευνών μας 

και σας παρακαλούμε να δεχτείτε εσείς και η κυρία σας

τις καλύτερες αναμνήσεις για την παραμονή σας εδώ. (Ζώρζ Μποβέρ;)

Μιλάμε συχνά για σας κατά τη διάρκεια των περιπάτων μας στο Πήλιο.

Τις καλύτερες αναμνήσεις μας και το χαιρετισμό μας σε όλους σας.

Σοφία Τοπάλη"

Το αρχοντικό σπίτι των Τοπάληδων (πρώην Παππαδόπουλων) στα Κ. Λεχώνια.
 Από εδώ ξεκίνησε κι η τραγική ιστορία του τέλους τους. 

Πρώτα η θανάσιμη πτώση του πατέρα Παναγή από τη σκάλα.

 Έπειτα της μητέρας Λουκίας και της κόρης Σοφίας,
 που οδηγήθηκαν στην αγχόνη της μουριάς του σταθμού,
από τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους το 1944.

1934 
Το "ΤΟΠΑΛΕΙΟΝ ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ ΛΕΧΩΝΙΩΝ ΠΗΛΙΟΥ" 
(Δημοτικό Σχολείο Λεχωνίων) σε καρτποστάλ! 
(Στάλθηκε από τη Σοφία Τοπάλη στο περιοδικό ΕΚΔΡΟΜΙΚΑ. 
Εκεί, "μεθ' υπολήψεως" ζητά να "παύσουν την αποστολήν του"!)

1930
Στην πίσω αυλή του "ΤΟΠΑΛΕΙΟΥ" Σχολείου Λεχωνίων
Μαθητές/τριες και δάσκαλοι

Στην μπροστά αυλή του "Τοπαλέικου" Δημοτικού Σχολείου Λεχωνίων
"Ενθύμιον 1927"
Δάκαλοι: Χαρίλαος Μαυράκης,  Γεώργιος Τσικρικάς. 
Δασκάλα: Μαριάνθη ... 

Η χαραγμένη αφιέρωση της δωρήτριας πάνω στο αέτωμα της μαρμάρινης κρήνης
στην αυλή του λεχωνίτικου Δημ. Σχολείου,
δείχνει την αγάπη της για τον τόπο και τα παιδιά του:
"Η ΣΟΦΙΑ Π. ΤΟΠΑΛΗ,ΤΗ ΜΑΘΗΤΙΩΣΗ ΝΕΟΛΑΙΑ ΛΕΧΩΝΙΩΝ 1927"
(Πάνω στην κρήνη που ξεδιψούσε -και συνεχίζει ως τα τώρα- 
τα νιάτα με το τρεχούμενο νερό,
δυο πανωλεχωνίτισσες -τότε μαθήτριες)

Οικογένεια Τοπάλη

Η οικογένεια Τοπάλη  
(Ρουμάνου)

Το επώνυμο Τοπάλης (= από το τουρκ. topal, κουτσός) το συναντάμε σ’ όλη την Ελλάδα.

Στη Μαγνησία Τοπάληδες υπήρχαν αρκετοί κι είχαν καταγωγή από τη Μακρινίτσα. Αρχικά γνωστός ήταν ο έμπορος Δημήτριος Τοπάλης, σύζυγος της Αριστέας Αθ. Κοκοσλή (αδελφή του γνωστού λεχωνίτη βουλευτή Νικόλαου Κοκοσλή). Παιδιά του ήταν ο Κωστής (δικηγόρος, βουλευτής και υπουργός), ο Γιαννάκης (γιατρός και υπουργός), ο Αλέξανδρος (δήμαρχος Παγασών), ο Νικολής (ανώτερος κρατικός υπάλληλος).

Εδώ, θα γνωρίσουμε μια άλλη οικογένεια με το ίδιο επώνυμο, που δεν έχει σχέση με την προηγούμενη. Είναι η με ηπειρώτικη καταγωγή, απ' το τζουμερκιώτικο Συράκο, οικογένεια του Παναγιώτη Σπυρ. Τοπάλη, που έμεινε γνωστή αρχικά στην Αγχίαλο και στις Μικροθήβες (τσιφλίκι του Άκετσι) στα 1903, μετέπειτα  στα Λεχώνια (Τοπαλέικο κτήμα και Σχολείο), στο Βόλο, αλλά και στη Μαγνησία με τη θυσία των γυναικών στο σταθμό των Κάτω Λεχωνίων στα 1944.

Είναι η γνωστή οικογένεια του «Ρουμάνου» Τοπάλη (όπως ονομαζόταν απ’ τους ντόπιους, για να ξεχωρίζει ίσως απ’ την παραπάνω), λόγω της προηγούμενης εγκατάστασής της στη Ρουμανία και της νέας πατρίδας τους τα Λεχώνια, που τότε ήταν αδιαίρετα.

Το τραγικό αυτής της οικογένειας ήταν πως ξεκληρίστηκε. Ξεκίνησε με το χαμό του γιου από χιονοστιβάδα στις Άλπεις. Συνεχίστηκε μετά, με το θάνατο του πατέρα από πτώση σκάλας στα Λεχώνια. Τελευταίο, ο απαγχονισμός των γυναικών από τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους, επίσης στα  Λεχώνια. 
Μ’ αυτή τη μαύρη σελίδα στην Ιστορία της Κατοχής, (ΕΔΩ) κλείνει και ο κύκλος της οικογένειας του Παναγή Τοπάλη.

(Για τα μέλη της οικογένειας θα υπάρξουν αναλυτικές αναφορές, ειδικά για τον πατέρα και την κόρη που η δράση τους άφησε τα «αποτυπώματά» τους στην περιοχή μας).

Λουκία Τοπάλη

(Από το ΔΗΚΙ)

Γεννήθηκε στις 20-1-1875. Καταγόταν από πλούσια και διακεκριμένη οικογένεια. Η ολλανδέζα μορφωμένη νέα Lucie van Schelle (Λουκία), από το Solok της Ινδονησίας, ολλανδική τότε αποικία, ήταν η σύζυγος του Παναγή Τοπάλη. Στις 29-4-1896 παντρεύτηκαν στη Χάγη της Ολλανδίας και απόκτησαν δύο παιδιά. Τον Κωνσταντίνο που γεννήθηκε στα 1898 και τη Σοφία στα 1906.

Σ’ όλη τη ζωή της υπήρξε συμπαραστάτης σ’ όλες τις ενέργειες της οικογένειας και πάντα κοντά στις γυναίκες του τόπου, που κατά καιρούς βρισκόταν. Το τέλος και γι’ αυτήν ήταν τραγικό στις 7 Ιουνίου  1944! Θάφτηκε μαζί με την κόρη της στον περίβολο της εκκλησίας του Αγ. Γεωργίου.

Κωνσταντίνος Τοπάλης

Γιος του Παν. Τοπάλη ήταν ο Κωνσταντίνος. Γεννήθηκε το 1898. Τελείωσε το Γυμνάσιο και το πανεπιστήμιο της Γενεύης όπου από το 1912, είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του. Διδάκτορας των επιστημών της χημείας, προοριζόταν για γιατρός, έχοντας κάνει πολλές μελέτες και ανακοινώσεις σε θέματα σχετικά με τη βοτανολογία και τη ζωολογία.

 Όμως δεν πρόφτασε, αφού στις 23 Αυγούστου 1923, στο Grandgletscher των ελβετικών Άλπεων και σε υψόμετρο 3.720μ. βρήκε το θάνατο από χιονοστιβάδα, σε ηλικία μόλις 26 ετών. Ήταν μαζί με το συνάδελφό του ορειβάτη Τσάχμαν. Βρέθηκαν νεκροί  πέντε μέρες μετά καταπλακωμένοι από το χιόνι.

Ο Κων-ντίνος ήταν δεινός ορειβάτης-αλπινιστής, γνώστης του βουνού και μέλος ορειβατικών συλλόγων. Ξεκίνησε από το Βόλο όπου έζησε και τα παιδικά του χρόνια. Ήταν συνεργάτης επίσης του περιοδικού «Ηχώ των Άλπεων» του Ελβετικού Ορειβατικού Συνδέσμου.

Προς τιμήν του- στη μνήμη του- και στην ίδια θέση που χάθηκε, έκτισαν κτήριο-καταφύγιο οι γονείς του κι οι Ελβετοί  έδωσαν το όνομά του: «Καταφύγιο Κώστα Τοπάλη».

Το καταφύγιο
[ο καλός φίλος Αντώνης Ζ. -που τον ευχαριστώ ιδιαίτερα- 
έστειλε με σχόλιο τη φωτογραφία που βρήκε.
(Δείτε τη διεύθυνση στο σχόλιο)]

Πηγές :

(σ’ όλες τις δημοσιεύσεις για την οικογένεια Τοπάλη)             

- Εφημερίδες.
- Περιοδικό ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ, Οκτώβριος 1897
- Ημερολόγιο ΠΟΚΙΛΗ ΣΤΟΑ, Αθήναι 1898

- Το χθες και το σήμερα των Κάτω Λεχωνίων, Δημ. Σχολείο Κάτω Λεχωνίων 1996.

- Η τελευταία ζωή στο Τσιφλίκι του Παναγή Τοπάλη : Ακέτσι-Καραμπάς-Δημητριάδα-Καινούργιο ,    Γιώρ. Διονυσίου, Βόλος 1996

- «Παναγής Τοπάλης», άρθρο του Γ. Διονυσίου, Περιοδικό ΜΑΓΝΗΣΙΑ, τχ 4, 2005.
-«Αναδρομή στα περασμένα -Φλόγες στη Μαγνησία», δίτομο, Νίκος Στουρνάρας - 1995
- Προφορικές διηγήσεις