Κατὰ τὴν ἰδίαν πεδινὴν ὁδὸν μίαν ὥραν προβαίνοντες (απὸ τὸ Βόλο), ἐρχόμεθα εἰς τὰ Λεχώνια. Αὐτὰ κεῖνται ἐπὶ μιᾶς μὲ χωράφια, ἀμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων καὶ ἄλλων διαφόρων ὀπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία- Ιωαν. Αναστ. Λεονάρδος, 1836)

Σάββατο, 2 Μαΐου 2015

Η ΦΗΜΗ - 1888

 Ο αγιολαυρεντίτης Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης (ΕΔΩ) ήταν μελετητής, εκδότης, κάτοχος βιβλιοθήκης-αναγνωστηρίου και βιβλιοπώλης. Το Ημερολόγιό του Η ΦΗΜΗ των ετών 1886 & 1887 που εκδιδόταν -όπως όλα τα βιβλία και έντυπά του- στο Βόλο για τρεις συνεχείς χρονιές είναι ανηρτημένο στο διαδίκτυο και στη σελίδα του ΔΗΚΙ Βόλου (ΕΔΩ) κι (ΕΔΩ)
Η ΦΗΜΗ όμως της τρίτης χρονιάς δηλ. του 1888, δεν έχει αναρτηθεί κάπου. 
Αυτό γίνεται τώρα από τούτο το ιστολόγιο. Και δεν θα ήταν εφικτό, αν ο συγχωριανός φίλος, συλλέκτης και φιλίστωρ Νικ. Μαστρογιάννης, δεν το μας το παραχωρούσε. 
Τον ευχαριστώ πολύ! 
Πιστεύω πως ο Ζωσιμάς θα χαίρεται που και σήμερα ακόμη υπάρχει πρόσβαση στα βιβλία του, αφού "έχουμε και την άδειά του" όπως γράφει και στο παρακάτω σημείωμα που υπάρχει στους δύο τελευταίους τόμους του Ημερολογίου: 
Έτσι μπορεί η καθεμιά κι ο καθένας να το διαβάσει ή να το κατεβάσει από (ΕΔΩ)
Ακόμα μπορεί να το μελετήσει ή να το ξεφυλλίσει από (ΕΔΩ)

Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015

Πρωτομαγιά

Καλό μήνα!!!
Λεχωνίτισσες βγήκαν για το Μάη!!
Δύο λαογραφικές καταγραφές από το λαυκιώτη εκπ/κό Δημήτρη Λαμπαδάρη για την Πρωτομαγιά στο Πήλιο. 
Είναι αντιγραφή από το βιβλίο του "ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΠΗΛΙΟΥ", Βόλος 1966 και από τις σελίδες 13-14 & 17. 

1.  ΤΟ ΨΩΜΙ ΤΗΣ Μ. ΠΕΜΠΤΗΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ
Ο Μάης, με το ξαναγέννημα όλης της Φύσεως, ξυπνάει απ' τη χειμερινή νάρκη και τα φίδια., που αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για τους ίδιους τους χωρικούς και τα ζώα τους. Πολλοί αγρότες και πολλά ζώα βρίσκουν τον θάνατο απ' το θανατηφόρο χτύπημα της δηλητηριώδους οχιάς.
Προληπτικό προφυλακτικό μέσο δεν υπάρχει, για τον αγρότη. Στράφηκαν κι αυτοί, προς την Εκκλησία.
Συνήθως το Πάσχα πέφτει κάθε χρόνο τον Απρίλιο και κοντά στην Πρωτομαγιά. Η Θεία χάρη του Θεανθρώπου, που σταυρώθηκε και αναστήθηκε, μπορεί να μας προφυλάξει με την παντοδυναμία του κι από τα φίδια, σκέφτηκαν. Και ζήτησαν τη βοήθεια του Χριστού με τον άρτο.
Το ψωμί για τις γιορτές του Πάσχα ζυμώνεται συνήθως τον Μεγάλη Πέμπτη. Ένα ειδικά μικρό ψωμάκι, φυλάσσεται για την Πρωτομαγιά.  Πρωί -πρωί και πριν ακόμη λαλήσει ο κούκος θα γευθεί από το ψωμί αυτό όλη η φαμελιά και θα ταϊστούν όλα τα ζώα της αγροτικής οικογενείας. Πιστεύουν δηλαδή ότι το ψωμί της Μ. Πέμπτης έχει τη δύναμη να διώχνει τα φίδια, που αρχίζουν να γίνονται επικίνδυνα με τις ζέστες του Μάη. Έτσι άτρωτοι και πλημμυρισμένοι πίστη ξεκινούν όλοι για τις αγροτικές τους δουλειές.

2.  ΤΟ ΣΚΟΡΔΟ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ
Το πουλί που φέρνει τον άνοιξη, με το δισύλλαβο πρωινό του κελάιδισμα, ο κούκος δηλαδή, παίρνει ειδικά την Πρωτομαγιά ανθρώπινη δύναμη. Και τη δύναμή του αυτή την χρησιμοποιεί κατά την αντίληψη του εδώ κόσμου, «επί κακώ». Είναι δυνατόν, δηλαδή το γλυκοχάραμα της Πρωτομαγιάς, μόλις κανείς ακούσει τη φωνή του κούκου να πάθη από πνιγμό λες και η φωνή αυτή έχει κάποια μαγική δύναμη να «κουμπώνη» κατά πως λέγεται με το να σφίγγη το λαιμό.
Για να προλάβεις λοιπόν το κακό αυτό πρέπει το πρωινό της Πρωτομαγιάς και πριν ακόμη ξεκινήσεις για τη δουλειά σου, να δαγκώσεις λίγο σκόρδα. Το σκόρδο προφανώς, εκτός των άλλων θεραπευτικών του ιδιοτήτων, έχει και τη δύναμη ίσως, με την ιδιάζουσα .μυρωδιά τον, να νικάει στην πάλη του με τη φωνή του κούκου, που τρέχει επίμονα να σου σφίξη το λαρύγγι και να σε  «κουμπώσει» κατά την τοπική έκφραση. Έτσι το σκόρδο σε καθιστά άτρωτο άπ' τις φωνητικές επιθέσεις του ανοιξιάτικου πουλιού. 
Το πράγμα όμως δεν σταματάει μέχρις εδώ. Οι χωρικοί μας αποδίδουν στο σκόρδο και μεγάλη επιθετική, θανατηφόρο πολλές φορές δύναμη. Διότι αν έχεις δαγκώσει σκόρδο και ακούσης μετά τον κούκο, αυτός τρέπεται αμέσως εις φυγήν και πολλές φορές πεθαίνει. Το άσχημο είναι ότι δεν καθορίζεται στο λαϊκό μας συνταγολόγιο η ποσότητα του σκόρδου που πρέπει το πρωτομαγιάτικο πρωινό να καταβροχθίσει κανείς, για να είναι πάντα ασφαλής. Παρόμοιες δοξασίες υπάρχουν και για τον βασιλέα της υπομονής το γαϊδούρι. Με μόνη τη διαφορά ότι το αντίδοτο της στεντωρείας φωνής τού συμπαθούς κυρ -Μέντιου, δεν είναι το σκόρδο, αλλά λίγο ψωμί. Καλή φυσικά αντίληψη, γιατί υποχρεώνει τους χωρικούς μας, πριν ξεκινήσουν για τις κοπιαστικές ανοιξιάτικες δουλειές τους, να βάλουν κάτι στο στόμα τους, έφ' όσον η εποχή επιβάλλει εύωχίαν και όχι νηστείαν.

Επιπλέον λαογραφικά στο ΦΙΡΙΚΙ. (ΕΔΩ) 

Τρίτη, 28 Απριλίου 2015

Ανοιξιάτικα δειλινά

Τελειώνει κι ο Απρίλης! Οι τελευταίες μέρες του είναι πράγματι ανοιξιάτικες. Το ίδιο και τα "δειλινά" του! 
Γι' αυτό ας απολαύσουμε ένα όμορφο κείμενο του 1927, αναμένοντας το Μάη! (*)
Πρόσφατη φωτογραφία των ακτών του Παγασητικού,
από τον Ηλία Σακελλάρη
ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΑ ΔΕΙΛΙΝΑ ΣΤΟ ΒΟΛΟ 
Γέρνοντας στου βουνού τη  ράχη ο ήλιος μάς αφήνει σκορπίζοντας αιθέρια πλουμιστά λουλούδια για να πάει να πέσει στην ανυπόμονη αγκαλιά τσ' αγαπημένης του νυφούλας Κυμοθόης. 
Στρατοκόποι περνάν και πάνε, άλλοι κουβαλώντας τη στάχτη τους κατά τον Άγιο Κωνσταντίνο και άλλοι για να πάρουν αέρα τα σωθικά τους τα μαραμένα απ' της πόλης τη βρωμιά.
Στον αλαφρό ίσκιο που απλώνει η πολυλογού λεύκα, 'δώ και τόσα χρόνια κοντά στην ακρογιαλιά,  κάθεται η  όμορφη κόρη του  ψαρά, για να μπαλώσει  τα δίχτυα του πατέρα που αύριο πρωί-πρωί θα πάει για δουλειά τραβώντας το βαρύ κουπί με τα ροζιασμένα, τίμια χέρια του.
Τα κόκκινα, σαν άλικα τριαντάφυλλα, χείλια της, αργοσαλεύοντας μυστικά τραγούδι λένε, ίσως νάναι  για τον όμορφο γρυπάρη που  προχτές στην Εθνική μας γιορτασιά τον κρυφοκύταε με πόθο μες στη μεγάλη Εκκλησιά.
Λίγο πιο πέραν τρατάρηδες της νιοφερμένης απ' το αντικρινό ακρογιάλι ψαροπούλας, πουλάνε με την οκά ζωντανά, σπαρταρίζοντα ψάρια που τα βγάνουν μεσ' από τα καλαμόπλεχτα κοφίνια τους.
Από ώρες χτυπήματα βαριά αντηχούν στο ακρογιάλι το μάγο. Είν' οι μαστόροι που φτιάνουν το καινούργιο καΐκι του μπάρμπα Νικόλα που θα ρίξουν στη θάλασσα μεθαύριο τη Πρωτομαγιά  για νάναι καλοτάξιδο. Τί χαρά και τι γλέντι, θάχουν αυτοί τότες, θα το στολίσουν με μυρτιές, θα πιούν και θα χορέψουν για το ριζικό τού καραβιού.
Η  νύχτα αργοαπλώνει τα δαντελένια μαύρα πέπλα της κι οι στρατοκόποι αργοφαίνονται πού και πού. 
Μα αυτός που σε τέτοια ώρα πρόβαλε θάναι κανένα άγνωμο, σεμνό ξεπεταρούδι που 'ρχεται, στο χέρι μια ανεμώνη κρατώντας, με τα χείλη «τα άνθη του κακού» τραγουδώντας, κυνηγητής ρεμβώδης μιας άπιαστης ιδέας φευγαλέας, ξεφεύγοντας πικρόχολα τον κόσμο τον υλιστή π' ανασκαλεύει μέσα του κακίες και θυμούς συμφέροντα και πάθη.
ΛΕΩΝΙΔΑΣ  Π. ΠΟΛΥΜΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Εδμόνδος) 
(ΠΑΝΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 1927, Θ. Βινικίου-Παπακωνσταντίνου,σελ. 298)

(*)  Μαζί μπορείτε να ακούτε και μια εκπληκτική μελωδία με τίτλο «Το τραγουδάκι του κλαρίνου» από το δισκάκι «Υάκινθος». Κλαρινίστας και δημιουργός ο Μάνος Αχαλινωτόπουλος.

Παρασκευή, 24 Απριλίου 2015

Το Πήλιον

Ο Κωστής Δ. Τοπάλης (ΕΔΩ) βουλευτής και υπουργός της περιοχής μας, ήταν αρκετά μορφωμένος με σπουδές Νομικής (Αθήνα, Γερμανία και Γαλλία). Υπήρξε συγγραφέας, αρθρογράφος-δημοσιογράφος και ρήτορας, συνιδρυτής της εφημερίδας ΕΣΤΙΑ. 
Υπήρξε δημοτικιστής και από τους ιδρυτές του Εκπ/κού Ομίλου. Υπερασπίστηκε το Δελμούζο και τους άλλους στη δίκη των Αθεϊκών. 
Παρακάτω ένα όμορφο (σε απλή καθαρεύουσα) κείμενό του για το Πήλιο, από τον "ΟΔΗΓΟ ΒΟΛΟΥ" του 1901

Τετάρτη, 22 Απριλίου 2015

Νικόλαος Γαντζόπουλος

"Ο ήρως του Σαρακηνού"
Ο πολεμιστής και ήρωας του 1878 Νικόλαος Γαντζόπουλος είχε καταγωγή από τη Μακρινίτσα. 
Πολλά στοιχεία για το βίο του δεν υπάρχουν παρά μόνον όσα ο ίδιος αναφέρει. Ούτε κάποιος μελετητής (από όσο γνωρίζω) έχει κάνει έρευνα γράφοντας γι' αυτόν.
Ήταν από τους πρώτους εθελοντές που με αρχηγό το Ζήσιμο Μπασδέκη, ξεκίνησαν από την Αθήνα και αποβιβάστηκαν στο Πήλιο. Είχε οριστεί σημαιοφόρος και πολέμησε και στις δύο μάχες της Μακρινίτσας (6 & 16-17 Μαρτίου 1878). Ήταν γνώστης των τοποθεσιών της Μακρινίτσας και ίσως γι’ αυτό έγινε σημαιοφόρος.  
Ο ίδιος ήταν αγράμματος κατά τα λεγόμενά του, ωστόσο κατέθεσε-έγραψε (διηγούμενος σε άλλον) τα γεγονότα των μαχών από προσωπική γνώση και εμπειρία.
Στο από 22 σελίδες φυλλάδιο-βιβλίο του  «ΙΣΤΟΡΙΚΑΙ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΠΗΛΙΩ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1878» υπό Νικολάου Γαντζοπούλου εκ Μακρινίτσης, Τύποις Πανθεσσαλικού Αθαν. Πλατανιώτου, Εν Βόλω 1905 περιλαμβάνει τα πολεμικά καθέκαστα και τις προσωπικές του απόψεις για τους αρχηγούς, τους συμπολεμιστές του και θεωρεί πως η Ιστορία του Μιλτ. Σεϊζάνη (Η Πολιτική της Ελλάδος και η Επανάστασις του 1878 εν Μακεδονία, Ηπείρω και Θεσσαλία -ΑΘΗΝΑΙ 1789) είναι ανακριβής.
Στα γραφεία της πρώην Κοινότητας Μακρινίτσας, υπάρχει ο παραπάνω πίνακας άγνωστου καλλιτέχνη,  με τον ήρωα. Ο ίδιος πίνακας σε παρελάσεις στην πόλη του Βόλου γινόταν λάβαρο από τους συμπατριώτες του Μακρινιτσιώτες.
Από το ιστολόγιο του φίλου Αντώνη Ζ.(ΕΔΩ)
Στην πόλη του Βόλου και στη συνοικία του Αγίου Κων-νου, υπάρχει μια κάθετη οδός αφιερωμένη σ’ αυτόν. Ξεκινά από την Πλαστήρα και φτάνει ως την Φιλιππίδη. Είναι οδός παράλληλη με τις οδούς Δροσίνη και Αιολίδος. Ήταν η 77η οδός μέχρι την απόφαση 827 του 1957 επί δημαρχιακής θητείας Θεόδωρου Κλαψόπουλου.
Παρακάτω μπορείτε να δείτε (διαβάσετε online πατώντας πάνω στον τίτλο) το σπάνιο πια βιβλιαράκι (*) έκδοσης του 1905 που ανέβασα στο διαδίκτυο:
Επίσης μπορείτε να το κατεβάσετε για τη βιβλιοθήκη σας από (ΕΔΩ)

Πηγές:
- ΙΣΤΟΡΙΚΑΙ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΕΝ ΠΗΛΙΩ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1878» Νικ.Γαντζοπούλου, Εν Βόλω 1905.
-ΔΡΟΜΟ-ΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ, Δημήτρη Κωνσταντάρα-Σταθαρά, Ιστορία των δρόμων και των πλατειών-Μνήμες και Τιμές, ΙΩΝΕΣ, Ν. Ιωνία Βόλου 2009

(*)  Ευχαριστώ πολύ, το συγχωριανό φίλο και συλλέκτη Νικ. Μαστρογιάννη που μου το παραχώρησε!