Κατὰ τὴν ἰδίαν πεδινὴν ὁδὸν μίαν ὥραν προβαίνοντες (απὸ τὸ Βόλο), ἐρχόμεθα εἰς τὰ Λεχώνια. Αὐτὰ κεῖνται ἐπὶ μιᾶς μὲ χωράφια, ἀμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων καὶ ἄλλων διαφόρων ὀπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία- Ιωαν. Αναστ. Λεονάρδος, 1836)

Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2014

Η Αγία Σοφία

Στα Άνω Λεχώνια και στο σημείο όπου ήταν το τζαμί (ΕΔΩ), ακριβώς δίπλα, υπήρχε παλιότερα ένα προσκυνητάρι αφιερωμένο στην Αγία Σοφία και στις τρεις κόρες της Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη κι όχι στη Σοφία του Θεού όπως στην Πόλη και στη Θεσσ/νίκη. Εκεί δίπλα σ’ ένα μικρό σπιτάκι, έμενε η προσφυγοπούλα Αμαλία Ιωακείμ Παπά από τη Νικομήδεια, που άναβε μαζί με τις άλλες γειτονοπούλες, το καντηλάκι της.
Σήμερα βέβαια, δεν υπάρχει ίχνος από το τζαμί, το σπίτι και το εικονοστάσι!
Οι μαρτυρίες λένε πως αρχικά υπήρχε ένα προσκυνητάρι με δυο προπαντιώτικες πλάκες για σκεπή και την εικόνα της Αγίας Σοφίας μέσα. Άλλοι λένε πως το εικονοστάσι ήταν μέσα σε κουφάλα δέντρου βελανιδιάς, που παλιά πράγματι υπήρχε στο σημείο. Μια λεχωνίτισσα γερόντισσα η Μαρία Κουτή, είπε πως θυμόταν να βρίσκεται σε κουφάλα λωτομπριάς. 
 Όπως και να έχει, η Λενίτσα Κ. Λυχναρά σύζυγος Σωτήρη Κουτή, είχε βάλει σκοπό της ζωής της να φτιάξει στο ίδιο σημείο -ήταν κι η γειτονιά της- ένα εκκλησάκι. Δεν το κατάφερε όμως ως τα 1999, που άφησε τούτον τον κόσμο! Άφησε "βασαέτ΄" (=υπόσχεση) κι ο γιος της Κώστας -σύμφωνα με τη μαρτυρία του-τις μέρες πριν το μνημόσυνο, είδε σε όνειρο τη μάνα του, που του υπενθύμιζε τη θέλησή της! (Έτσι δε γίνεται, σχεδόν πάντα;) 
Ο ίδιος αρχικά ζήτησε τον ίδιο χώρο από τους σημερινούς ιδιοκτήτες, να στήσει εικονοστάσι, αλλά μετά την άρνησή τους, τοποθέτησε ένα στο σταυροδρόμι σε χώρο παρακείμενο του αρχικού. Εκεί από τότε, υπάρχει το εικονοστάσι και η συνεχής φροντίδα του έχει αφεθεί στην ευλάβεια των κυριών της γειτονιάς!
Λίγα χρόνια αργότερα και τα δυο της παιδιά και κάτω απ' το παλιό "Πρατήριο του Κωστάρα & Γιωργούλη Λυχναρά" έστησαν σε δικό τους χώρο το σημερινό εκκλησιδάκι που σήμερα γιορτάζει! 
Αυτό βρίσκεται πάνω στο δρόμο προς Άγιο Βλάση και πριν το συνοικισμό. Εκεί, με την αρτοκλασία, τα κεράσματα των ιδιοκτητών και με τη συγκέντρωση πολλών ντόπιων γιορτάζονται οι Αγίες Σοφία (μητέρα), Πίστη, Αγάπη και Ελπίδα (κόρες)!

Σάββατο, 13 Σεπτεμβρίου 2014

Η προσφυγιά στα Λεχώνια

Με αφορμή τις εκδηλώσεις μνήμης 
"Η 14η Σεπτεμβρίου, καθιερώθηκε ως ημέρα Εθνικής Μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μ. Ασίας από το Τουρκικό Κράτος".

Στ’ Άνω Λεχώνια εγκαταστάθηκαν αρκετοί από τους πρόσφυγες που «ξέβρασε το μαύρο κύμα» και βγήκαν στην παραλία του Βόλου. Οι περισσότεροι κατάγονται από την Μ. Ασία (παράλια), απ’ τη Νικομήδεια, κάποιοι απ’ την Πόλη και κάποιοι απ’ τα ενδότερα. Οι ντόπιοι τους υποδέχτηκαν και τους βοήθησαν όπως μπορούσαν. 
Αγιοβλασίτισσες (τότε Καραμπασιώτισσες) συνδράμουν το Άσυλο Βόλου,
που βοηθά τα παιδιά των προσφύγων -1923 
Η Κοινότητα τους παραχώρησε οικόπεδα για την εγκατάστασή τους.(ΕΔΩ)

Τα επόμενα χρόνια, πολλοί/ ές παντρεύτηκαν και έκαναν οικογένειες αμιγείς και μικτές με ντόπιους/ες.
Στο κατατοπιστικότατο βιβλίο του εκπ/κού Δημήτρη Κωνσταντάρα-Σταθαρά 
«Μικρασιάτες Πρόσφυγες στη Μαγνησία, Βόλος-Νέα Ιωνία, Πήλιο, Αλμυρός, Βελεστίνο, Σκιάθος-Σκόπελος-Αλόννησος » (Βόλος-έκδοση 2008 ), υπάρχει πλήρης καταγραφή και των εγκατεστημένων προσφύγων στο χωριό μας, από τα αρχεία της πρώην Κοινότητας Άνω Λεχωνίων.
Στα παρακάτω αντίγραφα του βιβλίου μπορεί να μάθει ο κάθε ενδιαφερόμενος/η, ποιοι/ες ήταν οι τότε νέοι/ες αυτοί κάτοικοι των Α. Λεχωνίων. 

Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου 2014

1885 ...ανευρέθη πλαξ

1885 ...ανευρέθη πλαξ! Τότε. Τώρα;
(Με αφορμή την επικαιρότητα των ανασκαφών στην Αμφίπολη, ο φίλος εκπ/κός-ιστορικός Νικόλας Φ. έκανε στο λογαριασμό του στο fb, την παρακάτω εξαιρετική ανάρτηση-κοινοποίηση που αλίευσε από την ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ (ΕΔΩ)
Εκεί μεταξύ άλλων γράφει  ο αρθρογράφος: […] Εν ολίγοις, σε μία χώρα σπαρμένη αρχαία, η αρχαιολογία δεν συμπεριλαμβάνεται στα προβεβλημένα επαγγέλματα, ενώ θα έπρεπε να ήταν το πλέον περιζήτητο...Κατά τ' άλλα, εμείς οι Ελληνες είμαστε περήφανοι για την ιστορία μας, την οποία, όμως, όχι μόνο δεν επιθυμούμε ν' ανακαλύψουμε, αλλά ούτε καν να μάθουμε...[…]
Στα Λεχώνια πάντως (εκτός των λίγων αποκαλύψεων στα Πλατανίδια που πάλι καλύφτηκαν) ανασκαφή στο λόφο Νεβεστίκι δεν έγινε ποτέ! Μήπως είναι καιρός ν’ ασχοληθεί σοβαρά και με την περιοχή μας η Αρχαιολογική; )
Στα Πέρα Λεχώνια (Άνω), είναι γνωστό πως υπήρχε παλιότερη κατοίκηση (αρχαιότητα & μεσαίωνας) στο λόφο Νεβεστίκι και στο Παλιόκαστρο (δες τις σχετικές αναρτήσεις). 
Παρακάτω μια δημοσίευση του 1885 που μας παραπέμπει σε ναό του Αγ. Γεωργίου "ολίγον κάτωθεν του τεμένους", όπου προγενέστερα υπήρχε μάλλον άλλος αρχαίος ναός. Η θέση ταυτίζεται με την περιοχή της σημερινής πλατείας και της παρακείμενης εκκλησίας του Αγ. Αθανασίου. Εκεί βρέθηκε επιτύμβια ανάγλυφη πλάκα. Η ίδια ανακοίνωση υπάρχει και στα 1899 που λέει πως βρέθηκε σε αχούρι προ εξαετίας (!) , όπου και μεταφέρθηκε στο Βόλο στο υπο σύσταση Μουσείο.

Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2014

Ένα παλιό παιχνίδι

Ένα παλιό πηλιορείτικο παιχνίδι καθαρά αγορίστικο ήταν τα φυσοκάλαμα
Βέβαια το ίδιο το συναντάμε και σ΄άλλα μέρη της Ελλάδας σαν παιχνίδι, αλλά και σε ...ιθαγενείς Ινδιάνους και της ζούγλας σαν όπλο! 
Ήταν ένα κομμάτι από καλάμι ντόπιο -κι όχι ινδοκάλαμο-που στο Πήλιο ευδοκιμεί, ειδικά στις παραλίες του Παγασητικού και στις ρεματιές. Κόβαμε, το μακρύτερο κομμάτι που βρίσκαμε. Όσο πιο μακρύ, τόσο μεγαλύτερο το «βεληνεκές» του! Το κόβαμε στους κόμπους και το χρησιμοποιούσαμε σαν προωθητικό σωλήνα. 
Ο σουγιάς τότε, ήταν σχεδόν πάντα στην τσέπη μας κι οι δραστηριότητές μας πάντα στην εξοχή! 
Βάζαμε λοιπον, στο στόμα τα μπούρμπουλα και τα φυσούσαμε με δύναμη στο στόχο. Αυτός συνήθως ήταν κάποιος άλλος συμπαίχτης ή συμμαθητής. Πολλές φορές χρησιμοποιούσαμε ρετάλια από πλαστικούς ηλεκτρολογικούς σωλήνες, από σπίτια που τότε -δεκαετία του '60-έκαναν την πρώτη τους ηλεκτρολογική εγκατάσταση! 
Άλλοτε, για μικρής εμβέλειας φυσοκάλαμα, χρησιμοποιούσαμε για σωλήνες τα στυλό, όταν αυτά έσπαγαν μπροστά, στέλνοντας χάρτινα μπαλάκια στους μπροστινούς συμμαθητές ή και συμμαθήτριες! Όταν δεν είχαμε τίποτα απ' τα παραπάνω στρίβαμε κόλλες τετραδίου και τις κάναμε σωλήνες...  
Η καλύτερη εποχή για παιχνίδι με φυσοκάλαμα, ήταν το φθινόπωρο που υπήρχαν τα «μπούρμπουλα» σε αφθονία!  
Μπούρμπουλα (καρποί) πυράκανθου
Μπούρμπουλα τσιτσιραβιάς
Τα καλύτερα ήταν αυτά της «λωτομπ’ριάς». Τ' άλλα ήταν λύσεις ανάγκης!
Η λωτομουριά (γνωστή στον ελλαδικό χώρο ως μελικουκιά ή γκαβγκιά ή γαψιά  ή κουτουμηλιά –Celtis australis) είναι ένα αγριόδεντρο. Μεγαλώνει σχετικά γρήγορα και το ξύλο του είναι συμπαγές χωρίς ρόζους, σκληρό και λευκό. Το χρησιμοποιούσαν παλιά, για να φτιάχνουν τις ρόδες των χειραμαξών και των κάρων. 
Στις αρχές του φθινόπωρου ωρίμαζαν οι καρποί του. Το χαρακτηριστικό τους είναι πως πρώτα τρώγαμε το νόστιμο ώριμο (τα άγουρα είναι στυφά) εξωτερικό τους και μετά φυσούσαμε το -όμοιο με χοντρό μαύρο πιπέρι- ολοστρόγγυλο κουκούτσι!
Μπούρμπουλα "λωτομ'πριάς"- τα ...καλύτερα!

Τετάρτη, 3 Σεπτεμβρίου 2014

Παρθεναγωγείο Βόλου

Σεπτέμβρης και τα σχολεία σε λίγες μέρες ανοίγουν. 
Μια εγγραφή που μας θυμίζει ένα πρωτοποριακό σχολείο, (Πρότυπο Σχολείο Θηλέων) που παρόλο που πέρασε απ' την πόλη σαν "διάττων αστήρ", φώτισε τον τόπο κι όλη την Ελλάδα!!!  
Για το Παρθεναγωγείο του Βόλου (Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο, 1908-1911), έχουν γραφτεί και ειπωθεί όλα.
Το παρακάτω όμως περιληπτικό κείμενο από το βιβλίο Ο ΒΟΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΗΛΙΟ τομ. Α΄- Βόλος 1959 (ΕΔΩ),(ευχαριστίες στο συνάδελφο Γιάννη Οργ. που το ανέβασε στο διαδίκτυο)  είναι μια 7σέλιδη κατατοπιστική ευκολοδιάβαστη περίληψη. 
Για αναλυτική-λεπτομερειακή  επιστημονική περιγραφή , υπάρχει το 2τομο έργο του βολιώτη καθηγητή Χαρ. Χαρίτου:   
"Το Παρθεναγωγείο του Βόλου", Α΄& Β΄τόμοι, έκδοση  Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, Αθήνα 1989 [υπάρχει ολόκληρο (ΕΔΩ)]

Δευτέρα, 1 Σεπτεμβρίου 2014

Σεπτέμβριος

Καλό μήνα!
1. Μαζί με την αρχή του εκκλησιαστικού έτους που είναι την 1η Σεπτεμβρίου-σήμερα (βλ. Ινδικτιών-Ίνδικτος- ΕΔΩ), έχουμε και την αρχή της νέας σχολικής και ακαδημαϊκής χρονιάς. «Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του» (ΕΔΩ) λοιπόν, χωρίς να θεωρείται(;) το σχολειό κάτεργο!
Καλή σχολική χρονιά σε παιδιά, δασκάλους και γονείς!
Όλα τα αντίγραφα από το εκκλησιαστικό βιβλίο
 "Μηναίον Σεπτεμβρίου"
2. Σήμερα όμως γιορτάζουν και πολλές κυρίες που έχουν τα παρακάτω ονόματα που δεν έχουν μεγάλη συχνότητα. Χρόνια τους Πολλά! 
(Αδαμαντία-ντίνη, Αθηνά, Ακριβή, Αντιγόνη, Αρηβόια, Ασπασία, Αφροδίτη, Διώνη, Δωδώνη, Ελπινίκη, Ερασμία, Ερατώ, Ερμηνεία, Ευτέρπη, Θάλεια, Θεανώ, Θεονόη, Θεονύμφη, Ισμήνη, Καλλιρρόη, Καλλίστη-ιστώ, Κλεονίκη, Κλεοπάτρα-Πάτρα, Κλειώ, Κοραλία-Ραλλού, Μαντώ, Μαργαρίτα, Μαριάνθη, Μελετία, Μελπομένη, Μόσχω, Πανδώρα, Πηνελόπη, Πολύμνια, Πολυνίκη, Πολυτίμη, Σαπφώ, Τερψιχόρη, Τρωάδα, Χάιδω, Χαρίκλεια).

Τετάρτη, 27 Αυγούστου 2014

Αϊ-Γιάννης

Αϊ-Γιάννης: Τοποθεσία-Πηγές 
Θυμάσι που σι φίλησα κάτου στουν Αϊ-Γιάννη
κι βάλαμι για μάρτυρα τα φύλλα απ’ του πλατάνι;
Τώρα τα φύλλα πέσανι κι ποιος θα μαρτυρήσει;
Ας μαρτυρήσ’ ι πλάτανους κι αυτήν η κρύα βρύση!
(Κ. Λιάπης, Το Δημοτικό τραγούδι στη Μαγνησία, τομ. Α΄)
ΟΙ πηγές στον Αϊ-Γιάννη στην αρχή του ρέματος Κουφάλα και στην ομώνυμη περιοχή, είναι γνωστή μαγευτική τοποθεσία από τους παλιούς καιρούς. Είναι πάνω στον παλιό δρόμο που ένωνε τα χωριά Αϊ-Γιώργη και Αϊ-Λαυρέντη. Από εκεί περνούσε ο δρόμος γιατί οι πηγές πότιζαν τότε, ζώα κι ανθρώπους! Σήμερα ο ίδιος δρόμος, είναι μια διαδρομή πεζοπόρων, όπως άλλωστε κι όλα τα μονοπάτια και καλντερίμια του Πηλίου. 
[Αν βέβαια θέλει να πάει κάποιος μ' αυτοκίνητο πρέπει να φτάσει ως το μοναστήρι των Ταξιαρχών στον Αϊ-Γιώργη κι από εκεί ακολουθώντας τον αγροτικό δρόμο, να πάει αριστερά ως το "Τσαμέικο" (πρώην κτήμα των αδελφών παλιών ληστών Τσάμη) και να συνεχίσει ελάχιστα με τα πόδια, ως τις πηγές.]
Χάρτης του δήμου Νηλείας-1899.
Φαίνεται ο δρόμος που περνά απ' τις πηγές Αϊ-Γιάννη
Το όνομα το πήρε μάλλον από κάποιον Κεφάλα ή Κεφαλά (όνομα γνωστό στην περιοχή) ή από την κουφάλα (=κοίλωμα, βαθούλωμα). Κι αυτό γιατί υπάρχει μικρό ανώνυμο σπήλαιο βόρεια του Καραμπασιού, γνωστή κι ως "τρύπα τ' Αράπη". 
Πάντως στην ντοπιολαλιά αναφέρεται ως Κ'φάλα!
Τοποθεσίες ανάμεσα Αϊ-Γιώργη και Αϊ-Λαυρέντη
Από τις πηγές αυτές που το νερό αναβλύζει γάργαρο, υγιεινό,  και κρυστάλλινο, υδρεύεται και αρδεύεται το χωριό του Αγίου Βλασίου, παρ’ όλο που η περιοχή βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια του Αϊ-Γιώργη του τέως δήμου Νηλείας. 
Τώρα πότε και πώς ακριβώς πέρασε η πηγή στην κυριότητα των χωριών Καραμπασιού και Άνω Λεχωνίων, είναι αδιευκρίνιστο. 
Ο Κ. Λιάπης λέει πως επί τουρκοκρατίας και σύμφωνα με την παράδοση παραχωρήθηκαν τα νερά Κουφάλας, όταν έγινε κι η απεξάρτηση του Καραμπασιού από τον Άγιο Γεώργιο, γύρω στα 1818. Τότε λοιπόν, κοντά στις πηγές βρέθηκε κάποιος σκοτωμένος Τούρκος. Ρωτώντας στις ανακρίσεις οι λεχωνίτες Οθωμανοί για το φονικό, οδηγήθηκαν απ’ τους Καραμπασιώτες στον Αγ. Γεώργιο. Αυτοί σαν ανταμοιβή, έδωσαν μαζί με την αποκοπή απ’ την επιρροή του Αγ. Γεωργίου και τις πηγές Κουφάλας-Αϊ- Γιάννη, για πάντα. Έτσι η περιοχή των πηγών ανήκει στον Άγιο Βλάσιο και τα νερά είναι συνεκμετάλλευση των χωριών.
Κάτω από το γνωστό πλάτωμα όπου υπάρχει το νεόδμητο εκκλησάκι, εκεί όπου παλιά βρισκόταν ένα απλό προσκυνητάρι, υπάρχουν κι άλλες πηγές απ’ όπου υδρεύονται τ’ Άνω Λεχώνια απ’ το τέλος της δεκαετίας του ’80. Βέβαια από τα ίδια νερά της Κουφάλας, αρδεύονται ανέκαθεν τα λεχωνίτικα κτήματα. Μέρος αυτών των νερών  και από τις απέναντι πηγές Ζάγγα, πάει για την ύδρευση (ΕΔΩ) στ’ Άνω Λεχώνια. Η ποιότητα των νερών ύδρευσης και των δύο χωριών είναι η ίδια. Οι ποσότητες κατανέμονται σύμφωνα με παλιές αποφάσεις-δικαιώματα, ανάλογα με τις αρδευόμενες περιοχές και είναι περίπου ίσες. Η διαφορά βρίσκεται στα σημεία συγκέντρωσης και αρχής των υδραυλάκων. Για τον Αϊ-Βλάση είναι το σημείο των πηγών στον Αϊ-Γιάννη και στην περιοχή "Ντριστέλα" και για τα Άνω Λεχώνια λίγο πάνω απ’ το Παλιόκαστρο, στο φράγματα Τζοάνη και λίγο πάνω απ' το ελαιοτριβείο Γεωργούδη στη ρεματιά.
Το κτίσμα που έγινε η συγκέντρωση νερού κάποιων πηγών τη δεκαετία του ’60, βρίσκεται στο χώρο του πλατώματος και κατασκευάστηκε τότε από την Κοινότητα Αγ. Βλασίου, έπειτα κι από προσωπική εργασία των κατοίκων. Το δίκτυο ως το χωριό του Αϊ-Βλάση, αρχικά ήταν με πήλινα κιούγκια κι αργότερα λόγω των πολλών βλαβών αντικαταστάθηκε με σιδηροσωλήνα.
Για την περιοχή έχουν γράψει πολλοί παλιότερα. Ήταν κι είναι ένας τόπος παραδεισένιος, γι’ αυτό και πάντοτε οι γυροχωριανοί μαζεύονται τα καλοκαίρια σε συμπόσια και «ζεύκια»! 
Από παλιά επίσης εκεί υπήρχε ξωκλήσι, όπως αναφέρουν τα παρακάτω κείμενα:
Η ΦΗΜΗ, 1887
Το εκκλησάκι του Αϊ-Γιάννη -κατασκευή 1993.
Φωτογραφία από το βιβλίο του Ν. Χαρατσή
Στα προηγούμενα και τωρινά χρόνια, κάθε καλοκαίρι στις 28 Αυγούστου, παραμονή του Αποκεφαλισμού του Προδρόμου, μαζεύονται  εκεί οι Καραμπασιώτες -συνήθως- και γλεντούν ολημερίς. Έτσι τιμούν τον Αϊ-Γιάννη και απολαμβάνουν το δροσερό περιβάλλον. Το απόγευμα μετά τον εσπερινό της γιορτής και την αρτοκλασία, επιστρέφουν στο χωριό.
Εκεί στη ίδια περιοχή των πηγών Κουφάλας, στη ρεματιά, στα χρόνια του μεσοπολέμου, οι Αγιολαυρεντίτες είχαν κατασκευάσει υδροηλεκτρικό εργοστάσιο για ηλεκτροφωτισμό του χωριού τους. Αυτό το ανατίναξαν καταστρέφοντάς το (!), οι αντάρτες.
Επίσης στην ίδια περιοχή στο καλύβι Κουτούπη, οίκημα δίπλα στη γνωστή πηγή του Κάτω Αϊ-Γιάννη, υπήρχε και λειτουργούσε στην Κατοχή, νοσοκομείο των ανταρτών. 
Το νοσοκομείο των ανταρτών στον Αϊ-Γιάννη
(Αρχείο του αγιοβλασίτη Τάσου Ράπτη)
Πηγές:
1. Ιστορία του χωριού Άγιος Λαυρέντιος του Βόλου, Σωκρ. Βαμβάκος, Αθήναι 1927
2. Άγιος Λαυρέντιος, ένα πηλιορείτικο χωριό, Γυναικείος Σύλλογος Ανάπτυξης Αγίου     Λαυρεντίου, 2002
3. Οδηγός Πηλίου για περιπατητές, Νίκος Χαρατσής, ΤΥΠΟΚΟΡ, 2000
4. Ο μεγάλος Αϊ-Γιώργης του Πηλίου, Κ. Λιάπης, Βόλος 1994
5. Η ΦΗΜΗ, Ημερολόγιο 1887
6. Η Θεσσαλία, Ν. Γεωργιάδου, 1880