Κατά την ιδίαν πεδινήν οδόν μίαν ώραν προβαίνοντες (απὸ το Βόλο), ερχόμεθα εις τα Λεχώνια. Αυτά κείνται επί μιας με χωράφια, αμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων και άλλων διαφόρων οπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία-Ιωάννης Αναστασίου Λεονάρδος, 1836)

Π Ρ Ο Σ Ο Χ Η ! Μπορείτε να αντιγράφετε κείμενα κ.ά. από το ιστολόγιο. Αυτό, ΔΕΝ αποκλείει αναφορά στην ΠΗΓΗ. - - Ιδιωτικά αρχεία να ΜΗΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ.

Τρίτη, 24 Μαΐου 2016

«Σοφίκα Τοπάλη-Θηλιά στη μνήμη»

Ένα βιβλίο για τις τραγικές γυναίκες Τοπάλη κι όχι μόνον...
[...] Η «Σοφίκα Τοπάλη» είναι μια ιστορία αληθινή που σημάδεψε τα Κάτω Λεχώνια και που κλόνισε το πανελλήνιο τις τελευταίες μέρες της Κατοχής των Γερμανών και τις πρώτες του Εμφυλίου. Μια ιστορία που αποσιωπήθηκε για το φόβο των Ιουδαίων, για να γίνει πολύ αργότερα γνωστή και στους ίδιους τους κατοίκους των Κάτω Λεχωνίων...
Φύγαν οι Γερμανοί, μαζί και οι Εασαδίτες κι αφήσανε το έργο τους ελεύθερο στην κοινή θέα. Με την ψυχή στο στόμα πλησίασαν δειλά οι Κατωλεχωνίτες. Ανάμεσά τους κι εσύ. Σήκωσες τα μάτια στα πρόσωπα των κρεμασμένων γυναικών. Δεν άντεξες. Πήγες παράμερα, σ’ απόσταση ασφαλείας, να μην τα ξεχωρίζεις. Να βλέπεις μόνο τις φιγούρες να λικνίζονται σ’ ένα αποτρόπαιο «λούνα-παρκ»: Τρεις γυναίκες κρεμασμένες σ’ ένα δέντρο, παγκόσμια «αποκλειστικότης» του χωριού μας! Σε πρώτο πλάνο τη Σοφίκα, αριστερά την Καλαβρού κι απέναντι τη Λουκία. Τρεις κούκλες παραμορφωμένες, να κρέμονται και να στριφογυρίζουν, δείχνοντας μια τις φριχτές μορφές τους και μια τους τσακισμένους τους λαιμούς, ανατριχιαστική σκηνή, σιωπηλή μαζί και κραυγαλέα, όσο κι αν μεσολάβησαν καιροί, δεκάδες χρόνια από τότε.
Από την τραγική εκείνη Παρασκευή της 7ης Ιουλίου του 1944... ]
(Από το εσώφυλλο του βιβλίου-έρευνα ζωής του λεχωνίτη Γιάννη Μαντίδη, που περιμέναμε και μόλις κυκλοφόρησε. Διατίθεται από τις εκδόσεις HISTORIA,Υψηλάντους 3, Αθήνα, τηλ. 2107255962 και από βιβλιoπωλεία.)

Κυριακή, 22 Μαΐου 2016

Στον ...μαυροπίνακα !

Η οικογένεια Μιλάνου -από αριστερά Νίκος, 
Κάρ(ο)λος, μπαρμπα-Στέφανος & Στάθης.
(Από το Μουσείο της Πόλης του Βόλου)
Στη γνωστή παλιά (μουσική) ταβέρνα του Βόλου «Η ΣΚΑΛΑ» του Μιλάνου που τότε βρισκόταν στην πλατεία του Αγ. Νικολάου (Ερμού 174), στον τοίχο της αίθουσας υπήρχε ένας μαυροπίνακας. Είχε στην κορυφή του γραμμένον τον τίτλο «Ο αχάριστος κόσμος». 
Εκεί ο ιδιοκτήτης μπαρμπα-Στέφανος Μιλάνος (με τα παιδιά του) έγραφε κατά καιρούς αυτούς που είχαν περάσει από εκεί, έφαγαν κι ήπιαν και δεν πλήρωσαν! Και βέβαια ήταν συνήθης αυτή η πρακτική, λόγω έλλειψης χρημάτων. Όμως είχε τριπλό σκοπό αυτή η δημόσια «διαπόμπευση» (θα λέγαμε σήμερα). Πρώτον για να ξέρουν οι «μπαταχτσήδες» τι τους περιμένει αν δεν εξοφλήσουν τα χρέη τους, δεύτερον να το θυμούνται αν το «ξέχασαν και τρίτον «προς παραδειγματισμόν» άλλων!
Τα ονόματα άλλαζαν βέβαια και σβήνονταν όταν οι «έχοντες βερεσέδια» επενερχόμενοι πλήρωναν τα χρωστούμενα. Σταθερός μεγαλοφειλέτης ήταν ο μπουζουκτσής τότε και συνθέτης Γιώργος Μητσάκης με 150 δραχμές... 

Στις 16 Μαρτίου 1954 (χρονολογία της φωτογραφίας) στον «Αχάριστο κόσμο» γράφτηκαν άλλα ονόματα. Δυο απ’ αυτά ήταν από Καραμπασιώτες ( γνωστούς πότες). Πρώτο του Σαράντη Ανδρίτσου (μιναδόρος, φουρνελάς) και δεύτερο του Βλάση Κωστόπουλου (ράφτης).
Φαίνεται πέρασαν ήπιαν κι έφαγαν και άφησαν …για την επόμενη φορά την πληρωμή!
Δεν είναι γνωστό το πότε εξόφλησαν το λογαριασμό τους...
Πάντως στην επόμενη αναγραφή, δεν υπήρχαν τα ονόματά τους!
Άλλοι καιροί, άλλα ήθη!

Σάββατο, 21 Μαΐου 2016

Κάηκε κι ένα σχολείο που 'ταν Παρθεναγωγείο…

«Εν Τσαγγαράδη του Πηλίου χθες, κατά τηλεγράφημα του νομάρχου Λαρίσσης, εγένετο παρανάλωμα του πυρός το Τζεβοπούλειον παρθεναγωγείον, μόλις σωθείσης της διευθυντρίας. Άγνωστον πόθεν προήλθεν το πυρ». 
Αυτά έγραφε η αθηναϊκή εφημερίδα (ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ, Αθήναι, Δευτ. 25-12-1889) για τη φωτιά που κατέστρεψε το «Παρθεναγωγείο»(=σχολείο θηλέων) στην Τσαγκαράδα.
Δυο βδομάδες αργότερα στις 8-1-1890, στέλνει στην ίδια εφημερίδα επιστολή ο (από άλλα γραπτά του γνωστός μας) τσαγκαραδιώτης λόγιος Γεώργ. Αδρακτάς που διορθώνει την είδηση δίνοντας τις παρακάτω πληροφορίες :
1. Το παρθεναγωγείο δεν είναι Τζεβοπούλειο(!) αλλά «Ρήγειο», καθότι αυτό ήταν δωρεά από την κληρονομιά του Ρήγα Πέτρου Στυλιαρά και χτίστηκε μόλις τέσσερα χρόνια πριν, στα 1885.
2. Το παρθεναγωγείο «ήτο μέγαρον ωραίον και μεγαλοπρεπές εκ των λαμπροτέρων της κωμοπόλεως». Χτίστηκε σε σχέδια Γάλλου μηχανικού και κόστισε πάνω από 1500 λίρες.
3. Ήταν στην συνοικία της Αγ. Παρασκευής «επί λαμπράς θέσεως».
4. Την εποχή εκείνη υπήρχε και άλλο Παρθεναγωγείο στην Τσαγκαράδα στη συνοικία των Ταξιαρχών, δωρεά των αδελφών Καρτάλη.
5. Η πυρκαγιά ξεκίνησε από φωτιά που είχαν ανάψει εργάτες που εκτελούσαν εργασίες στο κτίριο για να ζεσταθούν -επειδή έκανε πολύ κρύο- στις 23 Δεκεμβρίου 1889. Η μετάδοση έγινε από πριονίδια που υπήρχαν στο δάπεδο.
6. Οι εργάτες κοιμήθηκαν και δεν κατάλαβαν τη φωτιά, παρά μόνον όταν αυτή πήρε διαστάσεις βγήκαν έξω φωνάζοντας.
7. Ειδοποιήθηκε η συνοικία με χτύπημα της καμπάνας, αλλά λόγω της προχωρημένης νύχτας και της απόστασης των σπιτιών δεν πρόφτασαν να τη σβήσουν οι προστρέξαντες κάτοικοι.
8. Στο διπλανό δωμάτιο κοιμόταν με τη μητέρα της η δασκάλα –η οποία και δίδασκε για πρώτη φορά. Έντρομες πετάχτηκαν έξω, ευτυχώς σώες και αβλαβείς.
9. Η πυρκαγιά έκαψε ολοσχερώς το κτίριο λόγω του δυνατού βοριά που επικρατούσε.
10. Η δημοτική αρχή «επελήφθη ανακρίσεων» για τα αίτια, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
11. Οι εργάτες αρχικά συνελήφθηκαν, αλλ’ αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι.
12. Το κτίριο δεν ήταν ασφαλισμένο «διά το απίθανον και το σπάνιον πυρκαϊάς εν τοις χωρίοις».

Πέμπτη, 19 Μαΐου 2016

Ατμοπλοΐα Στακού-Νανοπούλου

Μια διαχρονική ιστορία…
(χωρίς σχόλια !)
Εφημ. ΚΗΡΥΞ, Βόλος 6 Μαρτίου 1912
Η Ατμοπλοΐα Στακού- Νανοπούλου
[ ΙΔΡΥΘΗ μία ατμοπλοΐα Βολιώτικη διά του ενθουσιασμού και της επιχειρηματικότητος δύο Πηλιορειτών. Των κ. κ. Στακού και Νανοπούλου.
Η ίδρυσις της ατμοπλοΐας δια κεφαλαίων τοπικών, και με υπηρεσίαν εντελώς Βολιώτικην, έπρεπε  να υπακούση την υπερηφάνειαν του τόπου. Και όλοι μικροί και μεγάλοι να σπέυσουν προτιμώντες και υποστηρίζοντες τα Βολιώτικα ατμόπλοια. Δεν είνε έτσι ;
ΑΥΤΟ κάμνουν οι Συριανοί ! οι οποίοι επ’ ουδενί λόγω ταξιδεύουν ή φορτώνουν με άλλο βαπόρι ! Αυτό κάμνουν οι Άνδριοι ! Αυτό κάμνουν  οι Πειραιώτες οι φυσικοί εμπορικοί αντίπαλοι του Βώλου ! Μόνον οι Βολιώται δεν εννοούν το αίσθημα της τοπικής υπερηφανείας να το σπρώξουν μέχρις υποστηρίξεως της ατμοπλοΐας του τόπου των.
Και δι’ αυτό η Πηλίου με ατμόπλοια άριστα, τα καλλίτερα, τα μεγαλείτερα, με την άνεσιν, την περιποίησιν κι επιτέλους με τας χαμηλωτάτας τιμάς δεν κάμνουν τίποτα.
Ο ΛΑΟΣ, ο αισθηματικός λαός του Βόλου, ο αισθανόμενος καλλίτερα από τους μεγάλους τα καθήκοντά του, έχει κηρυχθή εκθύμως υπέρ της ατμοπλοΐας Πηλίου. Οι μεγάλοι όμως, οι ισχυροί, οι φορτωταί εκείνοι επί των οποίων θα επερίμενε να στηριχθή η  ατμοπλοΐα τού τόπου, την πολεμούν αλύπητα.
Προτιμούν να φορτώνουν εις όλας τας άλλας εταιρίας, τας Πατρινάς, τας Κερκυραϊκάς, τας Κινεζικάς ακόμη, όχι όμως εις την ατμοπλοΐαν Πηλίου!  Α μπα, αυτή δεν συμφέρει διότι ενισχύει τον τόπον ! Δεν τον αφήνει να γίνη νεκροταφείον !  
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΝ αναφέρομεν τούτο:
Την ημέραν καθ’ ήν επρόκειτο να αναχωρήση ο κ. Βενιζέλος διά Βόλον, έφευγον εκ Πειραιώς δύο άλλα ατμόπλοια εκτός του «Βόλου». Δύο δε έτεροι διευθυνταί ατμοπλοϊών παρουσιάσθησαν θέτοντες εις την διάθεσιν του κ. Πρωθυπουργού τα ατμόπλοιά των.
-Ευχαριστώ. Θα προτιμήσω το ατμόπλοιον το Βολιώτικον!
Οι Βολιώται όμως δεν σκέπτονται ούτω. ]
                                                              (εφημερίδα ΚΗΡΥΞ, Βόλος, 27 Απριλίου 1912)

Τρίτη, 17 Μαΐου 2016

Η εκτέλεση στο Μαλάκι

Είναι μια σχετικά άγνωστη τραγική πτυχή της Κατοχής, που την κατέγραψε στο βιβλίο του «Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΪ-ΓΙΩΡΓΗΣ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ» 1994, σελ. 202-205, ο γνωστός μας ιστοριοδίφης Κώστας Λιάπης.
(Η ακριβής τοποθεσία βρίσκεται μετά το Μαλάκι στο δρόμο προς Γατζέα. Εκεί στ’ αριστερά, υπάρχει αναρτημένη αναθηματική πλάκα που θυμίζει το γεγονός.)
Μια ξεχασμένη ομαδική εκτέλεση1 
Μια ακόμα λαθεμένη επιχείρηση, του Αρχηγείου του ΕΛΑΣ αυτή τη φορά, επιχείρηση που θα μπορούσε να είχε ολέθριες συνέπειες για τη Γατζέα και της κατοίκους της, και που τελικά είχε βαρύ τίμημα σε αίμα αθώων κι ανυποψίαστων ξένων πολιτών, έγινε στις 20 Μαΐου του 1944.
Τη μέρα εκείνη επέστρεφε στο Βόλο από εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Νότιο Πήλιο μια μεγάλη φάλαγγα αυτοκινήτων, που ήταν κατάφορτα με γερμανούς στρατιώτες. Ο ΕΛΑΣ, πληροφορημένος για το αναμενόμενο πέρασμα αυτής της φάλαγγας, διέθεσε μια διμοιρία αντρών του, η οποία, μ’ επικεφαλής τον Κώστα Καφαντάρη (Νικηταρά), έστησε το ίδιο απόγευμα ενέδρα στους Γερμανούς, πιάνοντας επίκαιρες θέσεις πάνω απ' το δρόμο Βόλου -Αργαλαστής, στην αϊγιωργίτικη θέση «Αϊ - Γιάννης», που βρίσκεται ανάμεσα στην Κάτω Γατζέα και στο Μαλάκι. Το μέρος ήταν ιδεώδες για ενέδρα, καθώς στο σημείο εκείνο δεσπόζει-το λιόφύτο ύψωμα «Παλιόπυργος», απ’ το οποίο ελεγχόταν απόλυτα η κίνηση στο δρόμο. Κι αυτό κυρίως έπιασαν οι αντάρτες, καθώς και την παρακείμενη Θέση «Λορθαίικα», όπου μάλιστα έστησαν το βαρύ τους πολυβόλο.
Ωστόσο η μεγάλη μάχη που όλοι περίμεναν2 δεν έγινε στο σημείο αυτό. Οι αντάρτες, είτε γιατί δείλιασαν όταν είδαν κατά το σούρουπο την τεράστια φάλαγγα να περνάει σε μιας ανάσας απόσταση απ’ αυτούς, είτε γιατί δε λειτούργησε ο βαρύ τους πολυβόλο, είτε γιατί είχαν τέτοια διαταγή, άφησαν όλη τη φάλαγγα να περάσει ανενόχλητη κι έριξαν μια-δυο μόνο ριπές στον τελευταίο μοτοσυκλετιστή, τη στιγμή που αυτός περνούσε τη μεγάλη στροφή που βρίσκεται στο σημείο όπου σήμερα είναι δίπλα χτισμένο το εξοχικό του Αλέκου Μουστακαλή. Ύστερα απ’ αυτό οι αντάρτες έφυγαν κι ο μοτοσυκλετιστής, που ούτε καν τραυματίστηκε, άφησε την καταστραμμένη μοτοσυκλέτα του στο σημείο όπου αυτή είχε βληθεί, και συνέχισε με τα πόδια στην προσπάθειά του να προλάβει τη φάλαγγα, οι άντρες της οποίας δεν είχαν καν αντιληφτεί το τι είχε συμβεί. Ο ίδιος λίγη ώρα αργότερα έφτασε σοκαρισμένος στο Μαλάκι και ζήτησε απ’ το Νίκο Γούλια3 μια «μούλα» για να τον μεταφέρει στα Άνω Λεχώνια, όπου υπήρχε τότε μια μόνιμη μονάδα γερμανικού στρατού. Κι επειδή τέτοιο μεταφορικό μέσο δε βρέθηκε, συνέχισε κι έφτασε με τα πόδια εκεί, όπου και διηγήθηκε τι του συνέβη στον αυστριακό διοικητή της μονάδας, αποδίδοντας προφανώς την ευθύνη για το επεισόδιο σε κατοίκους της περιοχής.
Και βέβαια το γεγονός γνωστοποιήθηκε αμέσως στη γερμανική διοίκηση τον Βόλου, η οποία, χωρίς να χάσει καιρό, έστειλε το ίδιο βράδυ μια ισχυρή δύναμη στρατού με 3-4 αυτοκίνητα στην περιοχή του επεισοδίου. Η συνέχεια ήταν δραματική για κάποιους ανυποψίαστούς κατοίκους της περιοχής που βρίσκεται ανάμεσα στα Άνω Λεχώνια και στο Μαλάκι . Γιατί στην επιχείρησή τους αυτή οι γερμανοί στρατιώτες μπήκαν στα καλύβια που βρίσκονται ζερβόδεξα του αυτοκινητόδρομου, στο σημείο αυτό της διαδρομής, κι έπιασαν 9 ανύποπτούς χωριανούς, ενώ άλλους 7 τους βρήκαν και τους συνέλαβαν μαζεμένους στο καφενείο του Κωστούλα Κιτηλή στο Μαλάκι που το «δούλευε» τότε ο Γιώργος ο Πούλιος από το Καλά Νερά. Όλους αυτούς τους οδήγησαν γύρω στις 11 τη νύχτα στο σημείο όπου είχε βληθεί ο μοτοσυκλετιστής τους. Εκεί τους χώρισαν σε δυο ομάδες κι αφού τους έστησαν στη νότια πλευρά του δρόμου, τους γάζωσαν με τα αυτόματά τους. Ήταν δε 16 οι αθώοι κι ανύποπτοι πολίτες που στήθηκαν τη μοιραία εκείνη νύχτα μπροστά στις κάνες των γερμανικών όπλων. Κι απ’ αυτούς γλίτωσαν μόνο δυο: ο αϊγιωργίτης Δημήτρης Προίκας, που ωστόσο δέχτηκε μια σφαίρα4 στο δεξιό ώμο και τραυματισμένος κύλισε ως τη θάλασσα, κι ο τρικεριώτης Γιώργος Βλουχάκης, που, σαν από θαύμα, δεν πειράχτηχε από κανένα βλήμα αλλά κάνοντας τον χτυπημένο έφτασε κι αυτός, κατρακυλώντας στην κατηφόρα, ως το γιαλό. Εκεί ο ίδιος αντάμωσε με τον Προίκα κι εκμεταλλευόμενοι οι δυο τους το σκοτάδι της νύχτας τα κατάφεραν να φτάσουν γιαλό-γιαλό ως το Μαλάκι και να σωθούν. Όλοι όμως οι υπόλοιποι 145 πλήρωσαν με τη ζωή τους τη λαθεμένη τούτη αντιστασιακή πράξη του ΕΛΑΣ, που την καταδίκασαν τότε και οι επικεφαλής των εαμικών οργανώσεων του Αϊ-Γιώργη, καθώς οι ίδιοι έβλεπαν πως με παρόμοια περιστατικά τα μέλη των οργανώσεών τους διέρρεαν και πως οι τελευταίες έπαυαν πια να πείθουν για τη σοβαρότητα αλλά και το αδιάβλητο του εθνικοαπελευθερωτικού τους αγώνα.
Ήταν δε οι μάρτυρες που έπεσαν στη σχεδόν αγνοημένη απ’ τους σύγχρονους ερευνητές της τοπικής μας ιστορίας ομαδική τούτη εκτέλεση της Γατζέας, οι παρακάτω (μ’ εξαίρεση έναν που το όνομά του μας διαφεύγει) 6
Βαλωτής Αργύριος, απ' το Βόλο, ετών 40.
Γιαννούλης Παναγιώτης, απ’ το Βόλο, ετών 28.
Καραγιάννης Βασίλειος, απ’ τον Άγιο Βλάσιο, ετών 43.
Καραγιάννης Δημήτριος, αδελφός του προηγούμενου, ετών 35.
Νάσσιος Ευστάθιος, απ’ το Τρίκερι, ετών 29.
Ξυνογαλάς Απόστολος, απ’ τις Πινακάτες, ετών 33.
Ξυνογαλάς Κων/νος, πατέρας του προηγούμενου, ετών 75.
Πενθάκης Μανώλης από την Κρήτη, άγνωστης ηλικίας.
Πιριέρος Σταύρος, απ’ το Βόλο, ετών 24.
 Πολυχρονόπουλος Ηρακλής, απ’ το Βόλο, ετών 20.
Πούλιος Γεώργιος, απ’ τα Καλά Νερά, ετών 43.
Σατεγιάν Μουράτ, Αρμένης, κάτοικος Πλατανιδίων, ετών 24.
Χατζηνικολάου Αριστείδης, απ το Τρίκερι, ετών 657.
Σ’ όλους αυτούς προστέθηκε το επόμενο πρωί (21 Μαίου 1944) και η 30χρονη Ζωή Προίκα, γυναίκα του «τυχερού» αϊγιωργίτη Δημήτρη Προίκα, που τη σκότωσαν οι Γερμανοί στο Μαλάκι με βλήμα όλμου, μέσα στο σπίτι του Τρυφώνη Πλαστάρα, όπου είχε καταφύγει η άμοιρη για περισσότερη ασφάλεια, μια και το δικό της σπίτι ήταν «επικίνδυνο», αφού βρισκόταν δίπλα ακριβώς στο δημόσιο δρόμο. Ενώ την ίδια τύχη είχαν λίγο αργότερα απ’ τούς επιστρέφοντες στο Βόλο Γερμανούς και οι Δημήτρης Βολιώτης, ετών 63, απ’ τον Άγιο Βλάσιο και Κώστας Ψοφάκης, απ’ τη Μηλίνα, που πιάστηκαν και εκτελέστηκαν κοντά στα Άνω Λεχώνια8.  
----------------------------------------------------------
1. Και στην περίπτωση τούτη ο γράφων έτυχε να μένει στο σπίτι του παππού του στην Κάτω Γατζέα, πολύ κοντά στη θέση όπου διαδραματίστηκε το γεγονός που εξιστορούμε, κι έζησε την αγωνία εκείνων των στιγμών. Για το ίδιο γεγονός υπάρχει επίσης η μαρτυρία του Βασίλη Πούλακα στο βιβλίο της Ν. Κολιού (όπ. π.), στην οποία όμως περιέχονται πολλές ανακρίβειες και αποσιωπάται τελείως η εκτέλεση των 14 άμαχων πολιτών, καθώς και μια λιτή μαρτυρία του τότε Μητροπολίτη Δημητριάδος Ιωακείμ, που περιέχεται στο βιβλίο του «Μεταξύ κατακτητών και ανταρτών», (Αθήναι 1950, σ. 122). Στη δική μου, όσο γίνεται πιο αδρή, εξιστόρηση του γεγονότος βασίζομαι κυρίως στις διηγήσεις των αυτοπτών μαρτύρων Δημητρίου Προίκα και Γιώργου Βλουχάκη, που γλίτωσαν την τελευταία στιγμή από τον χάρου τα δόντια, καθώς και των Νίκου Γούλια, Μήτσου Στανιού και Νίκου Τζώρτζη, που έζησαν από αρκετά κοντά τα γεγονότα.
2. Στην Κάτω Γατζέα, θυμάμαι, όλοι είχαν πληροφορηθεί το τι επρόκειτο να συμβεί, κι όντας ανάστατοι για το φόβο των γερμανικών αντιποίνων (όλοι θυμούνταν τι έκαναν οι Γερμανοί στη Δράκια 5 μήνες πιο πριν), εγκατέλειπαν τα σπίτια τους προσπαθώντας να βρουν στο ύπαιθρο ασφαλές μέρος να κρυφτούν.
3. Το περιστατικό μου το διηγήθηκε ο ίδιος ο Γούλιας, που μου περιέγραψε και τις δραματικές συνθήκες κάτω απ’ τις οποίες γλίτωσε απ’ την εκτέλεση που ακολούθησε λίγα αργότερα τόσον αυτός όσο και οι Βασίλης Τραγάρης και Χαράλαμπος Σταυρίδης με τις γυναίκες τους, καθώς και ο Μανώλης Αϋφαντής, που ξέφυγε την τελευταία στιγμή απ’ τα νύχια των Ναζί.
4. Κατά το Βασίλη Πούλακα, που δεν κάνει καν λόγο για την ομαδική τούτη εκτέλεση, η σφαίρα που χτύπησε τον Προίκα ήταν ...αδέσποτη.
5. Πρβλ. και μητροπολίτη Δημητριάδος Ιωακείμ «Μεταξύ κατακτητών και ανταρτών» (όπ. π.). Ωστόσο ο Γιώργος Βλουχάκης ανεβάζει τα θύματα της εκτέλεσης σε 15, πράγμα που δε φαίνεται πιθανό.
6. Τα στοιχεία γι’ αυτούς τα βρήκα διάσπαρτα στο βιβλίο για την Αντίσταση της Ν. Κολιού.
7.  Απ’ τους εκτελεσμένους οι δυο τρικεριώτες τάφηκαν τότε απ’ τούς ντόπιους μέσα στο πατρικό μου λιοπερίβολο που βρίσκεται λίγα μέτρα πιο κάτω απ’ το σημείο της εκτέλεσης.
8. Αυτοί τάφηκαν μέσα στο ελαιόκτημα του λεχωνίτη Γιάννη Μακρυκότσανου, λίγο πιο κάτω απ’ το σημείο όπου βρίσκεται σήμερα το Ψυγείο των Α. Λιάπη-Γ. Μπάστη.