Κατὰ τὴν ἰδίαν πεδινὴν ὁδὸν μίαν ὥραν προβαίνοντες (απὸ τὸ Βόλο), ἐρχόμεθα εἰς τὰ Λεχώνια. Αὐτὰ κεῖνται ἐπὶ μιᾶς μὲ χωράφια, ἀμπέλους, κήπους νεραντζίων, κίτρων καὶ ἄλλων διαφόρων ὀπωρίμων δέντρων φυτευμένης πεδιάδος...

(Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία- Ιωαν. Αναστ. Λεονάρδος, 1836)

Πέμπτη, 24 Απριλίου 2014

Τα Λεχώνια ...απ' τη Γορίτσα

Η Παναγία Γορίτσα στο λόφο -αεροφωτογραφία
Ναός Ζωοδόχου Πηγής στην κορυφή -από ΙΜΔ
(όταν έγινε η περιγραφή δεν υπήρχε)
Η Παναγία Τρύπα -Γορίτσα στην ακρογιαλιά
Στην εφημερίδα του Βόλου ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΕΞΩ ΕΛΛΗΝΩΝ της 28ης Οκτωβρίου 1894 -ο συντάκτης "Βρύχων"- κοιτώντας από το λόφο της Γορίτσας, γράφει για τα Λεχώνια και τον κάμπο της Αγριάς :

Δευτέρα, 21 Απριλίου 2014

Γιορτή Παραδοσιακού Σπόρου κλπ

Το τριήμερο 25-27 Απριλίου, στις Σταγιάτες (*), συνδιοργανώνεται η  5η Γιορτή Παραδοσιακού Σπόρου και Οικολογικού Κήπου-μπαξέ, από τον «Αιγίλοπας- Δίκτυο για τη Βιοποικιλότητα και την Οικολογία στη Γεωργία» (ΕΔΩ) του ανωλεχωνίτη γεωπόνου κ. Κώστα Κουτή και την «Ανεξάρτητη Πηλιορείτικη Ομάδα Δράσης». 
Τα θέματα είναι: «Νερό, Σπόροι, Διατροφή, Κινήματα».
Ο Δρ. Κ. Κουτής -η ψυχή της διοργάνωσης- ασχολείται χρόνια με το αντικείμενο και δραστηριοποιείται στο χώρο.

(*) Το ιστολόγιο αυτό δεν αναφέρεται σε εκδηλώσεις που γίνονται εκτός Λεχωνίων. Τούτη όμως, αφορά τις ενέργειες και δράσεις ενός συγχωριανού εξαίρετου επιστήμονα.  

Κυριακή, 20 Απριλίου 2014

Πηλιορείτικα άσματα και οργανικά

Χριστός Ανέστη, Καλό Πάσχα σ' όλες και όλους!
 […] Το Πήλιο, οριοθετώντας τη Θεσσαλία, ταυτόχρονα διαχωρίζει τους κατοίκους του από την παράδοση του κάμπου και τους συνδέει περισσότερο με το νησιώτικο πολιτισμό. Ιδιαίτερα το Ανατολικό Πήλιο, περισσότερο παλιότερα και λιγότερο σήμερα, στις συνήθειες την έκφραση, τα ήθη και τη ζωή, είναι ένα «βουνίσιο νησί». Αυτό έρχονταν πάντα να υπερτονίσουν οι πρόσφυγες απ’ τις πατρίδες της Ανατολικής Ρωμυλίας  και τη Θράκη, αλλά και όλοι οι κατατρεγμένοι απ’ τις Βόρειες και Νότιες Σποράδες που αντιμετώπιζαν το Πήλιο ως καταφύγιο.
Ο κατ’ εξοχήν πηλιορείτικος χορός είναι ο νησιώτικος Συρτός κι ακολουθούν ο Καλαματιανός, ο Δετός «στα τρία» ο Κασάπικος και ο Μπάλος.  Παλαιότεροι  είναι ο ζεϊμπέκικος και ο καρσιλαμάς.
[…] Οι μελωδίες είναι σταθερές και ομοιόμορφες, ρυθμικές και ως επί το πλείστον διατονικές στο νησιώτικο ιδίωμα. Όπως και η γενικότερη μουσική μας παράδοση το πηλιορείτικο ιδίωμα, βασίζεται στο υπόστρωμα της εκκλησιαστικής μουσικής που επίσης διατηρεί στο χώρο μια γηγενή παράδοση με Αθηναϊκές και Πολίτικες επιδράσεις.[…]
(Γρηγόρης Σουλτάνης- Σημειώσεις στο δίσκο ΤΑ ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΑ - 1993)

Παρακάτω θα βρείτε πηλιορείτικες μουσικές. Κάποια δικά μας "άσματα" και οργανικά, σε εκτελέσεις ντόπιων μουσικών-οργανοπαιχτών. Απολαύστε τα, χορεύοντας ή ακούγοντάς τα! 
Πάσχα λοιπόν κι "ας κρατήσουν οι χοροί"! 
έρπου, χόρευε και αγάλλου Πηλιώτις  χώρα και Λεχωνίων κώμη"!!

ΠΑΤΙΝΑΔΑ 1
ΠΑΤΙΝΑΔΑ 2
ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ
ΤΑ ΚΑΝΑΡΙΑ
ΘΕΛΩ ΝΑ ΤΑΞΙΔΕΨΩ
ΒΟΛΙΩΤΙΚΟΣ ΣΥΡΤΟΣ
ΑΧ ΜΕΛΑΧΡΙΝO ΜΟΥ
ΤΣΑΝΑΚΑΛΕ ΣΥΡΤΟΣ
Ο ΠΟΤΑΜΟΣ
ΚΑΤΕΡΙΝΑ
 ΣΑΛΟΝΙΚΙΩΤΙΚΟΣ ή ΧΑΤΖΗΜΙΣΙΩΤΙΚΟΣ
ΓΙΩΡΓΑΛΑΚΗΣ
ΣΕΡΒΙΚΟΣ ΧΟΡΟΣ
ΠΑΡΑΠΟΝΙΑΡΑ
ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΜΟΥ

Σημείωση:
Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ, είναι επιρροής αθηναϊκής, ΤΑ ΚΑΝΑΡΙΑ κι η Η ΠΑΡΑΠΟΝΙΑΡΑ μικρασιάτικης και το γαμήλιο ΜΑΝΑ ΜΟΥ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΜΟΥ, ηπειρώτικης. 

Σάββατο, 19 Απριλίου 2014

Καλή Ανάσταση!

Καλή Ανάσταση, Χρόνια Πολλά!
Πασχαλινές ευχές στις φίλες αναγνώστριες και στους φίλους αναγνώστες του ιστολογίου. 
Γιατί  Πάσχα (εβρ. πεσάχ=έξοδος) είναι το πέρασμα στη ζωή, το πέρασμα απ’ το χειμώνα στην Άνοιξη, απ’ το θάνατο στην Ανάσταση. Είναι το διάβα, η έξοδος, η απελευθέρωση, η υπέρβαση  από αδυναμίες, δυσκολίες, μνημόνια, ελαττώματα, πάθη, σκλαβιά κλπ, κλπ  που μας κρατούν στα δεσμά τους.
Να είστε καλά και να περάσετε όμορφα!

Πέμπτη, 17 Απριλίου 2014

Πηλιορείτικο Πάσχα (6)

Ο αγιοβλασίτικος Επιτάφιος με διπλές βιολέτες
περασμένες στην κλωστή,
καμέλιες πλουμίδια και γιρλάντες
από άνθη πικροκαστανιάς.
Στολισμός Επιταφίου
Ο Γεώργιος Αδρακτάς, ο τσαγκαραδιώτης πεζογράφος και δημοσιογράφος (κάποτε συντάκτης και στο βολιώτικο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ) που έγραψε ηθογραφικά διηγήματα της πηλιορείτικης ζωής, συνεχίζοντας  -από ΕΔΩ κι  ΕΔΩ - το κέιμενό του για τη Μεγάλη Εβδομάδα στο περιοδικό ΕΒΔΟΜΑΣ -1890, γράφει για το στόλισμα του Επιταφίου στο χωριό του. 
Το ίδιο ακριβώς έθιμο επικρατούσε σ' όλα τα χωριά του πηλιορείτικου βουνού, το βράδυ της Μ. Πέμπτης μετά τη Σταύρωση ή την αυγή της Μ. Παρασκευής πριν την Αποκαθήλωση.
Ο στολισμός γινόταν με κυπαρίσσι σαν «αστάρι-υπόστρωμα» από τον περίβολο της εκκλησίας ή από το κοιμητήριο του χωριού και λουλούδια από τις γλάστρες, τις αυλές των σπιτιών  και από δέντρα. Σήμερα το έθιμο συνεχίζεται απλουστευμένο, αφού τα άνθη συνήθως πακεταρισμένα είναι...αγορασμένα και εξ Ολλανδίας με τα κουβούκλια των Επιταφίων σκαλιστά!  
Ο στολισμός του κουβουκλίου των Επιταφίων ήταν πάντα ένα «γεγονός» στις εκκλησίες των χωριών και στις ενορίες της πόλης του Βόλου. Γι’ αυτό κι οι τοπικές εφημερίδες, διαχρονικά, την επομένη είχαν πάντα στήλες-αφιερώματα σ’ αυτό. Εκεί διαβάζουμε όμορφες περιγραφές, καθώς και ονόματα των "κορασίδων, νεανίδων και κυριών" που συμμετείχαν στο στόλισμα!

Δείτε επίσης:  ΕΔΩ  κι  ΕΔΩ (στο ΦΙΡΙΚΙ) 

Τρίτη, 15 Απριλίου 2014

Πηλιορείτικο Πάσχα (5)

Ένα έθιμο παλιό και ξεχασμένο, θορυβώδικο κι επικίνδυνο.
Μια παμπάλαιη συνήθεια που τη συναντάμε σε πανελλαδικό επίπεδο, είναι οι πυροβολισμοί. 
Σ’ όλες τις κοινωνικές χαρές,(αρραβώνας, γάμος, εκλογική νίκη κλπ) αλλά και το Πάσχα! «Τ’φεκιές» στο Πήλιο, «μπαλωθιές» στην Κρήτη, «μπαταριές» αλλού!
 Οι πασχαλινοί πυροβολισμοί έχουν την αρχή τους στο θόρυβο που έκανε με την Ανάσταση του ο Χριστός, όταν «συνέτριψε τας χαλκάς πύλας του Άδου».
Οι  πηλιορείτικες «τ’φεκιές» ή «μπαταριές», θέλουν να δηλώσουν σ’ όλους πως το Πάσχα είναι η πιο χαρμόσυνη  μέρα!
Δεν είχανε όμως όλοι όπλα για να ρίχνουν κι επιπλέον αυτό ήταν ασχολία των ενηλίκων! Έτσι βρήκαν τρόπο τα μεγάλα παιδιά-έφηβοι και κάποιοι ενήλικες, να «κάνουν κρότο», όπως πχ στην Κάλυμνο με τους δυναμίτες στα βουνά. [Για τα παραπάνω υπάρχει αναφορά (ΕΔΩ)
Κάτι αντίστοιχο έκαναν και στη Σκιάθο. Να και η απολαυστική αναφορά:
Όμως:
Η αναστάσιμη νύχτα, αλλά κι η Δεύτερη Ανάσταση, στο Καραμπάσι(=Άγιο Βλάση Πηλίου) και στον Αϊ-Γιώργη παλιά είχε και τις … «κάνες»!
 Ένα θορυβώδες έθιμο που δεν υπάρχει πια και που άρχιζε απ’ την Μ. Παρασκευή! Και βέβαια, ήταν δραστηριότητα συνήθως των «μεγάλων» αγοριών του χωριού.
Να τι σκαρφίστηκαν κι εφάρμοσαν: Σ’ όλα σχεδόν τα σπίτια υπήρχαν παλιά όπλα πχ καριοφίλια, γκράδες, σισανέδες συνήθως εμπροσθογεμή, που ήταν αχρείαστα, άχρηστα, σαπισμένα κι οξειδωμένα. Οι νεαροί έφηβοι κι οι μεγαλύτεροι, τα έπαιρναν, έκοβαν τη μεταλλική κάνη τους και χρησιμοποιούσαν το πίσω κομμάτι της (περίπου είκοσι εκατοστά) που είχε και τρύπα για εκτόνωση αερίων. Τότε έβαζαν μέσα στην τρύπα της πρώην κάνης έναν πίρο ίδιου πάχους με τη διάμετρο της κάνης κι ελαφρώς μεγαλύτερου μήκους απ’ αυτήν. Μετά έδεναν-ένωναν  με χοντρό σύρμα ή λεπτό οικοδομικό σίδερο το κάτω μέρος του σωλήνα με τον πίρο. Στο σημείο κρατήματος έβαζαν πανί, για να μην τραυματιστούν στα δάκτυλα… Δημιουργούσαν έτσι  ένα σύστημα που το λέγανε «κάνη» κι όταν το «γέμιζε» κάποιος με εκρηκτική ύλη και το πίεζε απότομα, γινόταν η έκρηξη με σκοπό την πρόκληση μεγάλου βρόντου!  
Τα εκρηκτικά υλικά που γέμιζαν τις «κάνες», ήταν συνήθως το «χλωρικό»(=χλωρικό άλας καλίου) σαν βάση και μετά συμπλήρωναν με πυρίτιδα(=μπαρούτι) μαύρη που ήταν η φτηνότερη ή και με άκαπνη (μίγμα). Πολλές φορές αν δεν εύρισκαν «χλωρικό», χρησιμοποιούσαν καψούλια φυσιγγιών κυνηγιού ή για μικρότερες «ριξιές» το υλικό των σπίρτων που έξυναν και που φτιαχνόταν απ' το ίδιο υλικό. 
Το «χλωρικό» ήταν γνωστό στους  χωριάτες, απ’ τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Κατασκεύαζαν απλές χειροβομβίδες και βαρελότα!
Επί το έργον!
Αφού γινόταν το γέμισμα, ο νεαρός, χτυπούσε δυνατά την «κάνη» απ’ την μεριά του πίρου σε σκληρό τοίχο, κρυμμένος και προστατευμένος πίσω από αγκωνάρι. Αυτό γινόταν για να αποφύγει κάποιος το «κλώτσημα»(=οπισθοδρόμηση), οπότε και την πρόκληση ατυχήματος.  Απ΄ την ισχυρή πίεση του πίρου στον πάτο του πυροσωλήνα-κάνης, γινόταν η έκρηξη του υλικού κι ο θόρυβος ήταν φοβερός! Και βέβαια τ’ αγκωνάρια… κατάμαυρα! Τα ατυχήματα -ευτυχώς μικρά- παρ’ όλες τις προφυλάξεις δεν έλειπαν!
Καθένας είχε το δικό του «μετερίζι», πιάνοντας συνήθως θέση νωρίτερα απ’ την ακολουθία της Ανάστασης και της Αγάπης, κυρίως σε κτήρια γύρω απ’ την εκκλησία! Κι ανήμερα γλεντώντας στις γειτονιές και στα σπίτια, άκουγε κάποιος να ρίχνουν με τις «κάνες» τους.
Τα μικρότερα αγόρια του Δημοτικού, οι γαβριάδες, ακολουθώντας τ’ αχνάρια των μεγαλύτερων, έμπαιναν κι αυτά στο …πνεύμα κατασκευάζοντας μικρές κάνες από «ρεζέδες»(=μεντεσέδες, πορταδέλες). Έψαχναν κι έβρισκαν παλιούς ρεζέδες από παλιόπορτες και στο θηλυκό κομμάτι τους έκαναν το ίδιο που κάνανε οι «μεγάλοι» με τις κάνες. Στη θέση του πίρου έβαζαν χοντρά κομμένα καρφιά. Επίσης πολλές φορές αντί για ρεζέδες χρησιμοποιούσαν αυτούσια τα μεγάλα άχρηστα χειροποίητα κλειδιά από τις παλιές πόρτες, που στο κάτω τους μέρος είχαν τρύπα.
Ο κρότος βέβαια που έβγαινε ήταν μικρός κι ανάλογος με το γέμισμα που ήταν πάντα ξύσμα σπίρτων!
Τον καιρό της δικτατορίας ήταν επόμενο(!) να απαγορευτούν οι «κάνες» όπως άλλωστε κι οι «μπαταριές», καθώς κι η χρήση βαρελότων κλπ συναφών!

Αν φέτος στην Ανάσταση πέσουν βαρελότα και τ'φεκιές, ας μην καταπτοηθούμε ή σκανδαλιστούμε όπως οι γριές του Παπαδιαμάντη. Είναι ένα έθιμο και ας κρατηθεί, έστω και με λιγότερο θόρυβο! Αλλιώς η Πασχαλιά θα είναι "μούτ'κην" (=βουβή)!
Καλή Ανάσταση! Καλό Πάσχα!

Δευτέρα, 14 Απριλίου 2014

Πηλιορείτικο Πάσχα (4)

Λαμπάδες, κεριά, "Νύμφια" και φάκλες(*) !
Ο Γεώργιος Αδρακτάς συνεχίζοντας -από ΕΔΩ- το κέιμενό του για τη Μεγάλη Εβδομάδα στο περιοδικό ΕΒΔΟΜΑΣ -1890, γράφει για τα παραπάνω τσαγκαραδιώτικα έθιμα:
(*) φάκλα > fasciculus(λατινικό )=δεσμίδα  & fascis=φάκελος, δέσμη >ο φάσκωλος- φασκώλιον (ελλην)= σάκος για ρούχα >φασκιά=μωρό δεμένο γύρω- γύρω με πανιά.