Εις την εορτήν τής Χριστού Γεννήσεως

«Στο ψαλτήρι»

Έργο του Νικήτα Γρύσπου, σπουδαίου ζωγράφου, 

που δίδαξε για πολλά χρόνια και στο Βόλο.

Ποίημα του παπα-Κωνσταντή Ζ. Κυρτσώνη (οικονόμου), ενός πολύ μορφωμένου παπαδάσκαλου που έζησε και στη Σμύρνη. Έφυγε από το χωριό του τη Δράκια, όταν του πυρπόλησαν το σπίτι από εκδίκηση, γιατί ήταν καταγγελτικός ο λόγος του. 

Έγραψε δύο βιβλία: ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΝ ΠΟΝΗΜΑ , Σμύρνη 1861 (από όπου και το επίκαιρο ποίημα) & ένα σχολικό εγχειρίδιο το ΗΘΙΚΟΝ ΔΙΔΑΓΜΑ, Αθήναι 1880.

Εις την εορτήν τής Χριστού Γεννήσεως

Σήμερον, ω Χριστιανοί, ήλθα να τραγωδήσω, 

την κατά σάρκα γέννησιν Χριστού να σας μηνύσω• 

όστις ιδών το πλάσμα του δομένον ‘ς την κακίαν, 

κ’ εγκαταλείψαν την αυτού αληθινήν θρησκείαν, 

παρασυρθέν δ’ ολόκληρον ‘ς την ειδωλολατρείαν,

και δι’ αυτό πεμπόμενον εις κόλασ’ αιωνίαν, 

κατέβη κ’ εγεννήθηκεν από την Παναγίαν, 

άφθορον ούσαν και αγνήν, ονόματι Μαρίαν, 

‘ς την Βηθλεέμ ‘ς εν σπήλαιον, ‘ς την φάτνην των αλόγων. 

Συγχρόνως δε κι’ ο Αύγουστος μονάρχησε 'ς τον Κόσμον, 

κ’ εξέδωκε διάταγμα εις το υπήκοόν του, 

ν’ απογραφώσιν άπαντες εις το κατάστιχόν του. 

Ανέβη δε κι’ ο Ιωσήφ συν τη μεμνηστευμένη 

αφθόρω γυναικί αυτού, ούση εγκαστρωμένη, 

εκ Ναζαρέτ εις Βηθλεέμ, όπως απογραφώσι, 

κ’ έτυχεν αι ημέραι της εκεί να πληρωθώσι 

του να γεννήσ’ τον Κύριον• όστις κι εγεννήθη 

μέσα εις σπήλαιον μικρόν, κ’ εις φάτνην ανεκλίθη. 

Εις τούτου δε την γέννησιν Άγγελ’ εδοξολόγουν, 

κ’ οι νυκτοφύλακες βοσκοί ακούοντες ηπόρουν. 

Άγγελος δε ουράνιος τότε αυτοίς επέστη, 

σωτήρ του Κόσμου σήμερον, λέγων, ότι ετέχθη. 

Δραμόντες είτα κι αυτοί ‘ς την Βηθλεέμ ανεύρον 

τον Ιωσήφ και την αγνήν Παρθένον με το τέκνον. 

Μάγοι δ’ από ανατολών ιδόντες τον αστέρα, 

εκίνησαν να εύρωσι τον νέον Βασιλέα. 

Κ’ εις τα Ιεροσόλυμα ελθόντες ηρωτούσαν, 

που είν’ ο νεογέννητος, όνπερ αυτοί ’ζητούσαν, 

των Ιουδαίων βασιλεύς; ίνα τον προσκυνήσουν, 

και δώρα πολυτίμητα ‘ς αυτόν να προσκομίσουν. 

Ηρώδης αφού ήκουσε τούτο πολύ θυμώθη, 

κ’ είχε σκοπόν να τον φονεύσ' όμως δεν φανερώθη. 

Αλλά τους Μάγους προσκαλεί ακριβώς μανθάνει 

τον χρόνον από μέρους των καθ’ ον αστήρ εφάνη. 

Είτα τους λέγει και αυτός οπόταν τον ευρήτε ,

πάλιν περάσατ’ απ’ εδω κ’ εμένα να ειπήτε•

καθότι θέλω και εγώ αυτόν να προσκυνήσω, 

και δώρα πλουσιώτατα εις τούτον να χαρίσω. 

Οι μάγοι δ’ οδηγούμενοι απ’ τον αυτόν αστέρα, 

ηύραν το νεογέννητον και την αυτού Μητέρα• 

και προσκυνήσαντες αυτό, προσέφερον συγχρόνως 

λίβανον, σμύρναν και χρυσόν κατά πολλά πρεπόντως. 

Κ' επειδή Άγγελος Θεού είπε να μη γυρίσουν 

εις τον Ηρώδην και Χριστού την εύρεσιν μηνύσουν, 

ηπάτησάν τον και αυτοί, αλλάξαντες τον δρόμον•

αλλά κ’ αυτός σ’ την Βηθλεέμ κάμνει μεγάλον φόνον. 

Σφάζει πολύ πλήθος βρεφών ‘πό διετούς και κάτω, 

τέλος φονεύεται κι’ αυτός χειρί τη αοράτω. 

Της αυρινής, ω Κύριοι, ημέρας την αιτίαν, 

διηγηθέντες σύντομα, αφίνομεν υγείαν. 

(Το ανωτέρω άδεται τη παραμονή)

Ειδουλάκια και πάλι

Κάποια ακόμη «ειδουλάκια» [όπως (ΕΔΩ)] καταγραμμένα από τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη στα χωριά του Πηλίου:

 [Ειδωλάκια λέγονται στή Δράκια (Νηλείας)  αλληγορίαι, αινίγματα.(Ζήσης Κυρτσώνης-Ποδαλείριος)]

1.       Άψ’χους ψ’χή δεν έχι(ε) κι στουν ουρανό πααίνει. 

          (ο καπνός)

2.       Απού πάνου απ’ τη Ρουσία  κατι(ε)βαίν’ μια κυρία. Πέντι(ε) –πέντι(ε) τ’ν βαστούνι(ε) και στουν τοίχο την κουλλούνι(ε).

(η μύξα)

3.        Έχου ένα πραματάκ’. Άμα του λύσου στέκετι(ε) κι άμα του δέσου πάει.

(τα παπόυτσια)

4.       Κάτ’ κουπέλι(ε)ς στρουγγυλές άμα μπουν στα σπίτχια τ’ς  βγαίν’νι(ε)  στα παραθύργια.

          (τα κουμπιά)

5.       Κρεβατχιά κρι(ε)βατουμένη μι(ε) ασήμνια φουρτουμέν’. (η εκκλησία)

6.      Έχου ένα πραματάκ’. Πι(ε)ρπατάει ραχίτσα-ραχίτσα κι σκούζ’.

         (το ψαλίδι)

7.      Έχου ένα πραματάκ’. Τ’ν μέρα  σι(ε)  μια τρύπα κι του βράδ’  σι(ε)  δυο.

         (ο καταρράχτης της πόρτας)

8.       Έχου μια παλιουσι(ε)ντούκα απ’ πααίνει τράκα-τρούκα. Άμα χάσου τ’ν τρακα-τρούκα τι τ’ν θέλου τη σι(ε)ντούκα;

         (η ψυχή-καρδιά)

9.       Σφάζου γίδα, τρώου γίδα κι κρατώ κι μια παΐδα κι απού κείνη την παΐδα φκιάνου ουλόκληρην  τ’ν γίδα.

(το σκόρδο και η σκελίδα)

10.     Τριγύρου στου σπιτάκι μ’ σπαθχιά ξι(ε)γυμνουμένα.

(τα κρόυσταλλα)

11.      Τριγύρου στου σπιτάκι μ’ μούτ’κος χουρός πι(ε)ρνάει.

(τα μυρμήγκια)

12.     Απάνου απ’ του σπιτάκι μ’ μία γαβάθα μέλ’.

(το φεγγάρι)

13.      Απάν' απ’ του σπιτάκι μ’ καρπέτ ι(ε)ς απλουμένι(ε)ς.

(τα σύννεφα)

14.     Τριγύρου στου σπιτάκι μ’ οι σ’μπι(ε)θεροί χουρεύ’νι(ε).

(οι στάλες της βροχής)

15.     Ένας μονουπόδαρους πέρα απ’ του ρι(έ)μα.

(το μανιτάρι)

16.     Τρεις μι(ε) κρατούνι(ε) όταν γι(ε)ννώ, μ’ αλήθχεια πρώτα πίνου. Μαύρα τα κάνου τα πιδιάκι πίσου μου τ’ αφήνου.

(Η πένα)

17.     Του τίρι-τίρι κρέμι(ε)τι(ε), του τίρι τυραγνιέτι(ε). Μα του Θι(ε)ό κι τ’ν Παναϊά  φουβάμι(ε) να του πχιάσου.

(η κατσίδα του κάστανου)

18.     Μακρύς μακρύς καλόερους κι κόκκαλα δεν έχ’.

( σωλήνας της ντριστέλας)

19.     Του μ’κρό- μ’κρούτσ’κου κι κατσαρουμύτ’κου.

(το ρεβύθι)

20.      Δυο καλουέρ’  πιδεύουντι(ε)  να  βγάν’νι(ε)  τα γένεια τ’ς.

(το λανάρι)

21.      Έχου ένα πραματάκ’. Έχ’ μέσα νύφ’,  γαμπρό, πι(ε)θι(ε)ρά κι πι(ε)θι(ε)ρό.

(το καρύδι)

22.     Χίλια απού ‘δω, χίλια απ’ ικεί, χίλια να πεις κι να μην του πι(ε)τύχεις.

(το λανάρι)

23.     Τριγύρου-γύρου θάλασσα στ’ μέσ’ μια φουτίτσα.

(το καντήλι)

24.     Κλειδώνου μανταλώνου, του κλέφτ’ τουν βρίσκου μέσα. (ο ήλιος)

25.     Του Μάρτ’ μήνα γεννιέτι(ε) θεργιό μι(ε)γάλου. Του βασιλιά ταράζ’, του ντουνιά κυριεύ’ κι σ’ άσπρην πόλη πι(ε)θαίν’.
(ο ψύλλος)   

Ειδωλάκια

Δεκέμβρης και πάλι. Καλό μήνα! 

Χειμώνιασε!  

Στα παλιότερα χρόνια πριν τα "κουτιά" πιάσουν τη θέση της γιαγιάς και του παππού, οι άνθρωποι μαζευόντουσαν  γύρω από τη φωτιά του τζακιού και λέγαν ιστορίες, παραμύθια και "ειδουλάκια"! 

Ας δούμε μερικά απ' αυτά:

Στο ΠΑΝΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ- ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 1927 του Θωμά Βινικίου, βρίσκουμε στη σελίδα 279 "ΣΥΜΒΟΛΙΚΕΣ ΦΡΑΣΕΙΣ" (Απ' την εκλογή του κ. Ζ. Δ. ΚΥΡΤΣΩΝΗ). 

Είναι κάποια απ' τα πολλά "ειδουλάκια" που λέγονται στο Πήλιο και που τα καταγράφει ο γνωστός δρακιώτης "ιατρός και λόγιος" Ζήσης Κυρτσώνης (ΕΔΩ). 

Ειδωλάκια λέγονται στή Δράκια (Νηλείας)  αλληγορίαι, αινίγματα.

Παραθέτομεν εδώ, φύρδην μίγδην, με την λύσιν  των, τινά απ' αυτά, που είναι πολυάριθμα. α) Το φίδι τρώει τη θάλασσα, κι η θάλασσα το φίδι. (Λύσις.: λυχνάρι μα λάδι και φιτίλι.)

β) Από πάνω απο το σπιτάκι σου τσέργες απλωμένες. (Σύννεφα).

γ) Τριγύρω στο σπιτάκι σου συμπεθεροί χορεύουν. (Αστρέχα όπου στάζουν αί σταλαμήδες της στέγης).

δ) Έχω ένα είδωλάκι που όταν το λύσω στέκεται, κι όταν το δέσω περιπατεί. (Το τσαρούχι).

 ε) Έχω ένα είδωλάκι πού πηγαίνει ράχι-ράχι. (Ψαλίδι).

στ) Έχω ένα είδωλάκι πούχει δύο λογιού νεράκι. (Αυγό).

ζ) Άσπρη  κλησούλα και παπάς λειτουργάει μέσα. (Αυγό).

η) Άψυχος ψυχήν δέν έχει καί ψυχάς παίρνει καί φεύγει. (Καράβι).

θ) Άψυχος ψυχήν δεν έχει και στον ουρανόν πηγαίνει. (Καπνός.)

 ι) Κλειδώνω, μανταλώνω, τον κλέφτη βρίσκω μέσα. (΄Ηλιος).

 ια) Μ’ είπε η μάνα μου να μ’ δώσεις το τσίντσελο, το μίντσελο  να ντιντσιλώσω, να ξετσιντσιλώσω, και πάλιν να στο φέρω, (Καντάρι).

ιβ) Θόδωρος, κοντοθόδωρος, 40 ζωνάρια ζώνεται.  Ζώνεται ξεζώνεται και πάλιν μεταζώνεται. (βαγένι)

ιγ) Το τίρι-τίρι κρέμεται, το τίρι τυραγνιόται  και, μα τον Άγιο Θόδωρο, φοβούμαι να το πιάσω (η αγκαθωτή κατσίδα μέ τα κάστανα).

ιδ) Άσπρα μαύρα πρόβατα, λιανός, μακρύς τσιμπάνος (η ντριστέλα που πλιέναν τες καρπέτες).

ιε) Από πάνω καμάρα από κάτω καμάρα, φράγγος πηδάει μέσα (το στόμα με τη γλώσσα)

ιστ) Τα μακρυά κοντέψανε,  τα βουνά χιονίσανε,  τα δυο έγιναν τρία (τα γηράματα, που τα μάτια δεν βλέπουν καλά, τα μαλλιά ασπρίζουν και που αναγκάζουν τον άνθρωπο να στηρίζεται  στο μπαστούνι).

ζ) Τριχιές απλώνω, κουβάρια μαζώνω  (κολοκυθιά και κολοκύθια).

Ζ. Δ. ΚΥΡΤΣΩΝΗΣ

Πρωτομαγιά εν Βόλω!

Οι γνωστοί μας 

α) Ζήσης Κυρτσώνης- Ποδαλείριος, δρακιώτης γιατρός και πολυγραφότατος (έχει γράψει και το σχετικό βιβλίο "ΤΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ : ΗΤΟΙ ΣΥΛΛΟΓΗ ΧΟΡΕΥΤΙΚΩΝ ΑΣΜΑΤΩΝ" -1911 που τώρα είναι δυσέυρετο) και

β) ο επίσης πολυγραφότατος ζαγοριανός ιστορικός Γιάνης Κορδάτος (εδώ στο περιοδικό ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ), 

γράφουν για την επερχόμενη Πρωτομαγιά και μας δίνουν και τα σχετικά πηλιορείτικα δημοτικά:

Κυρτσώνηδες εκ Δρακείας

"Οι Κυρτσώνηδες της Δράκειας" είναι αντιγραφή από το περιοδικό ΜΑΓΝΗΣΙΑ της πρώην ΕΚΠΟΛ- Ν.Α.Μ. τεύχος 6 - Μάιος 2006

Ο Epaminondas Tsaknakis -που τον ευχαριστώ πολύ- συμπλήρωσε για την οικογένεια Κυρτσώνη: 
"Λοιπόν, ο παππούς παντρεύθηκε τη Δάφνη Καρανίκα κόρη Βλάχου τσέλιγκα που ξεχειμώνιαζε στο Καλαμάκι Λάρισας. Απέκτησαν τη γιαγιά μου Ήβη και τον αδελφό της Δημήτρη (Τάκη) . Η γιαγιά μου παντρεύθηκε τον παππού μου Επαμεινώνδα Τριανταφύλλου (βλ. αρχοντικό Τριανταφύλλου στη Δράκεια, οδός Τριανταφύλλου στην Αγριά ) το 1925. Το 1928 γεννήθηκε η μητέρα μου Φιλομένη, Το 1930 χάθηκε η γιαγιά μου πάνω στη δεύτερη γέννα  της. Ο Τάκης ήταν θύμα του εμφυλίου. Τον πιάσανε μαζί με τον Λοάρη ενώ πήγαιναν στις Σερβανάτες και ζήτησαν λύτρα. Η γυναίκα του Ελευθερία Χαλκιά αποφάσισε να καλέσει την αστυνομία και τότε έγινε το κακό. Ο γιος του Ζήσης πέθανε πρόωρα χωρίς απογόνους κλπ. 
 Ο προ παππούς ξεκουράζεται στην Αγριά παρέα με την γυναίκα του Δάφνη Καρανίκα, την πρόωρα χαμένη γιαγιά μας και τον γιό του Δημήτρη (Τάκη). 

Επίσης, δες το βιβλίο του "Τα Ανθεστήρια, ήτοι συλλογή χορευτικών ασμάτων",
 Αθήνα 1911"

Ζήσης Κυρτσώνης (2)

Ζήσης Κυρτσώνης  (ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 23-1-1932)

Ο παπα-Κυρτσώνης

Ο παπα-Κων-νος Κυρτσώνης

(Το παρακάτω κείμενο είναι πάλι από το βιβλίο του Α. Τζαμτζή  "ΑΓΡΙΑ-ΔΡΑΚΙΑ......" σελίδες 184-85)

Ο απόγονός του Epaminondas Tsaknakis, σε σχόλιό του μας είπε τα παρακάτω: 
 Ο Κωνσταντίνος Ζ. .Κυρτσώνης ήταν αδελφός του Δημητρίου Ζ. Κυρτσώνη, πατέρα του Z. Κυρτσώνη. Έγινε αρχιμανδρίτης στη Σμύρνη . Η καταγωγή της οικογένειας ήταν από το Ζαγόρι.

(Σημ. Ο Επαμεινώνδας Τσ. μάλλον θέλει να πει Οικονόμος κι όχι Αρχιμανδρίτης, αφού ο Αρχιμανδρίτης είναι άγαμος κι παπα-Κυρτσώνης έγγαμος)

Στο περιοδικό "ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ" του Ζωσιμά Εσφιγμενίτη, έτος Β', τεύχος ΚΔ', Δεκέμβριος 1890, σελίδες 190-194 βρίσκουμε όλον τον αποχαιρετιστήριο λόγο του οικονόμου παπα-Κων-νου στους δρακιώτες από τον άμβωνα, όπου εξιστορεί τους λόγους αποχώρησής του από το χωριό του. 

Ζήσης Κυρτσώνης

Ο Ζήσης Κυρτσώνης γνωστός στους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής του και ως "Ποδαλείριος" (επεξήγηση), ήταν δρακιώτης ιατροφιλόσοφος και λόγιος.

 Ο Αναστάσιος Ι. Τζαμτζής στο βιβλίο του "Αγριά-Δράκια, παράλληλοι βίοι δυο πηλιορείτικων χωριών" ΑΓΡΙΑ 2005 και στις σελίδες 224-225, γράφει γι' αυτόν:

Το ίδιο κείμενο αναδημοσιευμένο από τον Κ. Μακρή, υπάρχει στο βιβλίο

 "Δημήτρης Σαράτσης" Εκλογή από τα δημοσιεύματά του, Βόλος 1954