Περιμένοντας τα ...Χριστούγεννα

Τα Χριστούγεννα έρχονται. Οι χριστιανοί τα περιμένουμε να τα γιορτάσουμε. Ο καθένας με τον τρόπο του...

Ένα παλιό ποίημα από τον πηλιορείτη και αιγυπτιώτη ποιητή Μάγνη, ας μας βάλει (;) σε κάποιες σκέψεις! 

Υ.Γ. Με αυτόν το σπουδαίο ποιητή θα ασχοληθούμε ...εν καιρώ!
Για τώρα: Ο «Εν Αιγύπτω» ζαγοριανός ποιητής Κων-νος  Κωνσταντινίδης, γνωστός με το ψευδώνυμο Πέτρος Μάγνης,  έγραψε πολλά ποιήματα που εκδόθηκαν στις παρακάτω ποιητικές συλλογές:

1. Φτερουγίσματα-Εν Αθήναις 1902

2. Από τα τραγούδια της Σέμης- -Αλεξάνδρεια 1914

3. Τραγούδια της Σέμης και άλλα διηγήματα- -Αλεξάνδρεια- 1926

4. Αρχιλόχεια -Αλεξάνδρεια- 1933

5. Λαδανιές και Ερείκια -Αλεξάνδρεια- 1936
6. Κυκλάμινα- Αλεξάνδρεια -1938
7. Πασχαλιές και χειμωνάνθια- Αλεξάνδρεια- 1944
8. Τα μετά το έπος - Αλεξάνδρεια- 1947

Επιφάνιος-Στέφανος Δημητριάδης (Σκιάθιος)

 Ο Επιφάνιος ή Στέφανος Δημητριάδης (Σκιάθιος):

Ένας συμπατριώτης κι άγνωστος Δάσκαλος του Γένους     

Ο Επιφάνιος γεννήθηκε στη Σκιάθο το 1760. Ήταν ο δευτερότοκος γιος του κυρ-Δημητράκη και της Αρετής. Πρώτος ήταν ο Αγάλλος. Ο ιεράρχης Διονύσιος τον βάπτισε κι ο ίδιος ο πατέρας του τον ονόμασε «Λογιώτατον»(=πολύ καλλιεργημένο, εκπαιδευμένο, ευρρυμαθή)!

Εκεί στο νησί, σε ηλικία 8 ετών άρχισε τα «ιερά γράμματα» με δάσκαλο το Στέφανο, πατέρα του γνωστού σκοπελίτη λόγιου Καισάριου Δαπόντε. Λίγο μετά στα 12, παρακολούθησε μαθήματα βυζαντινής μουσικής.

Στα 1776 περνά στο Πήλιο και αρχίζει την ανώτερη παιδεία, στη σχολή των Μηλεών και μαθητεύει κοντά στον Άνθιμο Παπαπανταζή και στο σοφό Ζαχαρία. 

Την επόμενη χρονιά πηγαίνει στ’ Αμπελάκια κοντά στο γραμματοδιδάσκαλο Γεώργιο Τριανταφύλλου, μαθητή του Ευγενίου Βούλγαρη. 

Στα 1778 και πάλι για μια χρονιά μαθητεύει στην  Πορταριά και στη φιλοσοφία, με δάσκαλο τον Ιωακείμ, όπου διδάσκεται και τη «Λογική» του επτανήσιου θεολόγου και φιλοσόφου Βικέντιου Δαμωδού.

Αμέσως μετά φτάνει στην Κωνσταντινούπολη και φοιτά στην Πατριαρχική Ακαδημία της. Έχει σχολάρχη τον Σέργιο  Μακραίο. Εκεί διδάσκεται την Επιτομή της Λογικής και Φυσικής του μοναστού Νικηφόρου Βλεμμύδου και τα Βολφιανά Μαθηματικά (Wolff). Επίσης έχει δάσκαλο και τον Σλουτζάρογλου. 
Στην Πόλη μένει δύο χρόνια και μετά φτάνει στη Δακία (περιοχή της Ρουμανίας). Η Ηγεμονική Ακαδημία Βουκουρεστίου (1782-1789) για έξι χρόνια ήταν η νέα του Σχολή. Εκεί διδάσκεται από το Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη και Θεόδωρο Δρύστιο τη Λογική του Ε. Βούλγαρη, τη Γραμματική του Θεόδωρου Γαζή (Θεσσαλονικέως) και τη Φυσική Βλεμμύδου. Εκεί έμαθε και ξένες γλώσσες. 
Παράλληλα ήταν κοντά στο  διοικητή της Βλαχίας Νικόλαο Καρατζά αρχικά και  μετά β΄και γ΄ γραμματέας του ηγεμόνα Νικολάου Μαυρογένη.

Επίσης γραμματέας υπηρέτησε και κοντά στον μητροπολίτη Φιλάρετο πρώην Ριμνίκου και μετέπειτα Ουγγροβλαχίας.

Στα 1789 με το ξέσπασμα του Β΄ Ρωσοουρκικού πολέμου, αναγκάστηκε να φύγει και να κατεβεί στην Ελλάδα. Έφτασε αρχικά στη Σμύρνη κι από κει πέρασε στη Μυτιλήνη φτάνοντας στον Πόρο. Τότε αρχίζει και τη διδασκαλία του για μια διετία στο νησί κι ύστερα πάει μετά από πρόσκληση στη διπλανή Ύδρα, πάλι διδάσκοντας για μια διετία σε 60 μαθητές.

Στα 1792 έφυγε εξαιτίας ενός λοιμού και περνώντας απ’ την Αθήνα τη βρίσκει σε κατάσταση άθλια. Μέσω του Ευρίπου ήλθε στην πατρίδα του Σκιάθο αρχικά και μετά επειδή δεν μπορεί να επιβιώσει ως δάσκαλος, επιστρέφει στη Βλαχία μέσω Άθωνα, Σμύρνης και Κων-πολης.

Εκεί για 8 χρόνια εργάστηκε ως γραμματέας στο Ισμαήλι, και στο Γαλάτσι στον χατμάνο (ηγεμόνα) Γεράκη. Κάποια στιγμή αρρώστησε και πήγε πάλι στο Βουκουρέστι στον Ουγγροβλαχίας Φιλάρετο.  Μετά το θάνατο του μητροπολίτη συνέχισε στον επόμενο το Δοσίθεο ως δάσκαλος, διερμηνέας, νομικός κ.ά.

Όμως η αγάπη για την πατρίδα του, τον έκανε να γυρίσει. Τότε δίδαξε στα σχολεία της Σκιάθου και της Κέας (Σχολάρχης).

Μαθητής του υπήρξε κι ο μεγάλος ζαγοριανός καθηγητής Φίλιππος Ιωάννου, όταν η οικογένειά του πήγε στα 1821-2 στο νησί για να αποφύγει το Δράμαλη! 

Επίσης υπάρχει μια πιθανότητα ο Επιφάνιος να είχε γνωριστεί και με το Ρήγα Βελεστινλή όταν υπηρετούσε στη Βλαχία.

Για το βιοπορισμό του έκανε και τον βοεβόδα στην Αλόννησο (Λιαδρόμια) και στο νησί του, αγοράζοντας στα 1803 το φόρο των αγροκτημάτων (ιλτιζάμ).

Το 1798 παντρεύτηκε στο νησί του την Ουρανίτσα Κουμπή κι έκανε τέσσερα παιδιά. Ο Δημήτριος, αργότερα έγινε ιερομόναχος με το όνομα Διονύσιος.

Στα 1811 στο μοναστήρι του Ευαγγελισμού, πήρε μέρος στη σύσκεψη των οπλαρχηγών-αρματολών Ολύμπου κι ήταν απ’ τους πρώτους Φιλικούς.

 Επίσης στα χρόνια του μητροπολίτη Αθανάσιου (Κασσαβέτη), ήταν ιεροκήρυκας στην επαρχία Δημητριάδος στα 1811.

Πέθανε στα 1827στη Σκίαθο (ή στην Κέα, κατά τον Αλ. Μωραϊτίδη).

Ο Επιφάνιος Δημητριάδης-Σκιάθιος είναι ένας λόγιος και δάσκαλος του Γένους. Έχει αφήσει τα «πνευματικά» του σημάδια την περίοδο του Διαφωτισμού στο χώρο του ελληνισμού.

Στο σε αττικίζουσα διάλεκτο και με 162 «χωλιαμβικούς»(=ίαμβος ατελής-χωλός) στίχους ποίημά του μας δίνει την βιογραφία του, αλλά και την ατμόσφαιρα της εκπαίδευσης στην εποχή του.

 Η σταδιοδρομία και η διδακτική του δράση, δίνεται  μέσα από στίχους στο ίδιο εξαιρετικό πόνημα-μαρτυρία, που έγραψε, στα 1813. 

Παρέμεινε όμως σχετικά άγνωστος στην ελληνική Γραμματολογία, παρ’ όλο που έγραψε πολλά (ιστορικά- φιλοσοφικά- κοινωνικά έργα, επιγράμματα, δοκίμια, μεταφράσεις, ποιήματα, δράματα και κωμωδίες, λόγους κ.ά) και πολλοί τον αναφέρουν.

Ο Επιφάνιος, σύμφωνα με τον Γεώργιο Βαλέτα, είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Στέφανο Δημητριάδη- Σκιάθιο, που έγραψε το βιβλίο «ΤΑ ΑΠΑΝΘΙΣΜΑΤΑ» (ΕΔΩ) που εκδόθηκε στα 1797 στη Βιέννη (η έκδοση είναι μετάφραση απ’ τα γαλλικά), γι’ αυτό και κάποιοι λένε πως πήγε ως εκεί. Δεν αναφέρεται όμως κάτι τέτοιο στην έμμετρη αυτοβιογραφία του. Υπέγραφε συνήθως με το όνομα Στέφανος.

Το εισαγωγικό ποίημα το έκανε ο Τρικαλινός Παπα-Πολύζος
(διάκος τότε) που έζησε στη Μακρινίτσα.

Οι Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και Αλέξανδρος Μωραϊτίδης (που ήταν αδελφός της γιαγιάς του Αρετής) στα γραπτά τους «Μαύρα κούτσουρα» και «Με του βοριά τα κύματα» αντίστοιχα, κάνουν λόγο για τον Επιφάνιο. Αυτοί λένε πως υπέγραφε με το όνομα Στέφανος:

Ο Τρύφων Ευαγγελίδης τους αναφέρει σαν δύο διαφορικά πρόσωπα (σελ. 137). 

Από τα έμμετρα και πεζά έργα του, κάποια που είναι γνωστά είναι:

«Παναγία η Κουνίστρα» (έντυπο δημοσιευμένο από τον Παπαδιαμάντη- Βόλος 1903-τυπογραφείο Καραβατσέλου),

«Προσφώνησις: Προς τον Υψηλότατον Σοφώτατον, Μεγαλοπρεπέστατον αυθέντην και ηγεμόνα πάσης Ουγγροβλαχίας κ.κ. Ιωάννην Αλέξανδρον Κων-νον Μουρούζην Βοεβόδα»

( 8σέλιδο έντυπο),

«Παγκόσμιος πανήγυρις» έμμετρο δημοσιευμένο στο περιοδικό Παρνασσός το 1884,τχ 5 και επόμενα, από τον Μωραϊτίδη, (ΕΔΩ) 

Απόσπασμα απ' την Παγκόσμια Πανήγυρι, 
με αναφορές στον τόπο μας 
(λεξιλόγιο:λικορίνι=καπνιστό ψάρι, κουμενταρία & βινσάντο=γλυκό κρασί, 
τουτούνι ή τιουτιούν=καπνός, Μισήρι=Αίγυπτος, Γεμένι=Υεμένη, Ζητούνι=Λαμία)

«Η ιστορία της νήσου Σκιάθου» δημοσιευμένη από τον Σπυρ. Λάμπρο στο περιοδικό «Νέος Ελληνομνήμων» -1916),

« Αυτοβιογραφία» (δημοσιευμένη από τον Σπυρ. Λάμπρο-1916, τόμος ΙΓ΄ τεύχος 4) (ΕΔΩ)

 «Περί πενίας- Δοκίμιο» (δημοσιευμένο το 1970, Γ. Ζιώρας),  

«Περί αιωνίων αληθειών»,

«Τραγωδία Πέρσαι ή Ξέρξης» (κατά τον Γ.Βαλέτα θεωρείται και «θεατρικός πρόδρομος» γι’ αυτή την τραγωδία).

ΥΓ: Υπάρχει κι ένας άλλος Σκιαθίτης δάσκαλος με το όνομα Επιφάνιος Καλοειδής, που  

(1825-1884). Δίδασκε στην Πορταριά ως δημοδιδάσκαλος και πέθανε πάμπτωχος.

Πηγές: 

-Περιοδικά «Παρνασσός» 1884 & «Νέος Ελληνομνήμων» 1916

-«Στέφανος Δημητριάδης και L.S.Mercier» περιοδικό ΣΥΓΚΡΙΣΗ 1995, άρθρο της Στέσης Αθήνη, Καθηγήτριας Βυζ. & Νεοελλην. Σπουδών, Πανεπιστημίου Πατρών

-«Με του βορηά τα κύματα» Από την Σκιάθον σελ.126 κ.α. -Αθήναι 1926- Αλέξ. Μωραϊτίδη
-«Η ΝΗΣΟΣ ΣΚΙΑΘΟΣ κλπ» -Τρύφων Ευαγγελίδης -Εν Αθήναις 1913

Σημείωση: Η αφορμή για τη δημοσίευση αυτή, πάρθηκε απ’ το κομμάτι της ζωής αυτού του μεγάλου Δασκάλου και λόγιου, που αναφέρεται στη δυσκολία του να εργαστεί στον ελλαδικό χώρο, παρ’ όλες τις πολυεπίπεδες  και μακροχρόνιες σπουδές του!

Δυστυχώς και σήμερα η "ιστορία" αυτή επαναλαμβάνεται!

Οικογένεια Τοπάλη (4)

Σοφία Π. Τοπάλη.
(Από το αρχείο του Νίκου Μαστρογιάννη)

Για την οικογένεια Τοπάλη στα Λεχώνια υπάρχουν παλιότερες αναρτήσεις (ΕΔΩ).

Σήμερα θα δούμε σημαντικές άγνωστες φωτογραφίες, σχετικές με την οικογένεια.

Είναι όλες απ' το αρχείο του λεχωνίτη συλλέκτη Νίκου Μαστρογιάννη. 

Τον ευχαριστώ ιδιαίτερα για την παραχώρηση!

1. Η Σοφία Τοπάλη με κάποιον κύριο (ίσως κι ο αδελφός της;) 

που φορά στολή ορειβάτη. Είναι στα Μετέωρα.
2. Η οπισθογράφηση αναφέρεται το τραγικό τέλος της!
Είναι γραμμένη από κάποια λεχωνίτισσα φίλη της Σοφίας,

 κάτοχο της φωτογραφίας

Κάρτα των βολιωτών φωτογράφων Ραφανίδη & Ζημέρη. 

Η Σοφία ξαναγράφει τον τίτλο στα γαλλικά. 

Είναι ταχυδρομημένη από τη Χαλκίδα στις 22-6 -1935, 

στη Γενεύη της Ελβετίας. Παραλήπτης καθηγητής
σε Βοτανικό Ινστιτούτο.

Η μετάφραση απ' τα γαλλικά: 

"Βόλος 21 Ιουνίου 1935, 

Αγαπητέ κ. Σόντα, μετά από δεκαπέντε μέρες εργασιών 

αποζιζανιοποίησης στο Πήλιο που είχαν καταπληκτική επιτυχία, 

σας στέλνουμε για τα αρχεία σας τα αποτελέσματα των ερευνών μας 

και σας παρακαλούμε να δεχτείτε εσείς και η κυρία σας

τις καλύτερες αναμνήσεις για την παραμονή σας εδώ. (Ζώρζ Μποβέρ;)

Μιλάμε συχνά για σας κατά τη διάρκεια των περιπάτων μας στο Πήλιο.

Τις καλύτερες αναμνήσεις μας και το χαιρετισμό μας σε όλους σας.

Σοφία Τοπάλη"

Το αρχοντικό σπίτι των Τοπάληδων (πρώην Παππαδόπουλων) στα Κ. Λεχώνια.
 Από εδώ ξεκίνησε κι η τραγική ιστορία του τέλους τους. 

Πρώτα η θανάσιμη πτώση του πατέρα Παναγή από τη σκάλα.

 Έπειτα της μητέρας Λουκίας και της κόρης Σοφίας,
 που οδηγήθηκαν στην αγχόνη της μουριάς του σταθμού,
από τους κατακτητές και τους συνεργάτες τους το 1944.

1934 
Το "ΤΟΠΑΛΕΙΟΝ ΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ ΛΕΧΩΝΙΩΝ ΠΗΛΙΟΥ" 
(Δημοτικό Σχολείο Λεχωνίων) σε καρτποστάλ! 
(Στάλθηκε από τη Σοφία Τοπάλη στο περιοδικό ΕΚΔΡΟΜΙΚΑ. 
Εκεί, "μεθ' υπολήψεως" ζητά να "παύσουν την αποστολήν του"!)

1930
Στην πίσω αυλή του "ΤΟΠΑΛΕΙΟΥ" Σχολείου Λεχωνίων
Μαθητές/τριες και δάσκαλοι

Στην μπροστά αυλή του "Τοπαλέικου" Δημοτικού Σχολείου Λεχωνίων
"Ενθύμιον 1927"
Δάκαλοι: Χαρίλαος Μαυράκης,  Γεώργιος Τσικρικάς. 
Δασκάλα: Μαριάνθη ... 

Η χαραγμένη αφιέρωση της δωρήτριας πάνω στο αέτωμα της μαρμάρινης κρήνης
στην αυλή του λεχωνίτικου Δημ. Σχολείου,
δείχνει την αγάπη της για τον τόπο και τα παιδιά του:
"Η ΣΟΦΙΑ Π. ΤΟΠΑΛΗ,ΤΗ ΜΑΘΗΤΙΩΣΗ ΝΕΟΛΑΙΑ ΛΕΧΩΝΙΩΝ 1927"
(Πάνω στην κρήνη που ξεδιψούσε -και συνεχίζει ως τα τώρα- 
τα νιάτα με το τρεχούμενο νερό,
δυο πανωλεχωνίτισσες -τότε μαθήτριες)

Άγιος Νικόλαος Βόλου (2)

                                     Ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Νικολάου,

αφού μετά από πολλές προσπάθειες δεν κατόρθωσε να οικοδομηθεί αντάξιος της μεγάλης πια πόλης, το κατάφερε στα 1934. Όμως απ' την κατεδάφιση των θεμελίων στα 1908 (ΕΔΩ) ως την κατασκευή του σημερινού μεγαλοπρεπούς και περικαλλούς Ναού, κύλισε πολύ νερό...μέχρι ο "πολιός άγιος Νικόλαος" να βρει τη μόνιμη στέγη του! 

Μετά από το «έγκλημα των θεμελίων» και την κατεδάφιση του πολύπαθου Ναού –δημοσίου έργου(!)-που μόλις είχε αρχίσει να οικοδομείται, σε σχέδια του Δημάδη (πατέρα Κων-νου & γιου Νικολάου), έπρεπε ν’ ανεγερθεί οπωσδήποτε νέος. Ο πληθυσμός της πόλης αυξανόταν κι οι λατρευτικές ανάγκες επίσης. 

Με τον ερχομό στη Δημαρχία του Κωστή Γκλαβάνη στα 1908, η ανέγερση μπήκε στα επείγοντα σχεδιαζόμενα έργα της πόλης κι ανέθεσε στον κορυφαίο τότε στο είδος του Αριστοτέλη Ζάχο(*) τα σχέδια. Ο δήμος για το σκοπό αυτό πήρε νέο δάνειο. 

Ο  αρχιτέκτονας Ζάχος, απ’ τους καλύτερους στη ναοδομία κι όχι μόνον (Αγ. Στυλιανός  Θεσ-νίκης, Αγ. Δημήτριος Σιάτιστας, Νίκων Μεταννοείτε Σπάρτης, Αγ. Παύλος Κορίνθου, Αγ. Κων-νος & Μεταμόρφωση Βόλου κ.ά), τότε είχε αναλάβει και την ανακατασκευή του ναού του Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης, που κάηκε στις 5/6 Αυγούστου 1917. 

Τα σχέδιά του για το μητροπολιτικό ναό, ήταν πολύ σπουδαία και μεγαλόπρεπα σχεδόν όπως και του σημερινού, αλλά και πολύ δαπανηρά! Υπολογίστηκε τότε η δαπάνη στο ένα εκατομμύριο χρυσές δραχμές ή δεκαπέντε εκατομμύρια δραχμές! 

Η πρόσοψη στα πρώτα σχέδια Ζάχου

Η πλαϊνή όψη στα πρώτα σχέδια Ζάχου

Η κάτοψη στα πρώτα σχέδια Ζάχου

Οι βαλκανικοί πόλεμοι που ήρθαν μετά, ανάγκασαν το δήμο να χρησιμοποιήσει το ποσό του δανείου για τις ανάγκες των οικογενειών των εφέδρων.

1930-Θεοφάνεια
 Ο παλιός ναός μπροστά και πίσω ο τωρινός υπό κατασκευή

Έτσι οικοδομήθηκε αναγκαστικά ένας μικρός ναός, που φαίνεται στη φωτογραφία της θεμελίωσης και στα σχέδια της πολεοδομίας του 1930.

Η θεμελίωση -και με τον αρχιτέκτονα Ζάχο παρόντα
(πρώτος στην κάτω δεξιά γωνία)

(Θεμελίωση 1928-από το αρχείο του ΔΗΚΙ, 
όπου υπάρχουν κι άλλες σχετικές φωτογραφίες της εποχής)

(από το αρχείο πολεοδομίας του δήμου Βόλου)

Δεκαπέντε περίπου χρόνια μετά, ένας άλλος δήμαρχος Παγασών, ο Σπύρος Σπυρίδης καλώντας πάλι τον αρχιτέκτονα Ζάχο, έφτιαξε (1928) άλλα σχέδια λιγότερο δαπανηρά (προϋπολογίστηκε τότε στα οκτώ εκατομμύρια δραχμές). Η θεμελίωση  του Ναού έγινε στις 9 Δεκεμβρίου του 1928 

Η πρόσοψη στα νέα σχέδια του Ζάχου

Πλάγια όψη νέων σχεδίων Ζάχου

Κατόψεις παλιών & νέων σχεδίων του Ζάχου

Απόσπασμα από τη συνέντευξη του Αριστ. Ζάχου:
ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 13 & 14-12-1928

Επί δημαρχίας Σπύρου Σπυρίδη, αλλά και του Κων-νου Καρτάλη αποπερατώθηκε -μετά από εντατική δουλειά- τελικά η μητρόπολη του Βόλου!

Τα εγκαίνια έγιναν στις 2 Δεκεμβρίου 1934, παραμονές της γιορτής του Αγίου, επί δημαρχίας Κωστή Σπυρίδη και πάλι απ' το δεσπότη Γερμανό.

Παλιότερη καρτποστάλ

Ο Ναός είναι βυζαντινού ρυθμού και υπήρχε πρόβλεψη να χτιστεί στο μέλλον νέο καμπαναριό στον ίδιο ρυθμό, αφού το υπάρχον (που κτίστηκε μεταξύ των ετών 1886-1890 από Ιταλούς τεχνίτες με σχέδια του Εβαρίστο Ντε Κίρικο) θα κατεδαφιζόταν. 
Τα υλικά των εξωτερικών τοίχων είναι φυσικά (μάρμαρο-πέτρα- τούβλο-κεραμίδι), χωρίς επιχρίσματα. Οι τρούλοι είναι χαρακτηριστικό του βυζαντίου, με κεντρικό το δεσπόζοντα μεγαλύτερο, διπλού τοιχώματος. Σκάλες υπάρχουν στις τρεις πλευρές, καθώς και δυο παρεκκλήσια δίπλα στο ιερό. Ο ναός έχει υπόγειο(κατακόμβη) για τις διάφορες αποθηκευτικές ανάγκες κλπ.    

Σήμερα ο ναός κι ο περιβάλλων χώρος,
από αεροφωτογραφία

Σχέδιο του Ζαχαρία Παπαντωνίου

Πηγές:

  - «Ιστορία επαρχίας Βόλου-Αγιάς» Γιαν. Κορδάτος –Αθήνα 1962

  - «Βολιώτικαι αναμνήσεις» Νικ. Γάτσος – Αθήνα 1998- ΔΗΚΙ

  - «Άγιος Νικόλαος- Πολιούχος του Βόλου»- Σταυρούλα Μίχου - Βόλος 2002

  - Ψηφιακό αρχείο ΔΗΚΙ & Δήμου Βόλου

  - Εφημερίδες 

  - Περιοδικό «ΠΡΟΜΗΘΕΥΣ» Βόλος 1898-1901

(*) Τον αρχιτέκτονα Ζάχο (Κοζάνη 1871- Αθήνα 1939) (ΕΔΩ) ανακάλυψε διαβάζοντας κάποιο σχετικό περιοδικό, ο ίδιος ο Κων-νος Καρτάλης-τότε γραμματέας του δήμου- διαβλέποντας νωρίς την αξία του. 
Ο ίδιος ο Ζάχος είχε περιοδεύσει αρκετές φορές τα πηλιορείτικα χωριά μελετώντας την αρχιτεκτονική τους και η χαρά του –σύμφωνα με τα λόγια του μηχανικού και μετέπειτα δημάρχου Παγασών-Βόλου Γεωρ. Κοντοστάνου, ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ 25-4-1939- ήταν μεγάλη που επιτέλους θα γινόταν πραγματικότητα ο ναός, πάνω σε δικά του σχέδια που δούλευε και διαρκώς παράλλαζε κοντά στην εικοσαετία!

Άγιος Νικόλαος Βόλου (1)

Ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Νικολάου στο Βόλο (*),

Σήμερα ένα στολίδι αρχιτεκτονικής, δεν ήταν μια τόσο απλή υπόθεση για την πόλη (διοικούντες και κατοίκους) όπως μάλλον θα έπρεπε να ήταν . Είναι μια πολύπαθη ιστορία αυτή της ανέγερσης, που κράτησε περίπου ογδόντα (!) χρόνια, μέχρι να φτάσει στη μορφή που όλοι βλέπουμε. Έτσι: 

Ο πρώτος ναός «στήθηκε» πολύ απλός στα 1855-56 επί τουρκοκρατίας και μετά από ενέργειες Βολιωτών προς το Σουλτάνο. Πριν απ' αυτό όμως γίνανε κι άλλες προσπάθειες οικοδόμησης ναού. Το ξεκίνημα "ανέγερσης" ενός ναού για τις λατρευτικές ανάγκες των κατοίκων της πόλης που ως τότε εκκλησιαζόντουσαν στον κοντινότερο Αϊ-Γιάννη Άνω Βόλου ή στα γύρω χωριά, γέμισε χαρά τους χριστιανούς.
Το πώς έγινε ακριβώς, μας το λέει ο Νικόλαος Γάτσος στις "Βολιώτικες αναμνήσεις"του, αλλά κι άλλοι:

Ο Νικ. Γάτσος ήταν εγγονός του Νικ. Γάτσου, οικιστή του Βόλου
που αναφέρεται στα κείμενα. Οι "αναμνήσεις" του δημοσιεύτηκαν
σε συνέχειες στη βολιώτικη εφημερίδα ΣΗΜΑΙΑ,
το Μάρτιο & Απρίλιο του 1931

Τα ίδια περίπου γράφει κι Αριστοτέλης Κουρτίδης που επισκέφτηκε τότε την πόλη, στο άρθρο του "Μέχρι Βόλου" στο περιοδικό ΕΣΤΙΑ στα 1887, τχ 607:

 Ο Γιάννης Κορδάτος στην "Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς" σ. 825 γράφει για το ίδιο θέμα, δανειζόμενος απ' τον ειδικό όπως αναφέρει- Διονύση Μολοχάδη:

Ο "προσωρινός" ναός έγινε μέσα σε διάστημα σαράντα ημερών. 
Οι οικιστές του Βόλου επέβλεπαν συνεχώς την ανέγερση φοβούμενοι την κατεδάφιση απ' τους ντόπιους οθωμανούς μέχρι που εγκαινιάστηκε στις 21-4-1856 : 

Ν. Γάτσος "Βολιώτικαι αναμνήσεις"

Ο ναός έμεινε εκεί 42 (!) χρόνια, ως κάποιο μεσημέρι Κυριακής ή γιορτής που έγινε στάχτη. Ο Ζωσιμάς κάνει μια εκτενή αναφορά στο περιστατικό στον ΠΡΟΜΗΘΕΑ- Ιούλιος 1898 (ΕΔΩ):

Σώθηκαν μόνον κάποιες εικόνες και τα λάβαρα! Αυτός λοιπόν, ο απλός ναός κάηκε, μια χρονιά μετά την απελευθέρωση της δεύτερης τουρκικής κατοχής του Βόλου, μετά τον ατυχή πόλεμο του 1897. 

Έπρεπε να φτιαχτεί αμέσως άλλος μητροπολιτικός ναός, γιατί ο εκκλησιασμός γινόταν στη Μεταμόρφωση και στους Αγ. Θεοδώρους Παλαιών (στο Κάστρο) κι επειδή οι ανάγκες όμως αύξαναν με την διαρκή επέκταση της πόλης. 

Οι Βολιώτες τότε θαύμαζαν τις αναγεννησιακού ρυθμού εκκλησίες, γι' αυτό και τα σχέδια που προκρίθηκαν ήταν τέτοιου τύπου!

Ο ναός σε σχέδια των Κ. & Ν. Κ. Δημάδη,
που ποτέ δεν υλοποιήθηκαν

Κάτοψη του Ναού, στα σχέδια των Κ. & Ν. Δημάδη

Έγγραφο-απόφαση στα 1898, με τις υπογραφές
Γρηγορίου, Γάτσου, Αντ. Καρτάλη, Χαρισιάδη, Σαραφόπουλου, Κ. Τοπάλη κλπ
μελών της επιτροπής ανέγερσης.

Εν τω μεταξύ στήθηκε πάλι παράπηγμα ναού, για τις λατρευτικές ανάγκες της συνοικίας και πάρθηκε δάνειο γα την κατασκευή.

 Έγινε δημοπρασία του έργου και μπήκε εργολάβος. 
Στις 21 Μαΐου 1901 και επί δημαρχίας Ν. Γεωργιάδη, θεμελιώθηκε ο νέος ναός, αυτή τη φορά. (Πρέπει να αναφερθεί εδώ, πως τα χρόνια εκείνα οι Δήμοι ήταν υπεύθυνοι για τη ναοδομία και γενικά τη λειτουργία των ενοριών) 

Ο ίδιος ο Γεωργιάδης στην λογοδοσία της πρώτης δημαρχιακής περιόδου (1903) σε ιδιαίτερο κεφάλαιο, μας δίνει στοιχεία αναφέροντας:

Αυτή η κατασκευή, δημιούργησε απ’ την αρχή προβλήματα στην πόλη κι έγινε πολύς λόγος. Αρχικά ο Ζωσιμάς στον ΠΡΟΜΗΘΕΑ  Μαΐου 1901 λέει για την τοποθέτηση του ναού στο χώρο: 

Γίνανε βεβαίως- όπως πάντα-και έρανοι για να συμπληρωθεί το ποσόν που χρειαζόταν:

Αυτή η κατάσταση με τη δόμηση του ναού συνεχίστηκε και στη δεύτερη θητεία (1903-1907) του Ν. Γεωργιάδη. Ωστόσο κι η αντιπολίτευση του δήμου ασκούσε συνεχώς κριτική:

Η βολιώτικη εφημερίδα ΠΑΝΘΕΣΣΑΛΙΚΗ μέσω του σπουδαίου δικηγόρου Σοφ. Τριανταφυλλίδη, κάνει σφοδρή -κι όχι μόνον-κριτική: (Σημ. Η κατάσταση ανεπαίσθητα διαφέρει από σήμερα!) 

Κάποια στιγμή είδαν πως η οικοδόμηση δεν μπορούσε να συνεχιστεί γιατί δεν είχε γίνει η σωστή θεμελίωση (!) και το οικοδόμημα ήταν επισφαλές! 

Τότε κατεδαφίστηκε πριν καν ολοκληρωθεί, με τους τοίχους να έχουν φτάσει ως τότε, στα δύο περίπου μέτρα απ' την επιφάνεια της γης. 

Σάλος μέγας ξέσπασε στην πόλη και το αποτέλεσμα ήταν παραπομπή σε δίκη του δημοτικού μηχανικού, απόσυρση του Ν. Γεωργιάδη απ' την τοπική πολιτική ζωή και η εκλογική ήττα-του σπουδαίου κατά τα άλλα δημάρχου- στις επόμενες εκλογές, απ’ το σίγουρα δημιουργηθέν σκάνδαλο. Η ζημιά για σχέδια, οικοδομή, αποζημιώσεις και κατεδάφιση ήταν τότε 500.000 χρυσές δραχμές!

Έτσι τελειώνει άδοξα το πρώτο μέρος της "ζωής" του μητροπολιτικού Ναού. Αυτό μέχρι που ο νέος δήμαρχος Κωστής Γκλαβάνης βάλει σκοπό να οικοδομήσει πάλι τον Αϊ-Νικόλα...

(*) Αφορμή για αυτές τις αναρτήσεις μου έδωσε ο καλότατος Αντώνης Ζ. όταν ασχολήθηκε πριν μια εβδομάδα,  με την ευκαιρία της γιορτής του Αγίου Νικολάου (ΕΔΩ),  (ΕΔΩ) κι (ΕΔΩ)